Yusuf ibn Ismoil al-Kutubiy
Yusuf ibn Ismoil al-Kutubiy Ibn al-Kutubiy nomi bilan tanilgan (milodiy 13–14-asrlar) fors olimi va tabibi boʻlib, Bagʻdoddagi Abbosiylar xalifalarining saroylarida shifokor boʻlib ishlagan[manba kerak]. U Eronning Xoy shahrida tugʻilgan.
U 1311-yilda arab tilida yozilgan „Ma la Yasaʼu al-Tabiba Jahlahu“ (Shifokor eʼtiborsiz qoldirolmaydigan narsa) nomli keng qamrovli farmakologiya asari bilan mashhur boʻlib, u koʻpincha qisqartirilgan shaklda „Jam al-Bagʻdodiy“ (Bagʻdodiy toʻplami) nomi bilan ham tilga olinadi[1]. Ushbu majmuada bir necha ming dorivor oʻsimliklar, tabiiy dorilar va retseptlar qayd etilgan. Jam al-Bagʻdodiyning asl, qoʻlyozma nusxasi Ozarbayjon Qoʻlyozmalar institutida saqlanadi[1].
Uning yozishicha, bir necha tomchi kanakunjut qoʻshilgan bogʻlam bosh ogʻrigʻini davolash uchun foydali boʻlgan. Kanakunjut yogʻi va sirka saqlovchi ichimliklar qorin ogʻrigʻini davolashda ishlatilgan.
U oʻz kitobida aromaterapiyani qoʻllashning sakkiz xil usulini tasvirlagan:
- (1) Dorivor oʻsimliklar bilan toʻldirilgan yostiqdan foydalanish.
- (2) Quritilgan dorivor oʻsimliklar bilan toʻldirilgan kichik xaltachani olib yurish.
- (3) Dorivor oʻtlarning qaynatmalaridan chiqqan bugʻni hidlash.
- (4) Maxsus bogʻlarda gullarning hididan nafas olish.
- (5) Shifobaxsh oʻt dastalarini uy ichiga osib qoʻyish.
- (6) Yondirilgan dorivor oʻsimliklarning hididan nafas olish.
- (7) Xushboʻy malhamdan foydalanish.
- (8) Xushboʻy vanna qabul qilish.
Al-Kutubiyning yozishicha, barud yoki kaliy nitrat Iroqning oddiy xalqi tomonidan milh al-haʼit (devor tuzi) deb atalgan.
U selitrani tasvirlab, shunday degan: „Undan olib yurishga qulay boʻlgan olov hosil qiluvchi vosita sifatida foydalanadilar, shu tariqa uning yengilligi va alangalanuvchanligi ortadi“[manba kerak].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 38. Uluslararası Tıp Tarihi Kongresi Bildiri Kitabı, 1-6 Eylül 2002 (en). International Society for the History of Medicine, 2005 — 428-bet. ISBN 978-975-16-1825-2.