Zincirli masjid

Zanjirli masjid
	sobiq masjid
	Zanjirli masjid; Ζινζιρλί Τζαμί
	Masjidning 2011-yilgi tasviri
Mamlakat	Gretsiya
Shahar	Serres
Koordinatalar	41°05′17″N 23°33′13″E / 41.08806°N 23.55361°E
Meʼmor	Xoja Sinan
Asoschi	Selçuk Sultan
	Asosiy sana:; 16-asr oxiri
Gumbazlar soni	1 (asosiy);; Bir nechta (kichikroq);
Gumbazlar soni	1 (asosiy);; Bir nechta (kichikroq);
Qurilish materiallari	tosh, gʻisht, marmar

Zincirli masjidi, rasmiy nomi bilan Zinzirli masjidi (yunoncha: Ζινζιρλί Τζαμί, turkchada „zanjirlar masjidi“ degani), shimoliy Gretsiyaning Markaziy Makedoniya mintaqasidagi Serres shahrida joylashgan sobiq masjiddir. Usmoniylar davrida 16-asr oxirida bunyod etilgan masjid 1912-yilda, Bolqon urushlaridan soʻng tashlab ketilgan va keyinchalik taʼmirlangan.

Tarixi

Masjid meʼmor Meʼmor Sinan (1490–1588) tomonidan qurilgan^[1], lekin bosh meʼmor oʻz asarlari roʻyxatlarida bu masjidni hech qachon tilga olmagan^[2]. U 16-asr oxirida yakunlangan, masjid Selçuk Sultonning farzandlari tomonidan, onalari xotirasiga atab qurdirilgan.

Dastlab tom qismi qoʻrgʻoshin varaqlar bilan qoplangan. Masjid 1913-yilda yogʻoch omboriga aylantirilgan, Ikkinchi jahon urushi davrida esa armiyaning zaxira ombori sifatida ishlatilgan, shu paytda tomdagi qoʻrgʻoshin qoplama olib tashlangan^[1].

Tarixchi R. Anhegger masjidni koʻrib chiqib, 1967-yilda kuzatuvlarini eʼlon qilgan va bino sanasini 16-asr oʻrtalaridan avvalga taalluqli deb belgilagan. 1971-yilda M. Kiel qurilish sanasini 1577–1585-yillar oraligʻiga boʻldan deb aytgan. Maksimilian Hartmuth fikriga koʻra, har ikkala tarixchi ham baholarini tashqi koʻrinish belgilariga tayangan holda bergan, biroq tarixiy manbalarni inobatga olmagan. 1987-yilda I. Kuniholm va C. L. Striker masjiddan olingan yogʻoch namunalarini oʻrgangan tadqiqot natijalarini eʼlon qilib, ularni 1492-yilga taalluqli deb sanalagan. 2008-yilda chop etilgan kitobida Heath W. Lowry 1490-yillar haqidagi bahoga qoʻshilgan hamda masjid homiysi malika Selçuk Sulton (1407–1485) boʻlganligini aytgan^[2].

Uzoq davom etgan taʼmirlash jarayoni olib borilgan va masjid 2014-yilda muzey sifatida qayta ochilgan^[1].

Sobiq masjid 2000-yilda restavratsiya qilingan va 2021-yil holatiga koʻra ibodat uchun ochiq boʻlmagan.

