Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Yesseylar: Versiyalar orasidagi farq

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi
'''Yesseylar''' yoki '''Ossinlar''' ([[Ivrit|Ibron]]. dom, ''Isiyim'' ; {{lang-el|Εσσηνοι}}, {{lang-el2|Εσσαίοι}}, {{lang-el2|Ὀσσαιοι, Ὀσσηνοί,}} yoki '''qumranitlar''') — miloddan avvalgi 2-asrning birinchi choragi boshlarida vujudga kelgan [[Yahudiylik|yahudiy]] sektalaridan biri.
'''Yesseylar''' yoki '''Ossinlar''' ([[Ivrit|Ibron]]. dom, ''Isiyim'' ; {{lang-el|Εσσηνοι}}, {{lang-el2|Εσσαίοι}}, {{lang-el2|Ὀσσαιοι, Ὀσσηνοί,}} yoki '''qumranitlar''') — miloddan avvalgi 2-asrning birinchi choragi boshlarida vujudga kelgan [[Yahudiylik|yahudiy]] sektalaridan biri.


Esseylar haqidagi dastlabki ma'lumotlar [[Filon Aleksandriyalik|Yahudiy Filon]], Iosif Flaviy va Katta Pliniy  manbalarida uchraydi. Dastlabki ma'lumotlarga ko'ra ularning soni 4000 ga yaqinligi e'tirof etiladi. Ular hozirgi Isroil hududi tomon tarqalib, dastlab shahar va qishloqlarda Assidiya nomi bilan yashaganlar. Zamonaviy olimlarning fikriga ko'ra esa, ular boshqa o'zlaridan kuchliroq qabila- [[Ellinizm|ellinistlar]] bilan kurashgan yahudiylarning milliy birligini tashkil qilishgan. Keyinchalik Filoning so'zlariga qaraganda, shaharlarliklarning nomaqbul odatlaridan nafratlangan va so'nggi tadqiqotchilarning fikriga ko'ra, yahudiy hayotining milliy tamoyillari uchun kurashda muvaffaqiyatga erishish umidini yo'qotib, Essenlar [[Oʻlik dengiz|O'lik dengizdan]] shimoli-g'arbiy tomonga chekinishgan va, u yerda alohida koloniyalar tashkil etib, hatto Quddus ma'badida qolgan qabila a'zolari bilan uchrashishdan qochdi, o'zidan qat'iy yopiq tartibni shakllantirdi, turmush qurmadi, lekin boshqa odamlarning bolalarini o'z tushunchalarida qabul qildi va tarbiyaladi; ular uch yillik sinovdan so'ng boshqalarni o'z jamoalariga qabul qilishdi.
Esseylar haqidagi dastlabki maʼlumotlar [[Filon Aleksandriyalik|Yahudiy Filon]], Iosif Flaviy va Katta Pliniy  manbalarida uchraydi. Dastlabki maʼlumotlarga koʻra ularning soni 4000 ga yaqinligi eʼtirof etiladi. Ular hozirgi Isroil hududi tomon tarqalib, dastlab shahar va qishloqlarda Assidiya nomi bilan yashaganlar. Zamonaviy olimlarning fikriga koʻra esa, ular boshqa oʻzlaridan kuchliroq qabila- [[Ellinizm|ellinistlar]] bilan kurashgan yahudiylarning milliy birligini tashkil qilishgan. Keyinchalik Filoning soʻzlariga qaraganda, shaharlarliklarning nomaqbul odatlaridan nafratlangan va soʻnggi tadqiqotchilarning fikriga koʻra, yahudiy hayotining milliy tamoyillari uchun kurashda muvaffaqiyatga erishish umidini yoʻqotib, Essenlar [[Oʻlik dengiz|Oʻlik dengizdan]] shimoli-gʻarbiy tomonga chekinishgan va, u yerda alohida koloniyalar tashkil etib, hatto Quddus maʼbadida qolgan qabila aʼzolari bilan uchrashishdan qochdi, oʻzidan qatʼiy yopiq tartibni shakllantirdi, turmush qurmadi, lekin boshqa odamlarning bolalarini oʻz tushunchalarida qabul qildi va tarbiyaladi; ular uch yillik sinovdan soʻng boshqalarni oʻz jamoalariga qabul qilishdi.


== Qumran jamoasi ==
== Qumran jamoasi ==
Yangi qabul qilingandan so'ng, jamoaga kiruvchi shaxs quydagicha qasam ichishi kerak bo'lgan:
Yangi qabul qilingandan soʻng, jamoaga kiruvchi shaxs quydagicha qasam ichishi kerak boʻlgan:


