Yuridik drama
Yuridik drama, shuningdek, sud dramasi yoki huquqiy protsessual drama deb ham ataladi, asosan huquqiy amaliyot va adliya tizimiga oid hikoyalarga qaratilgan film va televideniye janridir[1]. Amerika kino instituti (AFI) „sud dramasi“ni adliya tizimi film syujetida hal qiluvchi rol oʻynaydigan film janri sifatida belgilaydi. Yuridik dramalar, shuningdek, teleshou yoki filmda koʻrsatilgan toʻqima advokatlar, sudlanuvchilar, daʼvogarlar yoki huquqshunoslik faoliyatiga aloqador boshqa shaxslarning hayotini ham yoritadi. Yuridik drama politsiya jinoyat dramasi yoki detektiv asarlardan farq qiladi, chunki ular odatda jinoyatlarni tergov qilayotgan va fosh etayotgan politsiya xodimlari yoki detektivlarga qaratiladi. Yuridik dramalarning asosiy diqqat markazida koʻpincha sud zalida sodir boʻladigan voqealar turadi, biroq u huquqiy jarayonning har qanday bosqichlarini, masalan, hakamlar hayʼati muhokamalari yoki yuridik firmalarda bajariladigan ishlarni ham oʻz ichiga olishi mumkin. Baʼzi yuridik dramalar sudlangan real ishlarni badiiylashtiradi, masalan, „Inherit the Wind“ (Inherit the Wind) pyesasi asosida suratga olingan film Scopes maymunlar ustidagi sud jarayonini badiiylashtirgan. Janr sifatida „yuridik drama“ atamasi odatda teleshoular va filmlarga nisbatan qoʻllanadi, yuridik trillerlar esa asosan romanlar va pyesalarga tegishli boʻladi.
Mavzulari
Yuridik dramalar odatda qonun amaliyoti yoki adliya tizimida ishtirok etish bilan bogʻliq boʻlgan maʼnaviy ziddiyatlarni tasvirlaydi va ularning aksariyati hayotiy muammolarni aks ettiradi. American Bar Association Journal jamoatchilikning yuridik dramalardan zavqlanishini „huquq tizimi haqidagi hikoyalar insoniy ojizliklar bilan yoʻgʻrilganligi“ bilan izohlaydi[2]. Haqiqatan ham, garchi „avtomobil quvib oʻtishlari boʻlmasa-da [va]… [q]urollar hech qachon sugʻurib olinmasa ham“, yuridik dramalar dunyoda roʻy beradigan voqealarni amalda aks ettiruvchi muhitda maʼnaviy fitnalarni taqdim etishi sababli oʻzining sodiq muxlislariga ega.
Yuridik dramalar adolatning buzilishi haqidagi hikoyalarni taqdim etishi mumkin, masalan, oʻzlari sodir etmagan jinoyat uchun nohaq sudlangan shaxslar haqida. Baʼzida hikoyalar politsiyaning notoʻgʻri xatti-harakatlarining maʼnaviy oqibatlarini qamrab olishi mumkin, masalan, 1993-yilda suratga olingan „In the Name of the Father“ filmidagi kabi dalillarni soxtalashtirish yoki joylashtirish. Koʻpincha, yuridik dramalar ushbu qiyinchiliklarga duch kelgan advokatlarning nuqtai nazariga eʼtibor qaratadi. Masalan, jinoiy himoya advokatlari firmasi atrofida aylanadigan „The Practice“ teleserialida keng tarqalgan mavzulardan biri — aybdorligi maʼlum yoki taxmin qilinayotgan mijozlarni himoya qilish qiyinchiligidir[3].
Nihoyat, koʻplab sud dramalari siyosiylashgan masalalarni aks ettiruvchi mavzularni taqdim etadi. 1960-yilda suratga olingan „Inherit the Wind“ filmida tasvirlangan siyosiy masala Tennessi shtatidagi davlat maktablarida evolyutsiya nazariyasini oʻqitishni noqonuniy deb hisoblovchi qonunning qonuniyligi edi. Qonunlar va ijtimoiy siyosatga oid fikrlar oʻzgargani sayin, sud dramalarida taqdim etiladigan mavzular ham oʻzgarib boradi. 1992-yilda suratga olingan „A Few Good Men“ filmi yuqori turuvchi buyruqlarning psixologiyasini, masalan, jinoiy harakatlar shunchaki „buyruqqa boʻysunish“ tufayli sodir etilgani sababli ularni oqlashni oʻrgandi. „Philadelphia“ (1993) filmi gomofobiya hamda OIV/OITS tashuvchilariga nisbatan kamsitish va jamoatchilik qoʻrquvini qoraladi. 1996-yilda „The People vs. Larry Flynt“ filmi „Hustler“ jurnalining dastlabki yillarini hamda behayolik va soʻz erkinligi masalalarini tasvirlaydi. „You Donʼt Know Jack“ (2010) — bu doktor Jack Kevorkian va uning ogʻir bemorlarga evtanaziya xizmatlarini koʻrsatishi natijasida duch kelgan sud jarayonlari haqidagi badiiy biografik filmdir. Irqiy adolatsizlik 1962-yildagi „Mazaxchini oʻldirish“ filmidan tortib 2017-yildagi „Marshall“ filmigacha boʻlgan davrda hamon umumiy mavzu boʻlib qolmoqda.
Yana qarang
Manbalar
- ↑ „10 Top 10“. AFI. Qaraldi: 2018-yil 1-iyul.
- ↑ Rosenbaum, Thane. „Why Hollywood loves lawyers“ (en). ABA Journal (2015-yil 1-avgust). Qaraldi: 2018-yil 16-iyul.
- ↑ „The Practice“ (en). Wikiquote. Qaraldi: 2018-yil 16-iyul.
Qoʻshimcha oʻqish uchun
- Bergman, Paul; Asimow, Michael, 2006, Reel justice: the courtroom goes to the movies (Kansas City: Andrews and McMeel), ISBN 0-7407-5460-2; ISBN 978-0-7407-5460-9; ISBN 0-8362-1035-2; ISBN 978-0-8362-1035-4
- Machura, Stefan and Robson, Peter, eds. Law and Film: Representing Law in Movies (Cambridge: Blackwell Publishing, 2001),ISBN 978-0-631-22816-5, 176 pages