Yoshlar ishining tarixi
Yoshlar ishining tarixi XVIII asrdagi sanoat inqilobining boshlanishiga borib taqaladi, bu davrda yosh erkaklar oʻz uylaridan va xonadon sanoatlaridan chiqib, yirik shaharlarga koʻchib oʻtishgan birinchi davr edi. Ushbu koʻchish natijasida shahar hududlarida yangi yoshlar madaniyati paydo boʻldi va bu holat mahalliy aholi tomonidan turli harakatlar bilan javob qaytarildi.
1844–1900
1844-yilda faqat yosh erkaklarning ehtiyojlarini qondirishga qaratilgan birinchi tashkilot – YMCA tashkil etildi. Ushbu tashkilotni Jorj Uilyams (George Williams) asos solgan[1]. Uilyams Londonlik boʻlib, uning maqsadi atrofidagi yosh erkaklarning nafaqat jismoniy, balki ruhiy va emotsional ehtiyojlarini ham qondiradigan tashkilot yaratish edi. Uilyamsning ishlari asosan London koʻchalarida missionerlar orqali olib borilgan, ammo koʻp oʻtmay birinchi yotoqxona tashkil etilgan.
Biroq, yosh ayollar bilan ishlash kamroq ahamiyatga ega deb hisoblangan, chunki oʻsha davrda yosh ayollarning ehtiyojlari asosan uy-roʻzgʻor bilan bogʻliq deb qaralgan va ularni uyda taʼminlash (deb faraz qilingan) edi. Bu holat 1878-yilda yosh ayollar bilan ishlash sohasida peshqadam boʻlgan Maud Stenli (Maude Stanley) tomonidan Londonning Fayv Dayals hududida ishlar boshlangach oʻzgardi. U Girls Club Union tashkilotini yaratdi.
Keyinchalik, 1883-yilda Uilyams kabi yosh erkaklarning ehtiyojlarini qondirish maqsadida oʻqituvchi Uilyam Aleksandr Smit (William Alexander Smith) Boys' Brigade tashkilotini asos soldi. Uning tashkiloti YMCAga qaraganda koʻproq harbiy yoʻnalishga ega boʻlsa-da, u ham asosan xristian tashkiloti boʻlgan.
1896-yilda esa Londonda Lili Montagu sharqiy Evropadan kelgan yahudiy yoshlar bilan bogʻlanib, Childrenʼs Synagogue Services nomli tashkilotni tashkil etdi. Montagu keyinchalik Girls' Clubs milliy tashkilotining (hozirgi UK Youth) asoschilaridan biri boʻlib, yahudiy yoshlar bilan ishlash rivojida muhim shaxs boʻldi.
1900–1950
1902-yilda AQShda Ernest Tomas Seton (Ernest Thompson Seton) tomonidan Woodcraft Indians tashkiloti tashkil etildi. Nomiga qaramay, bu dastur hindular boʻlmagan bolalar uchun yaratilgan edi. Dastlab guruh faqat oʻgʻil bolalar uchun moʻljallangan boʻlsa-da, keyinchalik qizlarni ham oʻz ichiga oldi. Seton Konnektikut shtatidagi oʻz shahridagi bolalarga tashqarida yashash uchun zarur boʻlgan „Woodcraft“ – yaʼni oʻrmon hayoti haqidagi bilim va koʻnikmalarni oʻrgatdi va guruhning koʻplab atamalari va tuzilmasi oʻsha davrdagi tub aholi haqidagi notoʻgʻri tushunchalarga asoslangan edi. Ushbu dastur xalqaro miqyosda Woodcraft harakatiga aylandi va uning koʻplab dasturlari hozir ham mavjud. Setonning Woodcraft dasturi keyingi yoshlar dasturlari va tashkilotlariga, xususan, Skaut harakatiga katta taʼsir koʻrsatdi.
1907-yilda Robert Baden-Powelning „Aids to Scouting“ kitobining muvaffaqiyatidan soʻng Skauting tashkil etildi. Ushbu tashkilotga ilhom manbai Ikkinchi Boer urushi (1899–1902)dagi Mafeking qamalidagi tajribalari boʻldi. Smithning Boys' Brigade tashkilotiga oʻxshab, Skauting ham harbiy uslubda, bir xilda kiyinishga asoslangan edi, ammo oʻshandan beri bu harakat sezilarli darajada oʻzgardi. Bu Skauting orqali birinchi marta Buyuk Britaniyada yoshlar ishlari Londondagi koʻchalardan chiqib, milliy (va tez orada xalqaro) tashkilotga aylanishiga sabab boʻldi.
Keyingi yili, 1908-yilda, Charlz Russell Manchester shahridagi qashshoq hududlardagi yosh erkaklar bilan koʻchalarda ish boshladi va bu Milliy oʻgʻil bolalar klublari harakatining tashkil topishiga olib keldi.
1910-yilda Girl Guides (keyinchalik AQShda Girl Scouts) Baden-Powel va uning ukasi Agnes yordamida tashkil etildi. Bu yosh ayollar Skaut yetakchilariga aʼzo boʻlishni soʻragani sababli yuzaga keldi, biroq Baden-Powel qizlar va oʻgʻil bolalar bir xil skaut jamoalarida boʻlishini ikki guruh uchun chalgʻituvchi deb hisoblagan.