* Xudoni hurmat qilishi
* Xudoni hurmat qilishi
* hammaga adolatli bo'lishi
* hammaga adolatli boʻlishi
* hech kimga zarar yetkazmaslik
* hech kimga zarar yetkazmaslik
* yomonlikning dushmani bo'lish
* yomonlikning dushmani boʻlish
* hokimiyatga sodiq qolish
* hokimiyatga sodiq qolish
* kuchga erishgandan so'ng, o'zini ko'rsatmaslik
* kuchga erishgandan soʻng, oʻzini koʻrsatmaslik
* maxsus kiyim va zargarlik buyumlari taqish bilan o'zingizni boshqalardan ustun ko'rmaslik
* maxsus kiyim va zargarlik buyumlari taqish bilan oʻzingizni boshqalardan ustun koʻrmaslik
* yolg'ondan jirkanish va haqiqatni sevish
* yolgʻondan jirkanish va haqiqatni sevish
* jamoa a'zolardan hech narsani yashirmaslik va ular haqida hech narsani begonalarga oshkor qilmaslik
* jamoa aʼzolardan hech narsani yashirmaslik va ular haqida hech narsani begonalarga oshkor qilmaslik
* noqonuniy foyda olishdan saqlanish
* noqonuniy foyda olishdan saqlanish
* Esseylar ta'limotining dogmalarini hech kimga sotmaslik
* Esseylar taʼlimotining dogmalarini hech kimga sotmaslik
* qasam ichmaslik
* qasam ichmaslik
* Esseylar va yahudiylarning yozuvlarini (qadimiy kitoblarini) va farishtalarning ismlarini (Tost va Gretsga ko'ra - Xudoning sirli ismlari) sodiqlik bilan saqlashlik
* Esseylar va yahudiylarning yozuvlarini (qadimiy kitoblarini) va farishtalarning ismlarini (Tost va Gretsga koʻra - Xudoning sirli ismlari) sodiqlik bilan saqlashlik


Bundan tashqari, Filonning fikrlariga ko'ra yesseylar:
Bundan tashqari, Filonning fikrlariga koʻra yesseylar:


* qonli qurbonliklar keltirmaslik (Flaviyning so'zlariga ko'ra - ular bu qurbonliklarni faqat Quddus ibodatxonasiga keltirmaganlar)
* qonli qurbonliklar keltirmaslik (Flaviyning soʻzlariga koʻra - ular bu qurbonliklarni faqat Quddus ibodatxonasiga keltirmaganlar)
* mehnat qilish
* mehnat qilish
** qishloq xo'jaligida
** qishloq xoʻjaligida
** asalarichilikda
** asalarichilikda
** chorvachilikda
** chorvachilikda
* qurol ishlatmaslik va Masih kelguniga qadar urushlar qilmaslik ammo Masih tomonidagi yovuz kuchlarga qarshi urushga tayyorlanish
* qurol ishlatmaslik va Masih kelguniga qadar urushlar qilmaslik ammo Masih tomonidagi yovuz kuchlarga qarshi urushga tayyorlanish
* barcha boyliklarni umumiy mulk sifatida tan olish
* barcha boyliklarni umumiy mulk sifatida tan olish
* qullikni so'zsiz rad etish
* qullikni soʻzsiz rad etish
* bir-biriga har tomonlama yordam berish
* bir-biriga har tomonlama yordam berish
* jamoa a'zolarini hammasi bir-biriga aka-uka ekanligini o'rgatish{{manba kerak|22|3|2016}}
* jamoa aʼzolarini hammasi bir-biriga aka-uka ekanligini oʻrgatish{{manba kerak|22|3|2016}}


=== Qumron qo'lyozmalari ===
=== Qumron qoʻlyozmalari ===
Eng mashhur gipotezalardan biri shundaki, aynan Esseylarning Qumran jamoasi Oʻlik dengizi sohillarii yoki Qumran qoʻlyozmalarining egasi boʻlgan - Qumron gʻorlarida topilgan koʻp sonli (1000 ga yaqin) qoʻlyozmalar. Pentateuchning eng qadimgi ma'lum bo'lgan qismlari. Shuningdek, Mark Xushxabaridan ma'lum bo'lgan eng qadimgi parcha bo'lgan 7Q5 varaq haqida ham bahs bor. Ushbu farazga ko'ra, essenlar eramizdan avvalgi 66 yildagi yahudiy qo'zg'olonlari paytida o'ramlarni yaqin atrofdagi g'orlarga yashirgan. e. ular Rim askarlari tomonidan qirg'in qilinishidan biroz oldin.
Eng mashhur gipotezalardan biri shundaki, aynan Esseylarning Qumran jamoasi Oʻlik dengizi sohillarii yoki Qumran qoʻlyozmalarining egasi boʻlgan - Qumron gʻorlarida topilgan koʻp sonli (1000 ga yaqin) qoʻlyozmalar. Pentateuchning eng qadimgi maʼlum boʻlgan qismlari. Shuningdek, Mark Xushxabaridan maʼlum boʻlgan eng qadimgi parcha boʻlgan 7Q5 varaq haqida ham bahs bor. Ushbu farazga koʻra, essenlar eramizdan avvalgi 66 yildagi yahudiy qoʻzgʻolonlari paytida oʻramlarni yaqin atrofdagi gʻorlarga yashirgan. e. ular Rim askarlari tomonidan qirgʻin qilinishidan biroz oldin.


