Zahar bezlari

Zahar bezlari — hayvonlarda zahar ishlab chiqaruvchi maxsus bezlar. Ular koʻpincha jarohat yetkazuvchi organ bilan bogʻlangan(tishlar, tirnoqlar, nayzalari). Kiprikli chuvalchanglar, koʻp hujayralilar (Acoela, Polycladida), noksimonlarda yaxshi rivojlangan. Nemertinlarda zaharli moddani hartumning orqa qismidagi epiteliy toʻqima bezi ajratib chiqaradi. Z.b. himoya vazifasini bajaradi. Shilliq qurtlar (Jenebra, Conus) maxsus tishlarida boʻlib, ingichka nay orqali tashqariga ochiladi. Sakkizoyoqning oxirgi juft soʻlak bezlari zaharli modda ajratadi. Boʻgʻimoyoqlilar, koʻp hujayralilarda zahar bezlari juft boʻladi. Bezlarning teshigi chayonlarda dum qismining nayzasiga, oʻrgimchaklarda xelitserasiga, laboyoqlilarda oyoq jagʻlariga, hasharotlarda dumidagi oʻsimtalariga ochiladi.

Umurtqali hayvonlardan yumaloqogʻizlilar, baliqlar, suvda va quruqlikda yashovchilar, sudralib yuruvchilar va kloakalilarda boʻladi. Shuningdek dengiz ilonbaligʻining terisida, murenlarning tanglayida, chayonbaliq va dengiz kaltakesaklarining suzgichlarida joylashgan. Salamandr, triton, kaltakesak terisining turli qismlarida, qurbaqa va koʻl baqalarida esa tananing yonbosh, boʻyin va orqa qismida joylashgan. Ular bezovta boʻlganida teri ustiga suyuq zahar ajratadi. Zahartishli ilon va kaltakesaklarning soʻlak bezlari asosida boʻladi. Hayvon chiqqanida zahar tishlar yordamida oʻlja tanasiga yuboriladi. Zaharli ilonlarning zahar tishlari ogʻiz ochilganda ogʻizning oldingi qismiga qaratiladi. Kloakali sut emizuvchilar (oʻrdakburun, yexidnalar) erkaklarining orqa oyoklariga joylashgan. Umurtqali hayvonlarda evolyusion taraqqiyotning birinchi davrlarida vujudga kelib, dastlab suvda va quruqlikda yashovchilar hamda baliqlarda mavjud boʻlgan.