Kontent qismiga oʻtish

Zafire xotun

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Zafire xotun

„Theatrum Europaeum“ jurnalining 1707-yilgi nashrida chop etilgan Zafirening tasviri
Tugʻilishi tax. 1620-yillar
ehtimol Gruziya yoki Rossiya
Vafoti 1645-yil 6-yanvar /
1646-yil 6-yanvar
Gospitalyer Maltasi
Turmush oʻrtogʻi Ibrohim I
Farzandlari Usmon
Dini Islom, sunniylik
(dinini oʻzgartirgan)

Zafire xotun (tax. 1620-yillar – 1645/1646), manbalarda Zafira va yana bir qancha boshqa nomlar bilan ham tilga olinadi, 1640-yillar boshida Usmoniylar imperiyasi sultoni Ibrohim I ning quli va uning sevimli joriyasi boʻlgan. Uni sultonga haram ogʻasi Sumbul ogʻa taqdim etgan, ayrim manbalarda esa u haram ogʻasining quli yoki xotini sifatida ham tasvirlanadi. Haramda boʻlganida Zafire xotun Usmon ismli oʻgʻlini dunyoga keltirgan, lekin uning otasi aynan Ibrohim boʻlgani yoki Zafire haramga kirishidan oldin allaqachon homilador boʻlgani aniq emas. Shuningdek, Zafire xotun boʻlajak sulton Mehmed IV ning sut onasi boʻlgan.

Kelib chiqishi va haramdagi hayoti

Usmonning onasining ismi turli manbalarda turlicha keltiriladi, ammo koʻpchilik hollarda uning ismi Zafire yoki Zafira xotun[1][a] sifatida qayd etilgan[6]. Usmonning hayoti haqidagi eng qadimgi bosma manba – Jon Evelynning 1669-yilda chiqqan „The History of the Three Late, Famous Impostors, viz. Padre Ottomano, Mahomed Bei and Sabatai Sevi“ asarida Zafire haram ogʻasi tomonidan savdogar Jakobo Cesiidan sotib olingan qul sifatida tasvirlanadi. François de Chassepolning „L’histoire des grands visiers“ asarida Zafire xotunning nomi Basse deb ataladi va haram ogʻasi Sumbul ogʻa tomonidan Usmoniylar sultoni Ibrohim I ga taqdim etilgan gruzin quli sifatida taʼriflanadi. Tarixchi De Shaspolning maʼlumotlariga koʻra, u Ibrohimning sevimli joriyasiga aylangan va 1642-yilda uning toʻngʻich oʻgʻli Usmonni dunyoga keltirgan. Taxminan shu paytda Zayme ismli joriya (hozirgi tadqiqotchilar uni Hatice Turhan Sultan bilan bir shaxs deb hisoblashadi) boʻlajak sulton Mehmed IV ni dunyoga keltirgan[4].

Ottaviano Bulgarinining 1689-yilda nashr etilgan „Vita del padre maestro f. Domenico di S. Tomaso dell’Ordine deʼ Predicatori, detto prima Sultan Osinan Ottomano, figlio d’Ibraim imperador deʼ Turchi“ asaridagi maʼlumotlarga koʻra, uning ismi Zafira boʻlgan va u Mehmedning sut onasi sifatida tanlab olingan[4]. Bulgarini, shuningdek, uning 1624-yildan keyin tugʻilgan boʻlishi kerakligini ham aytib oʻtgan[7]. Boshqa manbalarda Zafirening haram ogʻasi tomonidan sotib olingan paytda allaqachon homilador boʻlgani, Usmon haramda tugʻilgan boʻlsa-da, uning otasi Ibrohim emasligi aytiladi. Shuningdek, Zafire haram ogʻasining xotini boʻlgani, Ibrohim esa unga va yosh Usmonga mehr qoʻygani haqida ham maʼlumotlar uchraydi[8].

Kasalligi va oʻlimi

Zafire vafotidan avval yashagan Verdala saroyi

Maltaga kelganidan bir necha oy oʻtib, Zafirening salomatligi yomonlashgan. Havo almashtirish maqsadida Buskette oʻrmonida joylashgan Verdala saroyiga yuborilgan[9]. Koʻplab manbalarda uning 1645-yil 6-yanvarda vafot etgani aytiladi[7][9][10]. Bir manbada uning vafot sanasi 1646-yil 6-yanvar sifatida berilgan[11]. Oʻlim sababi va qayerda dafn etilgani nomaʼlum[9].