== Moddiy buyumlar ==
== Moddiy buyumlar ==
Essenlar o'zlari uchun zarur bo'lgan hamma narsani qildilar ammo savdogarlar bilan aloqa qilishdan qochadilar. Ular Muqaddas Kitoblarning allegorik talqini va axloq ta'limoti bilan ko'p shug'ullanganlar. Ular yolg'iz emas, balki jamoalarda, har biri alohida uyda yashashgan; umumiy stol bor edi; kichiklar kattalarni otalarining farzandlariday e’zozlab, ularni har tomonlama e’tibor bilan oʻrab oldilar. Iosifning so'zlariga ko'ra, Essenlar [[Muso]]ni to'g'ridan-to'g'ri Xudodan keyin qo'yishgan (shuning uchun ular Shanba kunini ayniqsa qattiq hurmat qilishgan) va unga qarshi kufr o'lim bilan jazolangan. Ular, umuman olganda, turmush qurmagan holda yashashgan, lekin ular nikohni inkor etgani uchun emas, balki turmush qurmaslikni nikohdan yuqori deb bilishgan. Mazhabning bir tarmog'i o'z a'zolariga turmush qurishga ruxsat berdi; ammo, xotini homilador bo'lishi bilanoq, er u bilan muloqot qilishni to'xtatdi va uni zavq uchun emas, balki bolalarni ishlab chiqarish uchun olganligini isbotlashni xohladi. Zargarlik buyumlaridan nafratlangan Essenlar o'zlarini moy bilan moylashmagan, ular butunlay yaroqsiz holga kelguniga qadar bir xil kiyimlarni kiyishgan, lekin ovqat paytida ular har doim maxsus kesilgan oq ko'ylak kiyishgan. Ularning daromadlari umumiy ehtiyojlar uchun tanlangan vasiylar va ruhoniylar tomonidan taqsimlangan.
Essenlar oʻzlari uchun zarur boʻlgan hamma narsani qildilar ammo savdogarlar bilan aloqa qilishdan qochadilar. Ular Muqaddas Kitoblarning allegorik talqini va axloq taʼlimoti bilan koʻp shugʻullanganlar. Ular yolgʻiz emas, balki jamoalarda, har biri alohida uyda yashashgan; umumiy stol bor edi; kichiklar kattalarni otalarining farzandlariday eʼzozlab, ularni har tomonlama eʼtibor bilan oʻrab oldilar. Iosifning soʻzlariga koʻra, Essenlar [[Muso]]ni toʻgʻridan-toʻgʻri Xudodan keyin qoʻyishgan (shuning uchun ular Shanba kunini ayniqsa qattiq hurmat qilishgan) va unga qarshi kufr oʻlim bilan jazolangan. Ular, umuman olganda, turmush qurmagan holda yashashgan, lekin ular nikohni inkor etgani uchun emas, balki turmush qurmaslikni nikohdan yuqori deb bilishgan. Mazhabning bir tarmogʻi oʻz aʼzolariga turmush qurishga ruxsat berdi; ammo, xotini homilador boʻlishi bilanoq, er u bilan muloqot qilishni toʻxtatdi va uni zavq uchun emas, balki bolalarni ishlab chiqarish uchun olganligini isbotlashni xohladi. Zargarlik buyumlaridan nafratlangan Essenlar oʻzlarini moy bilan moylashmagan, ular butunlay yaroqsiz holga kelguniga qadar bir xil kiyimlarni kiyishgan, lekin ovqat paytida ular har doim maxsus kesilgan oq koʻylak kiyishgan. Ularning daromadlari umumiy ehtiyojlar uchun tanlangan vasiylar va ruhoniylar tomonidan taqsimlangan.


Essenlar kambag'allarga va tartibdan bo'lmaganlarga yordam berishdi. Ular quyosh chiqmasdan turib, dunyoviy hech narsa haqida gapirmasdilar; quyoshni ibodat bilan salomlash (bu ba'zilarning fikriga zid ravishda [[Zardushtiylik|parsizm degani]] emas). Rahbarlar (ularning bilimisiz, ularga rahm-shafqat qilish va ochlarga ovqat berishdan boshqa hech narsa qilish taqiqlangan) ularni ishga qo'yib yuborishdi, shundan so'ng ular sovuq suvda cho'milishdi (diniy poklanish ma'nosini anglatadi) va o'tirdilar, toza kiyim kiyish (maxsus uyda, unga begonalar kirishi taqiqlangan), marosimga o'xshash taom uchun. Katta jinoyatlar uchun aybdorlar jamiyatdan chetlashtirildi va undan tashqarida ovqat olmaslikka qasamyod qilgan holda, ochlikdan o'ldi; chin dildan tavba qilganlar qaytarib olindi. Essenlarning sudyalari (kamida 100 kishi) "qat'iy va adolatli" edi. O'z tartibi qonunlarini bajarishda Essenlar juda qattiqqo'l edilar; sharmandali hayotdan ulug'vor o'lim afzal edi. Tartib kirish vaqtiga ko'ra to'rt darajaga bo'lingan (imtihondagilarning darajasi hisobga olinmagan) va bir daraja ikkinchisidan shunchalik qattiq ajratilganki, yuqoriroqlar quyilar bilan aloqa qilish orqali harom bo'lib qolgan. Muqaddas Yozuvlarni ayniqsa chuqur o'rgangan va maxsus astsetik poklanishlar bilan tayyorlangan Essenlar kelajakni bashorat qilish sovg'asi hisoblangan. Essenlar, ruh eng yaxshi efirdan iborat bo'lib, zindonda (uning qulashi tufayli) kabi tanada qamoqqa olinadi, deb o'rgatishdi, u odam o'lganidan keyin u osmonga uchib ketadi; solih qalb uchun abadiy hayotning joyi okeanning narigi tomonidagi muborak dalalardadir; yovuz ruhlar sovuq va zulmatda abadiy azoblanadi. Essenlar taqdirni oldindan belgilashga ishonishgan.
Essenlar kambagʻallarga va tartibdan boʻlmaganlarga yordam berishdi. Ular quyosh chiqmasdan turib, dunyoviy hech narsa haqida gapirmasdilar; quyoshni ibodat bilan salomlash (bu baʼzilarning fikriga zid ravishda [[Zardushtiylik|parsizm degani]] emas). Rahbarlar (ularning bilimisiz, ularga rahm-shafqat qilish va ochlarga ovqat berishdan boshqa hech narsa qilish taqiqlangan) ularni ishga qoʻyib yuborishdi, shundan soʻng ular sovuq suvda choʻmilishdi (diniy poklanish maʼnosini anglatadi) va oʻtirdilar, toza kiyim kiyish (maxsus uyda, unga begonalar kirishi taqiqlangan), marosimga oʻxshash taom uchun. Katta jinoyatlar uchun aybdorlar jamiyatdan chetlashtirildi va undan tashqarida ovqat olmaslikka qasamyod qilgan holda, ochlikdan oʻldi; chin dildan tavba qilganlar qaytarib olindi. Essenlarning sudyalari (kamida 100 kishi) "qatʼiy va adolatli" edi. Oʻz tartibi qonunlarini bajarishda Essenlar juda qattiqqoʻl edilar; sharmandali hayotdan ulugʻvor oʻlim afzal edi. Tartib kirish vaqtiga koʻra toʻrt darajaga boʻlingan (imtihondagilarning darajasi hisobga olinmagan) va bir daraja ikkinchisidan shunchalik qattiq ajratilganki, yuqoriroqlar quyilar bilan aloqa qilish orqali harom boʻlib qolgan. Muqaddas Yozuvlarni ayniqsa chuqur oʻrgangan va maxsus astsetik poklanishlar bilan tayyorlangan Essenlar kelajakni bashorat qilish sovgʻasi hisoblangan. Essenlar, ruh eng yaxshi efirdan iborat boʻlib, zindonda (uning qulashi tufayli) kabi tanada qamoqqa olinadi, deb oʻrgatishdi, u odam oʻlganidan keyin u osmonga uchib ketadi; solih qalb uchun abadiy hayotning joyi okeanning narigi tomonidagi muborak dalalardadir; yovuz ruhlar sovuq va zulmatda abadiy azoblanadi. Essenlar taqdirni oldindan belgilashga ishonishgan.


