Ессейлар
Ессейлар ёки Оссинлар (Иброн. дом, Исийим ; юнонча: Εσσηνοι, Εσσαίοι, Ὀσσαιοι, Ὀσσηνοί, ёки қумранитлар) — милоддан аввалги 2-асрнинг биринчи чораги бошларида вужудга келган яҳудий секталаридан бири.
Эссейлар ҳақидаги дастлабки маълумотлар Яҳудий Филон, Иосиф Флавий ва Катта Плиний манбаларида учрайди. Дастлабки маълумотларга кўра уларнинг сони 4000 га яқинлиги эътироф этилади. Улар ҳозирги Исроил ҳудуди томон тарқалиб, дастлаб шаҳар ва қишлоқларда Ассидия номи билан яшаганлар. Замонавий олимларнинг фикрига кўра эса, улар бошқа ўзларидан кучлироқ қабила- эллинистлар билан курашган яҳудийларнинг миллий бирлигини ташкил қилишган. Кейинчалик Филонинг сўзларига қараганда, шаҳарларликларнинг номақбул одатларидан нафратланган ва сўнгги тадқиқотчиларнинг фикрига кўра, яҳудий ҳаётининг миллий тамойиллари учун курашда муваффақиятга эришиш умидини йўқотиб, Эссенлар Ўлик денгиздан шимоли-ғарбий томонга чекинишган ва, у ерда алоҳида колониялар ташкил этиб, ҳатто Қуддус маъбадида қолган қабила аъзолари билан учрашишдан қочди, ўзидан қатъий ёпиқ тартибни шакллантирди, турмуш қурмади, лекин бошқа одамларнинг болаларини ўз тушунчаларида қабул қилди ва тарбиялади; улар уч йиллик синовдан сўнг бошқаларни ўз жамоаларига қабул қилишди.
Қумран жамоаси
Янги қабул қилингандан сўнг, жамоага кирувчи шахс қуйдагича қасам ичиши керак бўлган:
- Худони ҳурмат қилиши
- ҳаммага адолатли бўлиши
- ҳеч кимга зарар етказмаслик
- ёмонликнинг душмани бўлиш
- ҳокимиятга содиқ қолиш
- кучга эришгандан сўнг, ўзини кўрсатмаслик
- махсус кийим ва заргарлик буюмлари тақиш билан ўзингизни бошқалардан устун кўрмаслик
- ёлғондан жирканиш ва ҳақиқатни севиш
- жамоа аъзолардан ҳеч нарсани яширмаслик ва улар ҳақида ҳеч нарсани бегоналарга ошкор қилмаслик
- ноқонуний фойда олишдан сақланиш
- Эссейлар таълимотининг догмаларини ҳеч кимга сотмаслик
- қасам ичмаслик
- Эссейлар ва яҳудийларнинг ёзувларини (қадимий китобларини) ва фаришталарнинг исмларини (Тост ва Грецга кўра - Худонинг сирли исмлари) содиқлик билан сақлашлик
Бундан ташқари, Филоннинг фикрларига кўра ессейлар:
- қонли қурбонликлар келтирмаслик (Флавийнинг сўзларига кўра - улар бу қурбонликларни фақат Қуддус ибодатхонасига келтирмаганлар)
- меҳнат қилиш
- қишлоқ хўжалигида
- асаларичиликда
- чорвачиликда
- ҳунармандчиликда
- шифо (нафас олиш машқлари ва сеҳрли формулалар ва оятларни талаффуз қилиш орқали)
- қурол ишлатмаслик ва Масиҳ келгунига қадар урушлар қилмаслик аммо Масиҳ томонидаги ёвуз кучларга қарши урушга тайёрланиш
- барча бойликларни умумий мулк сифатида тан олиш
- қулликни сўзсиз рад этиш
- бир-бирига ҳар томонлама ёрдам бериш
- жамоа аъзоларини ҳаммаси бир-бирига ака-ука эканлигини ўргатиш[манба керак]
Қумрон қўлёзмалари
Энг машҳур гипотезалардан бири шундаки, айнан Эссейларнинг Қумран жамоаси Ўлик денгизи соҳилларии ёки Қумран қўлёзмаларининг эгаси бўлган - Қумрон ғорларида топилган кўп сонли (1000 га яқин) қўлёзмалар. Пентатеучнинг энг қадимги маълум бўлган қисмлари. Шунингдек, Марк Хушхабаридан маълум бўлган энг қадимги парча бўлган 7Қ5 варақ ҳақида ҳам баҳс бор. Ушбу фаразга кўра, эссенлар эрамиздан аввалги 66 йилдаги яҳудий қўзғолонлари пайтида ўрамларни яқин атрофдаги ғорларга яширган. э. улар Рим аскарлари томонидан қирғин қилинишидан бироз олдин.
