Kontent qismiga oʻtish

Yosh suffrajistlar

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Yosh suffrajistlar – saylovda ovoz berish yoshini tushirishga qaratilgan siyosiy harakat. Odatda davlatlar ovoz berish yoshini 16 yoshdan 18 yoshgacha deb belgilashadi, ammo ayrim saylov huquqi tarafdorlari esa yosh cheklovini butunlay bekor qilinishi tarafdorlari[1].

Saylov huquqi

Tarafdorlarning fikricha, „bir inson, bir ovoz“ demokratik gʻoyasi jamiyat uchun yaxshiroq natijalar yaratish maqsadida, imkon qadar koʻproq odamlarga ovoz berish huquqini berishni qoʻllab-quvvatlaydi. Tarafdorlar ovoz berish yoshini 16 yosh yoki undan pastroq qilib belgilash ushbu maqsadga erishishga yordam beradi, deb hisoblashadi[2].

Inklyuziya

Inklyuziya gʻoyasi shundan iboratki, fuqarolarga ovoz berish huquqi sukut boʻyicha berilishi kerak va faqat hukumat kimnidir bu huquqdan mahrum etmoqchi boʻlsa, buni qatʼiy dalillar bilan asoslab berishi lozim[3][4][5]. Haddan tashqari koʻplarni kiritish tarafida boʻlish – hokimiyat egalari (yoki shunchaki status-kvoga moyillik egalari) tomonidan qobiliyatli saylovchilarni chetlashtirish vasvasasini jilovlashga yordam beradi. Demokratik nazariyachilar fikricha, birinchi asosli cheklov – bu qobiliyat, ikkinchisi esa – jamiyatga aloqadorlikdir. Yoshga bogʻliq bahslar, ayniqsa, aynan shu qobiliyat masalasiga tegishlidir[3].

Talablar

Koʻplab mamlakatlarda ovoz berish uchun savodxonlik talab qilinmaydi, bu esa – maʼlum bir darajadagi taʼlimga ega boʻlmasdan ham odam oʻz manfaatlari yoki eʼtiqodlariga asoslanib qanday ovoz berishni tushunishi mumkin, degan gʻoyani tasdiqlaydi. Masalan, 1965-yildagi AQShning Saylov huquqlari toʻgʻrisidagi qonunida 6-sinf taʼlim darajasi (odatda 12–13 yoshda olinadi) har qanday saylovda ovoz berish uchun „yetarli savodxonlik, tushunish va aql-zakovat“ni taʼminlaydi deb topilgan[6]. Agar bolalarga ham aynan oʻsha testlar qoʻllanilsa (yaʼni, aqliy rivojlanishi boshqacha boʻlgan kattalar ovoz berish uchun topshiradigan testlar), unda koʻplab oʻsmirlardan kichik yoshdagi bolalar ham yetarlicha qobiliyatli deb topilishi mumkin edi[3] (qarang: Ableism, neyrorivojlanish xilma-xilligi, va nogironligi boʻlgan amerikaliklar uchun saylov huquqi). Shuningdek, tushunchasi kam boʻlgan shaxslar (masalan, bolalar) tomonidan berilgan ovozlar, ehtimol, tasodifiy tarzda taqsimlanadi va saylov natijalariga umuman taʼsir qilmasligi mumkin[3].

Yana shuni ham taʼkidlash kerakki, huquq professori Vivian Hamiltonning aytishicha, rivojlanish psixologiyasi hamda kognitiv va ijtimoiy neyrofanga oid tadqiqotlar natijalari asosida hukumatlar endi oʻrta yoshdagi oʻsmirlarni saylovdan chetlatishni ularning kerakli qobiliyatlarga ega emasligi bilan oqlay olmaydi[3].

Faylasuv John Wall esa shunday fikr bildiradi: aynan bolalar va yoshlar, kattalardan boshqacha fikrlagani uchun ular oʻziga xos qarashlari, yangi nuqtai nazari va foydali fazilatlari bilan ajralib turishadi – masalan, azob chekayotganlarga nisbatan rahm-shafqat va hatto chuqur donishmandlik orqali siyosiy qarorlar qabul qilishga oʻziga xos hissa qoʻsha oladi[7].

Siyosiy bilimlar

Saylovda siyosiy qarorlar boʻyicha bilimlarga kelsak, Daniel Hartning taʼkidlashicha, 16 yoshli oʻsmirlar ham oʻz qadriyatlari va manfaatlariga mos nomzodlarni baholashda 18–19 yoshdagilar kabi qobiliyatli ekanini koʻrsatgan (garchi 30 yoshdagilar darajasida bilimga ega boʻlmasalar ham)[8].

Boshqalar esa 18 yoshli odamning oʻrtacha siyosiy bilim darajasiga ega boʻlmaslik – kimnidir saylovdan chetlatish uchun yetarli asos emas, deb hisoblaydi. Chunki kattalardan ovoz berishdan oldin siyosiy bilim darajasini isbotlash talab qilinmaydi – bu esa ikkiyuzlamachilikdir[3].

Manbalar

  1. ↑ Pearse, Harry „Why aren't children allowed to vote? An expert debunks the arguments against“ (en). The Conversation (2022-yil 28-dekabr). Qaraldi: 2023-yil 18-yanvar.
  2. ↑ „World Happiness Report: living long and living well“. LSE Business Review (2021-yil 19-mart). Qaraldi: 2023-yil 20-yanvar.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Hamilton, Vivian E. (2012). "Democratic Inclusion, Cognitive Development, and the Age of Electoral Majority" (en). Brooklyn Law Review (Rochester, NY). https://papers.ssrn.com/abstract=2086875. 
  4. ↑ Wiland, Eric (2018), „Should Children Have the Right to Vote?“, The Palgrave Handbook of Philosophy and Public Policy, Cham: Springer International Publishing, 223-bet, doi:10.1007/978-3-319-93907-0_17, ISBN 978-3-319-93906-3, qaraldi: 2023-02-19
  5. ↑ Olsson, Stefan (2008). "Children's Suffrage: A Critique of the Importance of Voters' Knowledge for the Well-Being of Democracy". The International Journal of Children's Rights 16 (1): 56. doi:10.1163/092755608x267120. ISSN 0927-5568. http://dx.doi.org/10.1163/092755608x267120. 
  6. ↑ Rusch, Elizabeth. You call this democracy? : how to fix our government and deliver power to the people, Boston, 2020. ISBN 978-0-358-17692-3. OCLC 1124772479. 
  7. ↑ Wall, John „Chapter 2“, . Give Children the Vote: On Democratizing Democracy, London, UK, 2022. ISBN 978-1-350-19630-8. OCLC 1262678642. 
  8. ↑ „Daniel Hart: Time for American Teens Under 18 to Hit the Polls“ (en-US). AAPSS (2011-yil 23-fevral). Qaraldi: 2022-yil 29-dekabr.

Havolalar

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Yosh_suffrajistlar&oldid=879055" dan olindi