Skauting rivojlanishi bilan bir vaqtda Kanadada TUXIS harakati yaratildi. Asosan YMCA orqali rivojlanib, keyinchalik Boys’ Work Board tomonidan boshqarilgan bu dastur 15-17 yoshli oʻgʻil bolalarga moʻljallangan boʻlib, xristian qadriyatlari, liderlik, tabiat va lagerda yashashga eʼtibor qaratardi. Boys’ Work Board 12-14 yoshli oʻgʻil bolalar uchun Trail Rangers dasturini ham yaratdi. Qizlar uchun esa parallel dastur – Canadian Girls in Training (CGIT) tashkil etildi.
20-asr oxirlarida yoshlar tashkilotlariga aʼzo boʻlmagan yoshlar soni haqida xavotirlar paydo boʻldi. Bu 1941-yilda Buyuk Britaniyada barcha yoshlarni roʻyxatga olish uchun birinchi, ammo muvaffaqiyatsiz urinishga olib keldi.
1944-yilda sanʼat xodimi Mari Panet (Marie Paneth) Londondagi urushdan keyingi qashshoq hududlarda, sogʻliq, oila buzilishi va qashshoqlik kabi muammolarni hal qilish uchun koʻchalarga chiqdi va ishlamagan havfsizlik boshpanasini asos qilib oldi. Uning maqsadi yaxshi, mustaqil fuqarolarni shakllantirish edi.
Ikkinchi jahon urushi davrida yetakchilar Yadro qurollari bilan urush ehtimoli boʻlgan III jahon urushining oldini olish strategiyalarini qidirmoqda edilar. Shulardan biri butun dunyoda yoshlar tashkilotlarini tashkil etish va bir xil qiziqishlarga ega yoshlarni almashinuvlarda ishtirok etish uchun birlashtirish edi. Bu tadbirlarda turli mamlakat va madaniyatlardan yoshlar bir-birini tanib, konstruktiv faoliyatlarda birlashib, ijobiy tajribalarni jamiyatlariga olib borardi. Bu yoshlar va oʻsmirlar keyinchalik mas’uliyatli kattalar boʻlib, inqiroz paytida urush tarafdorlari, yolgʻon va notoʻgʻri maʼlumotlarga qarshi turuvchi fuqarolik tarmogʻini yaratadi, deb umid qilindi. Masalan, 1956-yilda UNESCOning Xalqaro tabiatni muhofaza qilish va tabiiy resurslar ittifoqi (IUCN), hozirgi nomi bilan Jahon konservatsiya ittifoqi, yoshlar boʻlimini – Xalqaro tabiatni oʻrganish va muhofaza qilish yoshlar federatsiyasini (IYF) tashkil etdi. 1983-yilda muvaffaqiyat ortishi bilan Yevropa mintaqaviy boʻlimi – Youth Environment Europe (YEE) tashkil qilindi [2][3].
1950–2000
1959-yilgacha bosma matbuotda oʻsmirlarning jinoyatchiligi haqida keng tarqalgan axloqiy vahima Britaniya hukumatini yoshlar ehtiyojlarini qondirish boʻyicha milliy choralar koʻrishga majbur qildi. 1960-yilda Albemarle hisobot nomi bilan tanilgan hukumat hisobotida mahalliy hukumat organlarining yoshlar uchun darsdan tashqari faoliyatlarni tashkil etish mas’uliyatini olishlari zarurligi taʼkidlandi. Shu natijada yoshlar xizmatining qonuniy sektori tashkil topdi. Birinchi marta butun Britaniya boʻylab yoshlar markazlari va toʻliq maosh oluvchi toʻliq stavkali yoshlar xodimlari paydo boʻldi.
Besh yil oʻtib, Milliy yoshlar klublari assotsiatsiyasi (hozirgi UK Youth) The Unattached nomli hisobotni eʼlon qildi, unda mamlakat boʻylab tajriba tariqasida olib borilayotgan koʻcha loyihalari haqida soʻz boradi. Hisobotda mamlakatning ayrim hududlarida yoshlar markazlaridan tashqari yanada kengroq choralarning zarurligi taʼkidlandi, chunki yoshlar hali ham chetlatilayotgan edi. Hisobot oʻn minglab nusxada sotildi.
2000-yildan hozirgi kungacha
2001-yilda eʼlon qilingan „Yoshlar ishini transformatsiyalash“ nomli yana bir hukumat hisobotida birinchi marta barcha mahalliy hukumat tashkilotlarining oʻz hududlarida maqsadli yoshlar ishlarini taʼminlash boʻyicha qonuniy majburiyati belgilandi. 2003-yilda 2001-yil aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga asoslangan maqsadlar eʼlon qilinishi bilan koʻplab mahalliy hokimiyatlarga sifatli xizmatlarni tashkil etish uchun zarur ragʻbat berildi.
Manbalar
- ↑ „My Dear Home, I Love You, You're a House for Each of Us and Home for All of Us“. World Digital Library (1918). 2019-yil 28-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 26-oktyabr.
- ↑ „Youth and Environment Europe - Members map“. 2018-yil 13-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 13-aprel.
- ↑ „The history of Youth Environmental Organizations, from World War II till now. - IYF & YEE-Seniors“. 2017-yil 9-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 8-aprel.