== Kelib chiqishi ==
== Kelib chiqishi ==
Nemis cherkov tarixchisi Avgust Neanderning so'zlariga ko'ra, Essen ta'limoti Bobil asirligi davridan boshlab [[xaldeylar]]dan olingan. Döllingerning so'zlariga ko'ra, esseizm yahudiylarga qaraganda ko'proq yunon, pifagor g'oyalariga asoslangan. Evald, Grets va Jost esseizmni sof yahudiylik ta'limoti deb hisoblaydilar va uning fariseylik va sadduqiylarga munosabatini turli yo'llar bilan tushuntiradilar. Ular, shuningdek, Essenlarning misrlik terapevtlari bilan genetik aloqasini topadilar, bu ta'limotlarning qaysi biri ikkinchisidan oldin bo'lganligi haqidagi savolga rozi bo'lmaydilar (Gfrörer va Gaze).
Nemis cherkov tarixchisi Avgust Neanderning soʻzlariga koʻra, Essen taʼlimoti Bobil asirligi davridan boshlab [[xaldeylar]]dan olingan. Döllingerning soʻzlariga koʻra, esseizm yahudiylarga qaraganda koʻproq yunon, pifagor gʻoyalariga asoslangan. Evald, Grets va Jost esseizmni sof yahudiylik taʼlimoti deb hisoblaydilar va uning fariseylik va sadduqiylarga munosabatini turli yoʻllar bilan tushuntiradilar. Ular, shuningdek, Essenlarning misrlik terapevtlari bilan genetik aloqasini topadilar, bu taʼlimotlarning qaysi biri ikkinchisidan oldin boʻlganligi haqidagi savolga rozi boʻlmaydilar (Gfrörer va Gaze).


== Essenlar va nasroniylik ==
== Essenlar va nasroniylik ==
[[Fayl:QumranLivingQuarters.jpg|thumb|Qumran]]
[[Fayl:QumranLivingQuarters.jpg|thumb|Qumran]]
Esseizmning nasroniylik bilan bog'liqligi haqidagi fikrlar bir xil darajada farq qiladi. Qadimgilardan Kesariyalik Evseviy va Muborak Jerom Essenlarning filiali - misrlik terapevtlar - havoriy Mark tomonidan qabul qilingan birinchi iskandariya masihiylari va ular saqlagan "qadimgi odamlarning yozuvlari" - Xushxabar va maktublardan boshqa narsa emas deb o'ylashgan. havoriylardan. Eusebiusning bu fikri terapevtlar va Markning xushxabarining bir vaqtning o'zida bo'lishiga yo'l qo'ymaydigan xronologik mulohazalar asosida rad etiladi. Zamonaviy olimlardan Gretz, Filonning terapevtlar haqidagi ishining haqiqiyligini inkor etib, uni nasroniyni qandaydir enkratik- gnostik yoki montanistik sektaga bog'laydi, shu bilan birga u terapevtlarni xristianlar deb biladi, lekin Mark Xushxabarining birinchi tinglovchilari emas, balki asketistlardir. bid'at yo'nalishi.
Esseizmning nasroniylik bilan bogʻliqligi haqidagi fikrlar bir xil darajada farq qiladi. Qadimgilardan Kesariyalik Evseviy va Muborak Jerom Essenlarning filiali - misrlik terapevtlar - havoriy Mark tomonidan qabul qilingan birinchi iskandariya masihiylari va ular saqlagan "qadimgi odamlarning yozuvlari" - Xushxabar va maktublardan boshqa narsa emas deb oʻylashgan. havoriylardan. Eusebiusning bu fikri terapevtlar va Markning xushxabarining bir vaqtning oʻzida boʻlishiga yoʻl qoʻymaydigan xronologik mulohazalar asosida rad etiladi. Zamonaviy olimlardan Gretz, Filonning terapevtlar haqidagi ishining haqiqiyligini inkor etib, uni nasroniyni qandaydir enkratik- gnostik yoki montanistik sektaga bogʻlaydi, shu bilan birga u terapevtlarni xristianlar deb biladi, lekin Mark Xushxabarining birinchi tinglovchilari emas, balki asketistlardir. bidʼat yoʻnalishi.