Tavsifi

Sobiq masjid shahar janubi-gʻarbiy burchagida joylashgan. Uning meʼmoriy uslubi va reja tuzilishi 16-asr oxiriga xos boʻlib, Meʼmor Sinan maktabi anʼanalariga ergashadi hamda oʻsha davrdagi Istanbul inshootlariga oʻxshashdir^[3]. Oʻrta kattalikdagi masjid markaziy, kvadrat shaklli namozxona va uning sharq, shimol hamda gʻarb tomonlarida ikki qavatli ustunli ayvonlardan iborat, qibla janub tomonda, kirish esa shimol tomondan^[3]. Markaziy qism gumbaz bilan yopilgan, ayvonlar esa qayiqsimon gumbazchalar bilan qoplangan^[3]. Minbar binoning janubi-gʻarbiy burchagida joylashgan. U marmardan ishlangan boʻlib, bugungi kunda Gretsiyada saqlanib qolgan eng nafis namunalaridan biridir^[3]. Kirish qismida ustunlar tayanadigan peshayvon boʻlib, ustunlar oraligʻidagi boʻshliqlar ustida kichik gumbazchalar joylashgan^[3]. Asosiy tuzilmaning terma devorlarida yoʻnilgan yoki dagʻal toshlar gʻishtlar bilan oʻralgan holda qoʻllangan boʻlsa, peshayvon toʻliq ravishda sinchkovlik bilan yoʻnilgan ohaktosh kulli tosh bloklaridan qurilgan^[3].

Masjid „Zanjirlar masjidi“ deb ham ataladi, Stavroula Dadaki fikriga koʻra, bu nom „asosiy qandil tomdan osib qoʻyilgan zanjirlar“ sabab berilgan^[1].

Garchi bino masjid sifatida qurilgan boʻlsa ham, masjid Makka tomonga yoʻnaltirilmagan, bu esa texnik jihatdan uni masjiddan koʻra koʻproq madrasa (diniy majmua tarkibidagi ikkilamchi bino)ga yaqinlashtiradi^[2].

Yana qarang

Manbalar

↑ ^1,0 ^1,1 ^1,2 ^1,3 Menzel, Konstantinos „Zincirli Mosque Serres: The Forgotten Monument“ (en-US). GreekReporter.com (2014-yil 14-yanvar). Qaraldi: 2026-yil 23-yanvar.
↑ ^2,0 ^2,1 ^2,2 Hartmuth, Maximilian (2025-01-01). "A Little-Known Work of the “Sinan School” in Northern Greece: The Construction History of the Zincirli Mosque in Serres Revisited". The Ottoman Monuments in Greece Revisited. A Tribute in the Memory of Machiel Kiel, edited by Paschalis Androudis, Aikaterini Markou, and Dimitris Loupis (Athens: Ministry of Culture – Hellenic Organization of Cultural Resources Development, 2025).. https://www.academia.edu/145565790/A_Little_Known_Work_of_the_Sinan_School_in_Northern_Greece_The_Construction_History_of_the_Zincirli_Mosque_in_Serres_Revisited.
↑ ^3,0 ^3,1 ^3,2 ^3,3 ^3,4 ^3,5 Dadaki, Spyridoula „el:Ζινζιρλί Tζαμί: Περιγραφή“ (el). Hellenic Ministry of Culture. Qaraldi: 2018-yil 2-dekabr.

Havolalar

Vikiomborda „Zincirli masjidi (Serres)“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor.

[:0-1] 1,0 ^1,1 ^1,2 ^1,3 Menzel, Konstantinos „Zincirli Mosque Serres: The Forgotten Monument“ (en-US). GreekReporter.com (2014-yil 14-yanvar). Qaraldi: 2026-yil 23-yanvar.

[:1-2] 2,0 ^2,1 ^2,2 Hartmuth, Maximilian (2025-01-01). "A Little-Known Work of the “Sinan School” in Northern Greece: The Construction History of the Zincirli Mosque in Serres Revisited". The Ottoman Monuments in Greece Revisited. A Tribute in the Memory of Machiel Kiel, edited by Paschalis Androudis, Aikaterini Markou, and Dimitris Loupis (Athens: Ministry of Culture – Hellenic Organization of Cultural Resources Development, 2025).. https://www.academia.edu/145565790/A_Little_Known_Work_of_the_Sinan_School_in_Northern_Greece_The_Construction_History_of_the_Zincirli_Mosque_in_Serres_Revisited.

[odysseus-3] 3,0 ^3,1 ^3,2 ^3,3 ^3,4 ^3,5 Dadaki, Spyridoula „el:Ζινζιρλί Tζαμί: Περιγραφή“ (el). Hellenic Ministry of Culture. Qaraldi: 2018-yil 2-dekabr.

[1]

[2]

[3]