Моддий буюмлар
Эссенлар ўзлари учун зарур бўлган ҳамма нарсани қилдилар аммо савдогарлар билан алоқа қилишдан қочадилар. Улар Муқаддас Китобларнинг аллегорик талқини ва ахлоқ таълимоти билан кўп шуғулланганлар. Улар ёлғиз эмас, балки жамоаларда, ҳар бири алоҳида уйда яшашган; умумий стол бор эди; кичиклар катталарни оталарининг фарзандларидай эъзозлаб, уларни ҳар томонлама эътибор билан ўраб олдилар. Иосифнинг сўзларига кўра, Эссенлар Мусони тўғридан-тўғри Худодан кейин қўйишган (шунинг учун улар Шанба кунини айниқса қаттиқ ҳурмат қилишган) ва унга қарши куфр ўлим билан жазоланган. Улар, умуман олганда, турмуш қурмаган ҳолда яшашган, лекин улар никоҳни инкор этгани учун эмас, балки турмуш қурмасликни никоҳдан юқори деб билишган. Мазҳабнинг бир тармоғи ўз аъзоларига турмуш қуришга рухсат берди; аммо, хотини ҳомиладор бўлиши биланоқ, эр у билан мулоқот қилишни тўхтатди ва уни завқ учун эмас, балки болаларни ишлаб чиқариш учун олганлигини исботлашни хоҳлади. Заргарлик буюмларидан нафратланган Эссенлар ўзларини мой билан мойлашмаган, улар бутунлай яроқсиз ҳолга келгунига қадар бир хил кийимларни кийишган, лекин овқат пайтида улар ҳар доим махсус кесилган оқ кўйлак кийишган. Уларнинг даромадлари умумий эҳтиёжлар учун танланган васийлар ва руҳонийлар томонидан тақсимланган.
Эссенлар камбағалларга ва тартибдан бўлмаганларга ёрдам беришди. Улар қуёш чиқмасдан туриб, дунёвий ҳеч нарса ҳақида гапирмасдилар; қуёшни ибодат билан саломлаш (бу баъзиларнинг фикрига зид равишда парсизм дегани эмас). Раҳбарлар (уларнинг билимисиз, уларга раҳм-шафқат қилиш ва очларга овқат беришдан бошқа ҳеч нарса қилиш тақиқланган) уларни ишга қўйиб юборишди, шундан сўнг улар совуқ сувда чўмилишди (диний покланиш маъносини англатади) ва ўтирдилар, тоза кийим кийиш (махсус уйда, унга бегоналар кириши тақиқланган), маросимга ўхшаш таом учун. Катта жиноятлар учун айбдорлар жамиятдан четлаштирилди ва ундан ташқарида овқат олмасликка қасамёд қилган ҳолда, очликдан ўлди; чин дилдан тавба қилганлар қайтариб олинди. Эссенларнинг судялари (камида 100 киши) "қатъий ва адолатли" эди. Ўз тартиби қонунларини бажаришда Эссенлар жуда қаттиққўл эдилар; шармандали ҳаётдан улуғвор ўлим афзал эди. Тартиб кириш вақтига кўра тўрт даражага бўлинган (имтиҳондагиларнинг даражаси ҳисобга олинмаган) ва бир даража иккинчисидан шунчалик қаттиқ ажратилганки, юқорироқлар қуйилар билан алоқа қилиш орқали ҳаром бўлиб қолган. Муқаддас Ёзувларни айниқса чуқур ўрганган ва махсус асцетик покланишлар билан тайёрланган Эссенлар келажакни башорат қилиш совғаси ҳисобланган. Эссенлар, руҳ энг яхши эфирдан иборат бўлиб, зиндонда (унинг қулаши туфайли) каби танада қамоққа олинади, деб ўргатишди, у одам ўлганидан кейин у осмонга учиб кетади; солиҳ қалб учун абадий ҳаётнинг жойи океаннинг нариги томонидаги муборак далалардадир; ёвуз руҳлар совуқ ва зулматда абадий азобланади. Эссенлар тақдирни олдиндан белгилашга ишонишган.
Келиб чиқиши
Немис черков тарихчиси Август Неандернинг сўзларига кўра, Эссен таълимоти Бобил асирлиги давридан бошлаб халдейлардан олинган. Дöллингернинг сўзларига кўра, эссеизм яҳудийларга қараганда кўпроқ юнон, пифагор ғояларига асосланган. Эвалд, Грец ва Жост эссеизмни соф яҳудийлик таълимоти деб ҳисоблайдилар ва унинг фарисейлик ва саддуқийларга муносабатини турли йўллар билан тушунтирадилар. Улар, шунингдек, Эссенларнинг мисрлик терапевтлари билан генетик алоқасини топадилар, бу таълимотларнинг қайси бири иккинчисидан олдин бўлганлиги ҳақидаги саволга рози бўлмайдилар (Гфрöрер ва Газе).