Olimlarning fikricha, essenizm ma'lum darajada nasroniylikni qabul qilishga zamin tayyorlagan va Isoning izdoshlarining birinchi ommasi orasida esseylar ko'p bo'lgan; Lekin [[Apostollar|havoriylar]] ogohlantirgan yahudiylik [[Gnostitsizm|gnostik]] sektalari aynan ulardan vujudga kelgan.
Olimlarning fikricha, essenizm maʼlum darajada nasroniylikni qabul qilishga zamin tayyorlagan va Isoning izdoshlarining birinchi ommasi orasida esseylar koʻp boʻlgan; Lekin [[Apostollar|havoriylar]] ogohlantirgan yahudiylik [[Gnostitsizm|gnostik]] sektalari aynan ulardan vujudga kelgan.


== Iosif Flaviy Esseylar haqida ==
== Iosif Flaviy Esseylar haqida ==
Keling, guvoh bo'lgan Flaviy Iosifdan Essenlar haqida batafsil ko'chirma keltiraylik, chunki u yoshligida Essenlar bilan sahroda uch yil yashagan, ammo keyin [[Quddus]]ga qaytib kelgan. Biograflarning fikricha, u Essenlar tarafdorlari uchun belgilangan uch yillik sinov muddatidan o'tmagan bo'lishi mumkin:
Keling, guvoh boʻlgan Flaviy Iosifdan Essenlar haqida batafsil koʻchirma keltiraylik, chunki u yoshligida Essenlar bilan sahroda uch yil yashagan, ammo keyin [[Quddus]]ga qaytib kelgan. Biograflarning fikricha, u Essenlar tarafdorlari uchun belgilangan uch yillik sinov muddatidan oʻtmagan boʻlishi mumkin:
{{Cquote|Своеобразен также у них обряд богослужения. До восхода солнца они воздерживаются от всякой обыкновенной речи; они обращаются тогда к солнцу с известными древними по происхождению молитвами, как будто испрашивать его восхождения. После этого они отпускаются своими старейшинами, каждый к своим занятиям. Поработавши напряжённо до пятого часа, они опять собираются в определённом месте, опоясываются холщевым платком и умывают себе тело холодной водой. По окончании очищения они отправляются в своё собственное жилище, куда лица, не принадлежащие к секте, не допускаются, и очищенные, словно в святилище, вступают в столовую. Здесь они в строжайшей тишине усаживаются вокруг стола, после чего пекарь раздаёт всем по порядку хлеб, а повар ставит каждому посуду с одним единственным блюдом <...> Кто уличается в тяжких грехах, того исключают из ордена; но исключённый часто погибает самым несчастным образом. Связанный присягой и привычкой, такой человек не может принять пищу от не собрата – он вынужден, поэтому, питаться одной зеленью, истощается, таким образом; и умирает от голода. Вследствие этого они часто принимали обратно таких, которые лежали уже при последнем издыхании, считая мучения, доводившие провинившегося близко к смерти, достаточной карой за его прегрешения <...> После Бога они больше всего благоговеют пред именем законодателя [пророка Моисея]: кто хулит его, тот наказывается смертью. Повиноваться старшинству и большинству они считают за долг и обязанность, так что если десять сидят вместе, то никто не позволит себе возражать против мнения девяти. Они остерегаются плевать пред лицом другого или в правую сторону  <...> Подобно эллинам они учат, что добродетельным назначена жизнь по ту сторону океана – в местности, где нет ни дождя, ни снега, ни зноя, а вечный, тихо приносящийся с океана нежный и приятный зефир. Злым же, напротив того, они отводят мрачную и холодную пещеру, полную беспрестанных мук»<ref>Иосиф Флавий. [[Иудейская война]]. Кн. вторая. Гл. восьмая</ref>.}}
{{Cquote|Своеобразен также у них обряд богослужения. До восхода солнца они воздерживаются от всякой обыкновенной речи; они обращаются тогда к солнцу с известными древними по происхождению молитвами, как будто испрашивать его восхождения. После этого они отпускаются своими старейшинами, каждый к своим занятиям. Поработавши напряжённо до пятого часа, они опять собираются в определённом месте, опоясываются холщевым платком и умывают себе тело холодной водой. По окончании очищения они отправляются в своё собственное жилище, куда лица, не принадлежащие к секте, не допускаются, и очищенные, словно в святилище, вступают в столовую. Здесь они в строжайшей тишине усаживаются вокруг стола, после чего пекарь раздаёт всем по порядку хлеб, а повар ставит каждому посуду с одним единственным блюдом <...> Кто уличается в тяжких грехах, того исключают из ордена; но исключённый часто погибает самым несчастным образом. Связанный присягой и привычкой, такой человек не может принять пищу от не собрата – он вынужден, поэтому, питаться одной зеленью, истощается, таким образом; и умирает от голода. Вследствие этого они часто принимали обратно таких, которые лежали уже при последнем издыхании, считая мучения, доводившие провинившегося близко к смерти, достаточной карой за его прегрешения <...> После Бога они больше всего благоговеют пред именем законодателя [пророка Моисея]: кто хулит его, тот наказывается смертью. Повиноваться старшинству и большинству они считают за долг и обязанность, так что если десять сидят вместе, то никто не позволит себе возражать против мнения девяти. Они остерегаются плевать пред лицом другого или в правую сторону  <...> Подобно эллинам они учат, что добродетельным назначена жизнь по ту сторону океана – в местности, где нет ни дождя, ни снега, ни зноя, а вечный, тихо приносящийся с океана нежный и приятный зефир. Злым же, напротив того, они отводят мрачную и холодную пещеру, полную беспрестанных мук»<ref>Иосиф Флавий. [[Иудейская война]]. Кн. вторая. Гл. восьмая</ref>.}}
Yuqoridagi iqtiboslar bizni esseylar ta'limotida butparastlik unsurlari borligiga ishontiradi. Ba'zi tadqiqotchilar essenlar ularni xaldeylardan olgan deb hisoblashadi.
Yuqoridagi iqtiboslar bizni esseylar taʼlimotida butparastlik unsurlari borligiga ishontiradi. Baʼzi tadqiqotchilar essenlar ularni xaldeylardan olgan deb hisoblashadi.


