Vadi al-Laban jangi
| Vadi al-Laban jangi | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| |||||
| Qoʻmondonlar | |||||
Saʼdiylar davlati
|
Jazoir regentligi
| ||||
Vadi al-Laban jangi (arabcha: معركة وادي اللبن) 1558-yilning mart-aprel oylarida Saʼdiylar va Xayriddin Barbarossaning oʻgʻli Hasan posho boshchiligidagi Usmoniylar imperiyasining Jazoir regentligi qoʻshinlari oʻrtasida sodir boʻlgan. Jang Fos shimolida, Sebou daryosiga qoʻshni Vadi al-Laban hududida boʻlib oʻtgan[1].
Tarixi
Bu mojaro Jazoir va Marokash oʻrtasida kechgan tarangliklar fonida sodir boʻlgan[2][3][4]. Xayriddin Barbarossaning oʻgʻli Hasan posho Usmoniylar imperiyasi nomidan Jazoir hukmdori sifatida 1554-yil boshida Saʼdiylar qoʻlida boʻlgan Fos shahrini egalladi va Vattosiylar tarafdorlaridan boʻlgan bir kishini u yerga hokim sifatida tayinladi. Shu yilning oxirida Saʼdiylar hukmdori Muhammad ash-Shayx shaharga qayta egalik qildi[1]. Saʼdiylarning qaytishi bilan Jazoir va Marokash oʻrtasida koʻplab mojarolar boshlandi, Marokash Jazoirning Tlemcen shahrini oʻzlashtirishga urindi[5]. Muhammad ash-Shayx keyinchalik Vahronni bosib oldi va Usmoniylarga qarshi kurashayotgan ispanlar bilan ittifoq tuzishga harakat qildi, biroq bu kelishuv amalga oshmadi.
1557-yil iyun oyida Usmoniylar hukmdori Sulaymon I tomonidan Hasan posho Jazoir beklarbegi lavozimiga qayta tayinlandi. Usmoniylar Saʼdiylar sultoniga elchi yuborib, Usmoniylar sultonining ustunligini tan olishni talab qildi, ammo Muhammad ash-Shayx bu talabni rad etdi[1]. Shu yilning oktyabr oyida Istanbuldan yuborilgan turk ofitserlari tomonidan Muhammad al-Shayx oʻldirildi, ular Saʼdiylar xizmatiga shubhali tarzda kirib, oʻzlarini qochoqlar sifatida koʻrsatishdi. Muhammad ash-Shayxning oʻrniga Abdulloh al-Gʻolib tayinlandi[1].
Saʼdiylar 1556-yilda Tlemcenni egallashdi, biroq Machouar saroyini qoʻlga olishga muvaffaq boʻlmadi, chunki bu vaqtda Jazoir Vahrondagi ispanlarni qamal qilayotgan edi. Muhammad ash-Shayx oʻlgach, Hasan posho gʻarbga tomon yurib, Saʼdiylarni Tlemcenni tark etishga majbur qildi[1].
Jang
Hasan posho yetakchiligidagi Usmoniylar qoʻshini Marokashga chekinayotgan Saʼdiylar qoʻshinini taʼqib qildi[1][6]. Ikki tomon oʻrtasida 1558-yil boshida Fosning shimolida joylashgan Vadi al-Laban hududida jang boʻlib oʻtdi, biroq bu jang aniq bir tomonning gʻalabasi bilan tugallanmagan[1][7][8].
Natijasi
Jangdan soʻng Hasan posho Gʻarbiy Jazoirdagi Vahron shahridan ispanlarning hujumga tayyorgarlik koʻrayotgani haqidagi xabarni eshitib, chekinishga qaror qildi[1]. U qoʻshinlari bilan Shimoliy Marokashdagi Qassasa portidan (Melila shahridan biroz gʻarbda joylashgan) joʻnadi va u yerdan Jazoirga suzib, tez orada Mostaganem yurishifs hujum qilgan ispanlarga qarshi mudofaaga hozirlik koʻrdi[1].
Baʼzi manbalar Hasan poshoning[9], boshqalari esa Abdullohning[10] bu jangda gʻalaba qozonganini yozadi. Keyinchalik, Abdulloh al-Gʻolib 1560-yilda Tlemcen ustiga yurish yubordi, biroq bu yurishda oʻzi magʻlubiyatga uchradi.
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 Abun-Nasr, Jamil M.. A History of the Maghrib in the Islamic Period (en). Cambridge University Press, 1987 — 157–158-bet. ISBN 978-0-521-33767-0.
- ↑ Véronne, Chantal de La. Histoire sommaire des Sa'diens au Maroc: La première dynastie chérifienne, 1511-1659 (fr). FeniXX réédition numérique, 1997-01-01. ISBN 978-2-307-06107-6.
- ↑ Cour, Auguste. L'établissement des dynasties des Chérifs au Maroc et leur rivalité avec les Turcs de la Régence d'Alger, 1509-1830 (fr). Editions Bouchène, 2004-09-10. ISBN 978-2-35676-097-5.
- ↑ Péchot, L.. Histoire de l'Afrique du Nord avant 1830: précédée de la géographie physique et politique de la Tunisie, de l'Algérie et du Maroc (fr). Gojosso, 1914.
- ↑ De La Veronne, Chantal (1973). "Relations entre le Maroc et la Turquie dans la seconde moitié du XVIe siècle et le début du XVIIe siècle (1554-1616)". Revue des mondes musulmans et de la Méditerranée 15 (1): 391–401. doi:10.3406/remmm.1973.1258. https://www.persee.fr/doc/remmm_0035-1474_1973_num_15_1_1258.
- ↑ Konstam, Angus. The Barbary Pirates 15th-17th Centuries (en). Bloomsbury Publishing, 2016-08-25. ISBN 978-1-4728-1544-6.
- ↑ Stapleton, Timothy J.. A Military History of Africa [3 volumes] (en). ABC-CLIO, 2013 — 36-bet. ISBN 978-0-313-39570-3.
- ↑ Black, Jeremy. A Brief History of the Atlantic (en). Little, Brown Book Group, 2022. ISBN 978-1-4721-4590-1.
- ↑ Yver, G. „Hasan Pasha, Beylerbey of Algiers“, . First Encyclopaedia of Islam 1913-1936 (en). Brill [1927], 1993 — 281-bet. ISBN 978-90-04-09796-4.
- ↑ Véronne, Chantal de La. Histoire sommaire des Sa'diens au Maroc: La première dynastie chérifienne, 1511-1659 (fr). P. Geuthner, 1997 — 37-bet. ISBN 978-2-307-06107-6.