Эссенлар ва насронийлик

Эссеизмнинг насронийлик билан боғлиқлиги ҳақидаги фикрлар бир хил даражада фарқ қилади. Қадимгилардан Кесариялик Эвсевий ва Муборак Жером Эссенларнинг филиали - мисрлик терапевтлар - ҳаворий Марк томонидан қабул қилинган биринчи искандария масиҳийлари ва улар сақлаган "қадимги одамларнинг ёзувлари" - Хушхабар ва мактублардан бошқа нарса эмас деб ўйлашган. ҳаворийлардан. Эусебиуснинг бу фикри терапевтлар ва Маркнинг хушхабарининг бир вақтнинг ўзида бўлишига йўл қўймайдиган хронологик мулоҳазалар асосида рад этилади. Замонавий олимлардан Гретз, Филоннинг терапевтлар ҳақидаги ишининг ҳақиқийлигини инкор этиб, уни насронийни қандайдир энкратик- гностик ёки монтанистик сектага боғлайди, шу билан бирга у терапевтларни христианлар деб билади, лекин Марк Хушхабарининг биринчи тингловчилари эмас, балки аскетистлардир. бидъат йўналиши.
Олимларнинг фикрича, эссенизм маълум даражада насронийликни қабул қилишга замин тайёрлаган ва Исонинг издошларининг биринчи оммаси орасида эссейлар кўп бўлган; Лекин ҳаворийлар огоҳлантирган яҳудийлик гностик секталари айнан улардан вужудга келган.
Иосиф Флавий Эссейлар ҳақида
Келинг, гувоҳ бўлган Флавий Иосифдан Эссенлар ҳақида батафсил кўчирма келтирайлик, чунки у ёшлигида Эссенлар билан саҳрода уч йил яшаган, аммо кейин Қуддусга қайтиб келган. Биографларнинг фикрича, у Эссенлар тарафдорлари учун белгиланган уч йиллик синов муддатидан ўтмаган бўлиши мумкин:
Своеобразен также у них обряд богослужения. До восхода солнца они воздерживаются от всякой обыкновенной речи; они обращаются тогда к солнцу с известными древними по происхождению молитвами, как будто испрашивать его восхождения. После этого они отпускаются своими старейшинами, каждый к своим занятиям. Поработавши напряжённо до пятого часа, они опять собираются в определённом месте, опоясываются холщевым платком и умывают себе тело холодной водой. По окончании очищения они отправляются в своё собственное жилище, куда лица, не принадлежащие к секте, не допускаются, и очищенные, словно в святилище, вступают в столовую. Здесь они в строжайшей тишине усаживаются вокруг стола, после чего пекарь раздаёт всем по порядку хлеб, а повар ставит каждому посуду с одним единственным блюдом <...> Кто уличается в тяжких грехах, того исключают из ордена; но исключённый часто погибает самым несчастным образом. Связанный присягой и привычкой, такой человек не может принять пищу от не собрата – он вынужден, поэтому, питаться одной зеленью, истощается, таким образом; и умирает от голода. Вследствие этого они часто принимали обратно таких, которые лежали уже при последнем издыхании, считая мучения, доводившие провинившегося близко к смерти, достаточной карой за его прегрешения <...> После Бога они больше всего благоговеют пред именем законодателя [пророка Моисея]: кто хулит его, тот наказывается смертью. Повиноваться старшинству и большинству они считают за долг и обязанность, так что если десять сидят вместе, то никто не позволит себе возражать против мнения девяти. Они остерегаются плевать пред лицом другого или в правую сторону <...> Подобно эллинам они учат, что добродетельным назначена жизнь по ту сторону океана – в местности, где нет ни дождя, ни снега, ни зноя, а вечный, тихо приносящийся с океана нежный и приятный зефир. Злым же, напротив того, они отводят мрачную и холодную пещеру, полную беспрестанных мук»[1].
Юқоридаги иқтибослар бизни эссейлар таълимотида бутпарастлик унсурлари борлигига ишонтиради. Баъзи тадқиқотчилар эссенлар уларни халдейлардан олган деб ҳисоблашади.
Яна шунингдек
- Фарзийлар
- Саддуқийлар
- Яҳё чўмдирувчи
- Эссенес тинчлик хушхабари
- Қумрон қўлёзмалари
Эслатмалар
- ↑ Иосиф Флавий. Иудейская война. Кн. вторая. Гл. восьмая
Адабиётлар
- Владимиров А.. Кумран и Христос. Андоза:М.: Беловодье, М., 2002.
- Амусин И. Д.. Находки у Мёртвого моря. Андоза:М: «Наука», 1964.
- Амусин И. Д.. Рукописи Мёртвого моря. Андоза:М: Издательство академии наук СССР, 1960.
- Амусин И. Д.. Кумранская община. Андоза:Л.: Наука, 1983.
- Елизарова М. М.. Община терапевтов (из истории ессейского общественно-религиозного движения И в. н.э.). Андоза:М: «Наука», Главная редакция восточной литературы, 1972.
- Тантлевский И. Р.. История и идеология Кумранской общины. Центр «Петербургское Востоковедение», СПб., 1994. (Wайбаcк Мачине сайтида 2019-02-18 санасида архивланган)
Ҳаволалар
- Ессеи // Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона. — СПб., 1908—1913.
- Ессеи // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.