Əskipara monastiri
Əskipara monastiri — Ozarbayjonning Qazax viloyatidagi Aşağı Əskipara va Yuxarı Əskipara qishloqlari oraligʻidagi togʻli hududda joylashgan tarixiy-meʼmoriy yodgorlik. Monastir Ozarbayjon Respublikasi Madaniyat vazirligi tomonidan milliy yodgorlik sifatida roʻyxatga olingan[1].
Tarixi
Ibodatxona 5—8-asrlarda qurilgan. Kavkaz Albaniyasining madaniy merosiga mansub boʻlgan ibodatxona qizil tuf toshlaridan toʻgʻri toʻrtburchak shaklda qurilgan boʻlib, mahobatli koʻrinishga ega. Binolar devorlarida bir necha joylarda katta tosh xochlar bor[2].
Bu monastir oʻrmon ichida, borish qiyin boʻlgan togʻli hududda joylashgan. Majmua taxminan 2,5 gektar maydonni egallaydi va devorlar bilan oʻralgan. Baland yerda joylashgan asosiy binolar majmuaning qolgan qismidan devor bilan ajratilgan. Ayni shu noyob qurilish uslubi bilan qal'a qarorgoh vazifasini ham bajargan. Majmuaning devorlari va minoralari yirik daryo toshlaridan qurilgan, ayrim qismlari bugungi kunga qadar ancha yaxshi saqlangan[3].
Taxminlarga koʻra, mustahkamlangan majmua Albaniya davlatining boshliqlari boʻlgan buyuk Mehroniy hukmdorlarining qarorgohi boʻlgan. Alban hukmdorlarining qishki qarorgohi boʻlgan Xalxal shahrining aynan shu joyda mahalliylashtirilishi buni tasdiqlaydi. Shuning uchun majmua V asrda tashkil etilgan deb taxmin qilish mumkin. Gʻisht texnikasining tabiati va meʼmoriy shakllarning ayrim xususiyatlaridan kelib chiqib, asosiy binoni 7—11-asrlarga mansub deb hisoblash mumkin[4].
Arxitektura xususiyatlari
Muqaddas ona cherkovi
Majmuaning eng diqqatga sazovor va eng yaxshi saqlanib qolgan qismi — asosiy cherkov, yaʼni „Xudoning Muqaddas Onasi“ cherkovi. Cherkov tarhga koʻra toʻrtburchak shaklga ega. Yodgorlikning saqlanib qolgan qismlari uning yaxshi ishlab chiqilgan tarhli muhim meʼmoriy majmua boʻlganligini koʻrsatadi. Bino 24x22x4 santimetr oʻlchamdagi yaxshi pishgan kvadrat gʻishtdan qurilgan. Yodgorlikning meʼmoriy detallari ham qisman gʻishtdan (markaziy arkni oʻrab turgan), karnizlar esa yarim oʻsimlik oʻymakorligi bilan yoyilgan tuf toshlardan yasalgan.
Devorlarning kamarli dizayni binoning meʼmoriy yechimida yetakchi ahamiyatga ega. Ushbu usul asosiy jabhada old eshik uchun ishlatiladi. Asosiy darvoza kengroq va balandroq ark bilan bezatilgan. Arklar yarim doira shaklida boʻlgan deb taxmin qilish mumkin. Binoning ichida yon xona kamarining konturlari aniq koʻrinadi.
Qal’a
Monastir majmuasini oʻrab turgan qal’a uzunligi 2 metrgacha boʻlgan ikkita tosh devor bilan oʻralgan. Qal’aning ichki devorlari mustahkamlanib, balandroq qilib qurilgan. Ikki devor orasidagi masofa 20 metrga etadi. Bu qal’a mudofaasini yanada mustahkamlaydi. Qal’a devori boʻylab balandligi 9 metrgacha boʻlgan yarim doira minoralar qurilgan. Bu qal’a burjlaridan yettitasi bizning davrimizga qadar saqlanib qolgan boʻlib, ular bir-biri bilan yer osti yoʻllari orqali bogʻlangan.
Qal’aning ichida ikki qavatli bino qoldiqlari bor. Bu bino 22x22x4 sm oʻlchamdagi pishiq gʻishtdan qurilgan. Uning balandligi 12, kengligi 18, uzunligi 42 metr. Shuvoq qilingan devorlar naqshlar bilan bezatilgan. Qal’aning oʻrnida bir qancha xoʻjalik quduqlari va qulagan binolar qoldiqlari aniq koʻrinadi.
Manbalar
- ↑ „Dünya əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısı“. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi (2 avqust 2001). 2021-yil 7-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 17 oktyabr 2020.
- ↑ Məmmədzadə, K. M.. Azərbaycanda inşaat sənəti. Bakı: Elm, 1978 — 38-bet.
- ↑ Məmmədzadə, K. M.. Azərbaycanda inşaat sənəti. Bakı: Elm, 1978 — 38-bet.
- ↑ Məmmədzadə, K. M.. Azərbaycanda inşaat sənəti. Bakı: Elm, 1978 — 38-bet.