Abdulloh al-Gʻolib
| Abdulloh al-Gʻolib | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Saʼdiylar sultoni | |||||||
| Saltanat | 1557–1574 | ||||||
| Oʻtmishdoshi | Muhammad ash-Shayx | ||||||
| Davomchisi | Abu Abdulloh Muhammad | ||||||
| Tugʻilishi | tax. 1517 | ||||||
| Vafoti | 22-yanvar 1574 | ||||||
| Farzandlari | Abu Abdulloh Muhammad II Saʼdiy | ||||||
| Uy | Saʼdiylar sulolasi | ||||||
| Otasi | Muhammad ash-Shayx | ||||||
| Onasi | Sayyida Robia as-Saʼdiyya (Tidsidan) | ||||||
| Dini | Sunniy islom | ||||||
| |||||||
_(2).jpg)
Abdulloh al-Gʻolib Billah (arabcha: عبد الله الغالب;1517 — 22-yanvar 1574, h. 1557–1574) ikkinchi Saʼdiy sultoni edi. U otasi Muhammad ash-Shayxdan keyin taxtga oʻtirdi.
Yoshligi
Birinchi rafiqasi Sayyida Robia bilan Muhammad ash-Shayxning uch oʻgʻli bor edi, ammo ulardan ikkitasi u hali tirik paytida (1550 va 1551-yillarda) vafot etdi. Uchinchi oʻgʻil Abdulloh sulton boʻlganida 40 yoshda edi va „al-Gʻolib Billah“ taxallusini oldi. Bungacha u Marokashning noibi va Fos hokimi boʻlgan.
Abdulloh hokimiyatga kelganidan koʻp oʻtmay, uning uchta kichik ukasi mamlakatdan qochib, Usmonli turklariga qoʻshildi. Kelajakdagi Saʼdiy sultonlari boʻlgan Abdulmalik va Ahmad 17 yilni Usmonli imperiyasida muhojirlikda oʻtkazib, Jazoir va Istanbul oʻrtasida yurib, u yerda usmonlilar tomonidan harbiy tayyorgarlikdan oʻtkazildi[1].
Vodi al-Labon jangi
U 1558-yilda bosqinchi turklarga qarshi Vodi al-Labon jangi boʻlib oʻtdi. Keyin ispanlar Vahronga yurish boshlagani bois usmonlilar chekinishga majbur boʻldilar[2]. Saʼdiy hukmdori usmonlilarga qarshi ispanlar bilan ittifoq tuzdi[2]. Gʻalabasidan soʻng u hatto qisqa muddatga Tlemsenni ham egalladi. 1568-yilda u Ispaniyadagi moriskiylarning qoʻzgʻolonini qoʻllab-quvvatladi[manba kerak].
Meʼmorchilik
Hukmronligi davrida Abdulloh al-Gʻolib Billah Marokashda istiqomat qilgan. U sermahsul bunyodkor boʻlib, boshqa inshootlar qatori Muvassin masjidi, mariston (odatda masjidga tutash shifoxona) va Ibn Yusuf madrasasini qurdirdi. U dastlab Muvahhidlar tomonidan barpo etilgan Kasba masjidini taʼmirlab, qayta tikladi va, taxminlarga koʻra, masjid ortida joylashgan Saʼdiylar maqbaralarining ilk maqbarasi qurilishini ham u boshlab bergan[3][4].
Oʻlimi
Abdulloh al-Gʻolib Billah 1574-yil 22-yanvarda astma xuruji oqibatida vafot etdi. Uning hukmronligidan soʻng toʻrt yil davom etgan fuqarolar urushi davri boshlandi. Saʼdiylar meros qoidalariga koʻra, taxt uning surgundagi katta ukasi Abdulmalikka oʻtishi kerak edi, ammo taxtga uning oʻgʻli Abdulloh Muhammad oʻtirdi[manba kerak].
Manbalar
- ↑ The last great Muslim empires: history of the Muslim world by Frank Ronald Charles Bagley, Hans Joachim Kissling p.103
- ↑ 2,0 2,1 Abun-Nasr, Jamil M.. A History of the Maghrib in the Islamic Period (en). Cambridge University Press, 1987-08-20. ISBN 9780521337670.
- ↑ Deverdun, Gaston. Marrakech: Des origines à 1912. Rabat: Éditions Techniques Nord-Africaines, 1959.
- ↑ Salmon, Xavier. Marrakech: Splendeurs saadiennes: 1550-1650. Paris: LienArt, 2016. ISBN 9782359061826.