== Yana shuningdek ==
== Yana shuningdek ==
* Farziylar
* Farziylar
* Sadduqiylar
* Sadduqiylar
* Yahyo cho'mdiruvchi
* Yahyo choʻmdiruvchi
* Essenes tinchlik xushxabari
* Essenes tinchlik xushxabari
* Qumron qo'lyozmalari
* Qumron qoʻlyozmalari


== Eslatmalar ==
== Eslatmalar ==

2026-yil 21-noyabr, 12:59 dagi (joriy) koʻrinishi

Yesseylar yoki Ossinlar (Ibron. dom, Isiyim ; yunoncha: Εσσηνοι, Εσσαίοι, Ὀσσαιοι, Ὀσσηνοί, yoki qumranitlar) — miloddan avvalgi 2-asrning birinchi choragi boshlarida vujudga kelgan yahudiy sektalaridan biri.

Esseylar haqidagi dastlabki maʼlumotlar Yahudiy Filon, Iosif Flaviy va Katta Pliniy manbalarida uchraydi. Dastlabki maʼlumotlarga koʻra ularning soni 4000 ga yaqinligi eʼtirof etiladi. Ular hozirgi Isroil hududi tomon tarqalib, dastlab shahar va qishloqlarda Assidiya nomi bilan yashaganlar. Zamonaviy olimlarning fikriga koʻra esa, ular boshqa oʻzlaridan kuchliroq qabila- ellinistlar bilan kurashgan yahudiylarning milliy birligini tashkil qilishgan. Keyinchalik Filoning soʻzlariga qaraganda, shaharlarliklarning nomaqbul odatlaridan nafratlangan va soʻnggi tadqiqotchilarning fikriga koʻra, yahudiy hayotining milliy tamoyillari uchun kurashda muvaffaqiyatga erishish umidini yoʻqotib, Essenlar Oʻlik dengizdan shimoli-gʻarbiy tomonga chekinishgan va, u yerda alohida koloniyalar tashkil etib, hatto Quddus maʼbadida qolgan qabila aʼzolari bilan uchrashishdan qochdi, oʻzidan qatʼiy yopiq tartibni shakllantirdi, turmush qurmadi, lekin boshqa odamlarning bolalarini oʻz tushunchalarida qabul qildi va tarbiyaladi; ular uch yillik sinovdan soʻng boshqalarni oʻz jamoalariga qabul qilishdi.

Qumran jamoasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Yangi qabul qilingandan soʻng, jamoaga kiruvchi shaxs quydagicha qasam ichishi kerak boʻlgan:

  • Xudoni hurmat qilishi
  • hammaga adolatli boʻlishi
  • hech kimga zarar yetkazmaslik
  • yomonlikning dushmani boʻlish
  • hokimiyatga sodiq qolish
  • kuchga erishgandan soʻng, oʻzini koʻrsatmaslik
  • maxsus kiyim va zargarlik buyumlari taqish bilan oʻzingizni boshqalardan ustun koʻrmaslik
  • yolgʻondan jirkanish va haqiqatni sevish
  • jamoa aʼzolardan hech narsani yashirmaslik va ular haqida hech narsani begonalarga oshkor qilmaslik
  • noqonuniy foyda olishdan saqlanish
  • Esseylar taʼlimotining dogmalarini hech kimga sotmaslik
  • qasam ichmaslik
  • Esseylar va yahudiylarning yozuvlarini (qadimiy kitoblarini) va farishtalarning ismlarini (Tost va Gretsga koʻra - Xudoning sirli ismlari) sodiqlik bilan saqlashlik

Bundan tashqari, Filonning fikrlariga koʻra yesseylar:

  • qonli qurbonliklar keltirmaslik (Flaviyning soʻzlariga koʻra - ular bu qurbonliklarni faqat Quddus ibodatxonasiga keltirmaganlar)
  • mehnat qilish
    • qishloq xoʻjaligida
    • asalarichilikda
    • chorvachilikda
    • hunarmandchilikda
    • shifo (nafas olish mashqlari va sehrli formulalar va oyatlarni talaffuz qilish orqali)
  • qurol ishlatmaslik va Masih kelguniga qadar urushlar qilmaslik ammo Masih tomonidagi yovuz kuchlarga qarshi urushga tayyorlanish
  • barcha boyliklarni umumiy mulk sifatida tan olish
  • qullikni soʻzsiz rad etish
  • bir-biriga har tomonlama yordam berish
  • jamoa aʼzolarini hammasi bir-biriga aka-uka ekanligini oʻrgatish[manba kerak]

Qumron qoʻlyozmalari

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Eng mashhur gipotezalardan biri shundaki, aynan Esseylarning Qumran jamoasi Oʻlik dengizi sohillarii yoki Qumran qoʻlyozmalarining egasi boʻlgan - Qumron gʻorlarida topilgan koʻp sonli (1000 ga yaqin) qoʻlyozmalar. Pentateuchning eng qadimgi maʼlum boʻlgan qismlari. Shuningdek, Mark Xushxabaridan maʼlum boʻlgan eng qadimgi parcha boʻlgan 7Q5 varaq haqida ham bahs bor. Ushbu farazga koʻra, essenlar eramizdan avvalgi 66 yildagi yahudiy qoʻzgʻolonlari paytida oʻramlarni yaqin atrofdagi gʻorlarga yashirgan. e. ular Rim askarlari tomonidan qirgʻin qilinishidan biroz oldin.

Moddiy buyumlar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Essenlar oʻzlari uchun zarur boʻlgan hamma narsani qildilar ammo savdogarlar bilan aloqa qilishdan qochadilar. Ular Muqaddas Kitoblarning allegorik talqini va axloq taʼlimoti bilan koʻp shugʻullanganlar. Ular yolgʻiz emas, balki jamoalarda, har biri alohida uyda yashashgan; umumiy stol bor edi; kichiklar kattalarni otalarining farzandlariday eʼzozlab, ularni har tomonlama eʼtibor bilan oʻrab oldilar. Iosifning soʻzlariga koʻra, Essenlar Musoni toʻgʻridan-toʻgʻri Xudodan keyin qoʻyishgan (shuning uchun ular Shanba kunini ayniqsa qattiq hurmat qilishgan) va unga qarshi kufr oʻlim bilan jazolangan. Ular, umuman olganda, turmush qurmagan holda yashashgan, lekin ular nikohni inkor etgani uchun emas, balki turmush qurmaslikni nikohdan yuqori deb bilishgan. Mazhabning bir tarmogʻi oʻz aʼzolariga turmush qurishga ruxsat berdi; ammo, xotini homilador boʻlishi bilanoq, er u bilan muloqot qilishni toʻxtatdi va uni zavq uchun emas, balki bolalarni ishlab chiqarish uchun olganligini isbotlashni xohladi. Zargarlik buyumlaridan nafratlangan Essenlar oʻzlarini moy bilan moylashmagan, ular butunlay yaroqsiz holga kelguniga qadar bir xil kiyimlarni kiyishgan, lekin ovqat paytida ular har doim maxsus kesilgan oq koʻylak kiyishgan. Ularning daromadlari umumiy ehtiyojlar uchun tanlangan vasiylar va ruhoniylar tomonidan taqsimlangan.

Essenlar kambagʻallarga va tartibdan boʻlmaganlarga yordam berishdi. Ular quyosh chiqmasdan turib, dunyoviy hech narsa haqida gapirmasdilar; quyoshni ibodat bilan salomlash (bu baʼzilarning fikriga zid ravishda parsizm degani emas). Rahbarlar (ularning bilimisiz, ularga rahm-shafqat qilish va ochlarga ovqat berishdan boshqa hech narsa qilish taqiqlangan) ularni ishga qoʻyib yuborishdi, shundan soʻng ular sovuq suvda choʻmilishdi (diniy poklanish maʼnosini anglatadi) va oʻtirdilar, toza kiyim kiyish (maxsus uyda, unga begonalar kirishi taqiqlangan), marosimga oʻxshash taom uchun. Katta jinoyatlar uchun aybdorlar jamiyatdan chetlashtirildi va undan tashqarida ovqat olmaslikka qasamyod qilgan holda, ochlikdan oʻldi; chin dildan tavba qilganlar qaytarib olindi. Essenlarning sudyalari (kamida 100 kishi) "qatʼiy va adolatli" edi. Oʻz tartibi qonunlarini bajarishda Essenlar juda qattiqqoʻl edilar; sharmandali hayotdan ulugʻvor oʻlim afzal edi. Tartib kirish vaqtiga koʻra toʻrt darajaga boʻlingan (imtihondagilarning darajasi hisobga olinmagan) va bir daraja ikkinchisidan shunchalik qattiq ajratilganki, yuqoriroqlar quyilar bilan aloqa qilish orqali harom boʻlib qolgan. Muqaddas Yozuvlarni ayniqsa chuqur oʻrgangan va maxsus astsetik poklanishlar bilan tayyorlangan Essenlar kelajakni bashorat qilish sovgʻasi hisoblangan. Essenlar, ruh eng yaxshi efirdan iborat boʻlib, zindonda (uning qulashi tufayli) kabi tanada qamoqqa olinadi, deb oʻrgatishdi, u odam oʻlganidan keyin u osmonga uchib ketadi; solih qalb uchun abadiy hayotning joyi okeanning narigi tomonidagi muborak dalalardadir; yovuz ruhlar sovuq va zulmatda abadiy azoblanadi. Essenlar taqdirni oldindan belgilashga ishonishgan.