Zafirening xizmatidagi ayollar keyinchalik tovon evaziga ozod qilingan, biroq Usmonni tovon evaziga qaytarish takliflari rad etilgan va bola Maltada tarbiya topgan. U dominikanlar tomonidan oʻqitilgan, keyinchalik nasroniylikni qabul qilib, dominikan rohibiga aylangan va Domeniko di San Tommaso ismini olgan. U Yevropa boʻylab sayohat qilib, Krit urushida qatnashgan, 1676-yilda Maltada vafot etgan[9].

Izohlar

  1. ↑ Uning ismi, shuningdek, Safira[2], Zaffira[3], Zaphira[1], Zarife[4] va Zefira[5] deb ham qayd etilgan.

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 Freller, Thomas (2016). "Osman and Muhammad el-Attaz, Muslim princes converted to Christianity and their role in the 'Holy War' against Islam". Miscelánea de estudios árabes y hebraicos (BIBLID) (65): 21–50. ISSN 0544-408X. https://digibug.ugr.es/bitstream/handle/10481/39573/Freller.16.pdf. Qaraldi: 5 October 2025. Zafire xotun]]
  2. ↑ Simmons, Blanch Lintorn. Description of the Governor's Palaces in Malta of Valletta, St. Antonio and Verdala and Catalogue of the Pictures, 2, Malta: Government Printing Office, 1895 — 74–75-bet. 
  3. ↑ de Villermont, Marie. Histoire de la coiffure féminine (French). Ad. Mertens, 1891 — 592–593-bet. 
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 Artan, Tülay „Imaginary Voyages, Imagined Ottomans: A Gentleman Impostor, the Köprülüs, and Seventeenth-Century French Oriental Romances“, . Dimensions of Transformation in the Ottoman Empire from the Late Medieval Age to Modernity: In Memory of Metin Kunt. BRILL, 2021 — 54–96-bet. DOI:10.1163/9789004442351_004. ISBN 9789004442351. 
  5. ↑ Petrolini, Chiara „Felice Tempia“, . Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 13 Western Europe (1700–1800). BRILL, 2019 — 923–931-bet. ISBN 9789004402836. 
  6. ↑ Gündoğdu, Raşit. The Sultans of the Ottoman Empire: Volume 10 of Tarih Serisi. Rumuz Yayınları, 2020 — 122-bet. ISBN 9786055112158. 
  7. ↑ 7,0 7,1 Serricchio, Cristanziano (1987). "Il sacco turco di Manfredonia nel 1620, in una relazione inedita" (Italian). Archivio Storico Pugliese: 197–255. https://emeroteca.provincia.brindisi.it/Archivio%20Storico%20Pugliese/1987/Articoli/IlSaccoTurco.pdf. Qaraldi: 16 October 2025. Zafire xotun]]
  8. ↑ Mignot, Vincent; Hawkins, A.. The history of the Turkish, or Ottoman Empire, from its foundation in 1300, to the peace of Belgrade in 1740, 1787 — 96–100-bet. 
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 Ganado, Albert. „The Dominican Father Osman in Malta. An Ottoman prince?“. The Sunday Times of Malta (2019-yil 7-iyul), s. 56–57. 2022-yil 1-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2025-yil 5-oktyabr.
  10. ↑ Bulgarini, Ottaviano. Vita del padre maestro F. Domenico di S. Tomaso Dell'Ordine de' Predicatori, detto prima Sultan Osinan Ottomano, Figlio d'Ibraim Imperador de' Turchi (Italian). Naples: Presso Giuseppe Roselli, 1689 — 81-bet. 
  11. ↑ Feller, François-Xavier de. Dictionnaire historique, ou Histoire abrégée des hommes qui se sont fait un nom par le génie, les talens, les vertus ... (French), 1818 — 655–656-bet. 

Havolalar

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Zafire_xotun&oldid=883002" dan olindi