Zuka ar-Rumiy
Zuka ar-Rumiy (arabcha: ذوكه الرومي) (919-yil 11-avgustda vafot etgan) – vizantiyalik yunon[1], 915–919-yillarda Abbosiylar xalifaligining Misr viloyati hokimi sifatida xizmat qilgan.
U 915-yilda Abbosiylar bosh qoʻmondoni Mu’nis al-Muzaffar Misrda vaziyatni barqarorlashtirish va Iskandariyani egallab olgan Fotimiylar bosqinini toʻxtatish maqsadida Zukani Misr hokimi etib tayinladi. Zuka oʻsha paytda Halabda edi va avgust oyining oxirida Misrga yetib kelib, Takin al-Xazariyning oʻrnini egalladi[1]. Fotimiylarning Misrni egallashga boʻlgan dastlabki urinishlari Mu’nisning aralashuvi tufayli muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Biroq oradan koʻp oʻtmay, ular ikkinchi yurish uchun tayyorgarlik koʻra boshladi va 917-yilda 18 oylik qamal natijasida Barqani egallab olishdi[1]. Fotimiylarning Misrda tarafdorlari borligi ayon edi, chunki IX asr boshlaridan beri misrliklar Bagʻdoddagi boshqaruv tizimidan norozi boʻlib kelayotgan edi. Zuka Fotimiylar hukmdori al-Mahdiy billoh va uning oʻgʻli al-Qoim bilan aloqada boʻlgan bir nechta kishini qatl ettirishga majbur boʻldi[2].
Barqaning vayron qilinishidan soʻng Zuka Iskandariya garnizonini mustahkamlashga harakat qilgan boʻlsa-da, 919-yil iyul oyida Fotimiylarning qoʻshini kutilmaganda yetib kelib, uni hayrtada qoldirdi. Shahar hokimi Zukaning oʻgʻli Muzaffar oʻzining yordamchilari va koʻplab shahar aholi bilan birga shahardan qochib ketdi, natijada hudud talon-taroj qilindi[1]. Yangi bosqinga qarshi turish boʻyicha Zukaning harakatlariga Fustatdagi mahalliy garnizon askarlarining urushishga boʻlgan ishtiyoqsizligi va xohishi yoʻqligi jiddiy toʻsqinlik qildi. Bu holat maosh kechikishlari natijasida yanada ogʻirlashgan edi. Shu sababli Zuka dastlab koʻngillilar kuchiga tayanishga majbur boʻldi. Shunga qaramay, u tezda harakatga oʻtib, Fustat qarshisidagi Nil daryosi boʻyidagi Giza hududini mustahkamlash maqsadida u yerda qal’a qurdirishga kirishdi. Koʻp oʻtmay, Misr uchun tayinlangan yangi moliyaviy boshqaruvchi al-Husayn al-Mazoraʼiy qoʻshin askarlarining kechiktirilgan maoshlarni toʻlash maqsadida yetarlicha mablagʻ bilan keldi[1].
Zuka 1-avgustda vafot etdi va uning oʻrniga ilgari shu lavozimda xizmat qilgan Takin qayta tayinlandi[1]. U yanvar oyida hududga yetib kelib hokimlik lavozimini rasman qabul qildi. Keyingi yilda esa bosh qoʻmondon Mu’nis al-Muzaffarning aralashuvi Fustatni yana bir bor raqib kuchlaridan qutqarib qoldi va Fotimiylar qoʻshinini mamlakatdan haydab chiqardi[1].
Manbalar
Adabiyotlar
- Brett, Michael. The Rise of the Fatimids: The World of the Mediterranean and the Middle East in the Fourth Century of the Hijra, Tenth Century CE, The Medieval Mediterranean. Leiden: BRILL, 2001. ISBN 9004117415.
- Halm, Heinz. The Empire of the Mahdi: The Rise of the Fatimids, Handbook of Oriental Studies. Leiden: BRILL, 1996. ISBN 9004100563.