Zaharli hayvonlar

Zaharli jonivorlar - boshqa organizmlar uchun doimo yoki vaqtinchalik zaharli boʻlgan moddalarni oʻz organizmida saqlovchi jonivorlardir. Hozirgi kunda dunyoda ularni 5 mingga yaqin turi maʼlum. Zaharli hayvonlardan ilonlar, chayonlar, oʻrgimchaklar, malhamchi qoʻngʻizlar va b. yaxshi oʻrganilgan. Ushbu hayvonlar (ilonlar, oʻrgimchaklar, chayonlar)ning zahar ishlab chiqaruvchi maxsus bezlari bor. Boshqalarida (qoʻngʻizlar, qandalalarda) zaharli modda u yoki bu xildagi toʻqimalarida boʻladi. Zahar himoya yoki boshqa hayvonlarga hujum qilish vositasi hisoblanadi. Boʻshliqichlilar (gidralar, aktiniyalar, meduzalar)da zahar bezlari otuvchi hujayralar, boʻgʻimoyoqlilar (arilar, chayonlar)da nashtar yoki oʻrgimchaklar, koʻpoyoqlilarda xelitseralar, boshqalarda (chayonbaliqlar, dengiz ajdahochalari) suzgichlar yoki jabra qopqoqlaridagi maxsus oʻsimtalar bilan bogʻlangan. Aynan bir xildagi zahar har xil hayvonlarga turlicha taʼsir koʻrsatadi. Bir turning oʻzida ham hayvonlar zahari bir xilda taʼsir etmaydi. Masalan, shaqildoq ilon, qora ilon, choʻl kemiruvchilari chayonlar zahari kuchsiz taʼsirga ega boʻladi. Laylak, qargʻa, burgut, mirzaqush kabi qushlar zaharli ilonlarni, tovuqlar qoraqurtni yeydi. Zahar uzoq vaqt davomida organizga kiritilganida odam va xayvonlar organizmi unga chidamli boʻlib qoladi. Ilonlar, arilar va bazi zaharidan kam miqdorda davolash maqsadida foydalaniladi.

Norqoʻzi Ergashev.