Kelib chiqishi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Nemis cherkov tarixchisi Avgust Neanderning soʻzlariga koʻra, Essen taʼlimoti Bobil asirligi davridan boshlab xaldeylardan olingan. Döllingerning soʻzlariga koʻra, esseizm yahudiylarga qaraganda koʻproq yunon, pifagor gʻoyalariga asoslangan. Evald, Grets va Jost esseizmni sof yahudiylik taʼlimoti deb hisoblaydilar va uning fariseylik va sadduqiylarga munosabatini turli yoʻllar bilan tushuntiradilar. Ular, shuningdek, Essenlarning misrlik terapevtlari bilan genetik aloqasini topadilar, bu taʼlimotlarning qaysi biri ikkinchisidan oldin boʻlganligi haqidagi savolga rozi boʻlmaydilar (Gfrörer va Gaze).

Essenlar va nasroniylik

[tahrir | manbasini tahrirlash]
QumranLivingQuarters
Qumran

Esseizmning nasroniylik bilan bogʻliqligi haqidagi fikrlar bir xil darajada farq qiladi. Qadimgilardan Kesariyalik Evseviy va Muborak Jerom Essenlarning filiali - misrlik terapevtlar - havoriy Mark tomonidan qabul qilingan birinchi iskandariya masihiylari va ular saqlagan "qadimgi odamlarning yozuvlari" - Xushxabar va maktublardan boshqa narsa emas deb oʻylashgan. havoriylardan. Eusebiusning bu fikri terapevtlar va Markning xushxabarining bir vaqtning oʻzida boʻlishiga yoʻl qoʻymaydigan xronologik mulohazalar asosida rad etiladi. Zamonaviy olimlardan Gretz, Filonning terapevtlar haqidagi ishining haqiqiyligini inkor etib, uni nasroniyni qandaydir enkratik- gnostik yoki montanistik sektaga bogʻlaydi, shu bilan birga u terapevtlarni xristianlar deb biladi, lekin Mark Xushxabarining birinchi tinglovchilari emas, balki asketistlardir. bidʼat yoʻnalishi.

Olimlarning fikricha, essenizm maʼlum darajada nasroniylikni qabul qilishga zamin tayyorlagan va Isoning izdoshlarining birinchi ommasi orasida esseylar koʻp boʻlgan; Lekin havoriylar ogohlantirgan yahudiylik gnostik sektalari aynan ulardan vujudga kelgan.

Iosif Flaviy Esseylar haqida

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Keling, guvoh boʻlgan Flaviy Iosifdan Essenlar haqida batafsil koʻchirma keltiraylik, chunki u yoshligida Essenlar bilan sahroda uch yil yashagan, ammo keyin Quddusga qaytib kelgan. Biograflarning fikricha, u Essenlar tarafdorlari uchun belgilangan uch yillik sinov muddatidan oʻtmagan boʻlishi mumkin:

Своеобразен также у них обряд богослужения. До восхода солнца они воздерживаются от всякой обыкновенной речи; они обращаются тогда к солнцу с известными древними по происхождению молитвами, как будто испрашивать его восхождения. После этого они отпускаются своими старейшинами, каждый к своим занятиям. Поработавши напряжённо до пятого часа, они опять собираются в определённом месте, опоясываются холщевым платком и умывают себе тело холодной водой. По окончании очищения они отправляются в своё собственное жилище, куда лица, не принадлежащие к секте, не допускаются, и очищенные, словно в святилище, вступают в столовую. Здесь они в строжайшей тишине усаживаются вокруг стола, после чего пекарь раздаёт всем по порядку хлеб, а повар ставит каждому посуду с одним единственным блюдом <...> Кто уличается в тяжких грехах, того исключают из ордена; но исключённый часто погибает самым несчастным образом. Связанный присягой и привычкой, такой человек не может принять пищу от не собрата – он вынужден, поэтому, питаться одной зеленью, истощается, таким образом; и умирает от голода. Вследствие этого они часто принимали обратно таких, которые лежали уже при последнем издыхании, считая мучения, доводившие провинившегося близко к смерти, достаточной карой за его прегрешения <...> После Бога они больше всего благоговеют пред именем законодателя [пророка Моисея]: кто хулит его, тот наказывается смертью. Повиноваться старшинству и большинству они считают за долг и обязанность, так что если десять сидят вместе, то никто не позволит себе возражать против мнения девяти. Они остерегаются плевать пред лицом другого или в правую сторону <...> Подобно эллинам они учат, что добродетельным назначена жизнь по ту сторону океана – в местности, где нет ни дождя, ни снега, ни зноя, а вечный, тихо приносящийся с океана нежный и приятный зефир. Злым же, напротив того, они отводят мрачную и холодную пещеру, полную беспрестанных мук»[1].

Yuqoridagi iqtiboslar bizni esseylar taʼlimotida butparastlik unsurlari borligiga ishontiradi. Baʼzi tadqiqotchilar essenlar ularni xaldeylardan olgan deb hisoblashadi.

Yana shuningdek

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  • Farziylar
  • Sadduqiylar
  • Yahyo choʻmdiruvchi
  • Essenes tinchlik xushxabari
  • Qumron qoʻlyozmalari
  1. ↑ Иосиф Флавий. Иудейская война. Кн. вторая. Гл. восьмая
  • Ессеи // Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона. — СПб., 1908—1913.
  • Ессеи // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.