Yashbak saroyi
| Amir Yashbak saroyi (yoki Amir Qavsun saroyi) | |
|---|---|
| Qasr Yashbak, Qasr Qavsun, Qavsun saroyi | |
 Saroyning kirish qismi | |
| Turi | saroy |
| Joylashuvi | Qohira, Misr |
| KoordinatalarRestored by | 30°01′57″N 31°15′17″E / 30.03250°N 31.25472°E |
| Asoschi | Sultan al-Nasir Muhammad ibn Qalavun |
| Built | 1330–1337 |
| Built for | (amir) Sayfiddin Qavsun ibn Abdullah an-Nasiriy as-Saqiy (qisqacha Qavsun) |
| Tiklangan | 1480-yillar |
| Tomonidan tiklangan | (amir) Yashbak min Mahdiy |
| Architectural styles | Mamluk meʼmorchiligi, Islom meʼmorchiligi |
Yashbak saroyi yoki Amir Qavsunning saroyi — yarim vayrona holatdagi saroy boʻlib, u aslida 1330–1337-yillar oraligʻida oʻrta asr Qohirasida mamluk amiri Qavsun uchun qurilgan. Saroy 1480-yillarda sulton Qaytbay hukmronligi davrida amir Yashbak ibn Mahdiy tomonidan qayta taʼmirlanib, kengaytirilgan[1].
Tarixi
Saroy 1330–1337-yillar orasida amir Qavsun (toʻliq ismi: Sayfiddin Qavsun ibn Abdulloh an-Nosiriy as-Saqiy) uchun, Qohira qal’asining shimoliy-gʻarbiy tomonida, shaharning asosiy devor bilan oʻralgan qismidan tashqarida qurilgan. Bu hudud sulton an-Nosir Muhammadning hukmronligi davrida oʻzlashtirilgan. Bu joyda bir vaqtlar koʻplab amirlar va boshqa qudratli mamluklarning shu kabi saroylari boʻlgan, ammo bugungi kunda Qavsun saroyi ularning orasidagi saqlanib qolgan kam sonli namunalaridan biri hisoblanadi (yaqin atrofdagi Amir Taz saroyi bilan birga)[1]. Qavsun saroyini aslida sulton an-Nosir Muhammadning oʻzi Qavsun uchun buyurtma qilgan edi[2]. Sulton oʻzining sevimli amirlari uchun bu hududda bir nechta shunday saroylar qurdirdi. Bu, ehtimol, qal’ada (u yerda sultonning oʻzi yashagan Qasr Ablaq saroyi joylashgan boʻlib, amirlarning pastroqda joylashgan saroylariga qarab turardi) hamda uning atrofidagi hududlarda ulugʻvor qirollik mahallasini barpo etish boʻyicha keng qurilish dasturining bir qismi boʻlgan boʻlishi mumkin[3][4].
Qavsunning oʻzi an-Nosir Muhammad va uning ayrim vorislari davrida eng qudratli amirlardan (sarkarda yoki yuksak mansabdor) biri boʻlgan, shuningdek, an-Nosirning kuyovi edi[1]. Uning raqibi boʻlgan boshqa bir amir Sunqur Saʼdiy 1315–1321-yillarda Qavsun saroyi joylashgan hudud yonida oʻzi uchun bir madrasa va maqbara qurdirgan, biroq keyinchalik Qavsun gʻazabini qoʻzgʻatgani uchun Misrni tark etishga majbur boʻlgan. Uning inshooti bugungi kungacha saqlanib qolgan va hozirda u yerga keyinchalik dafn etilgan Hasan Sadaqa sharafiga Hasan Sadaqa maqbarasi nomi bilan ham tanilgan[1].
15-asr oxirlarida sulton al-Ashraf Qaytbay (1468–1496) davrida xizmat qilgan qudratli amir Yashbak ibn Mahdiy Qavsun saroyini oʻz ehtiyojlari uchun qayta taʼmirlatib, kengaytirgan. Shu bois bugun bu saroy Yashbak saroyi nomi bilan ham mashhur[1].
Meʼmoriy tuzilishi
Saroyning uchdan ikki qismi bugungi kunda vayrona holatga kelib qolgan, biroq uning baʼzi baland devorlari va asosiy konstruksiyasi hanuz tik turibdi. Eng yaxshi saqlanib qolgan qismi gʻayrioddiy darajada ulkan va tantanali kirish portalidir. Bu portal ikki davrga mansub[5]. Qavsun davriga oid asl kirish — baland portal boʻlib, uning yuqori qismi muqarnas uslubidagi oʻyma bezak va ablaq (ikki rangli) tosh terish naqshlari bilan bezatilgan. Noyob tomoni shundaki, kirishning oʻng tomonidagi kartushda usta Mahmud as-Suriy (shomlik Mahmud)ning imzosi bor[1]. 15-asr oxirida Yashbak portaldan ikki tomonga chiqib turgan devorlarni quridirish orqali uni kengaytirgan[manba kerak], ularning orasidagi boʻshliq esa yanada murakkab, gumbazsimon tosh muqarnas bilan yopilgan. Shunday qilib, portal bugun bir necha darajadagi bezak elementlariga ega boʻlgan koʻrinishga ega. Boshqa bezak unsurlari qatoriga eshik atrofidagi rang-barang mozaikalar va koʻz koʻra olish darajasidagi balandlikda devorlar boʻylab choʻzilgan katta tosh yozuv kiradi[1].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Williams, Caroline. Islamic Monuments in Cairo: The Practical Guide, 7th (en), Cairo: The American University in Cairo Press, 2018 — 90-bet. ISBN 9789774168550.
- ↑ „Qasr Amir Qawsun“. Archnet. Qaraldi: 2019-yil 24-oktyabr.
- ↑ Behrens-Abouseif, Doris. Cairo of the Mamluks : a history of the architecture and its culture, null (en), London: I.B. Tauris, 2007 — 56-bet. ISBN 978-1-84511-549-4.
- ↑ Raymond, André. Le Caire (fr). Fayard, 1993 — 136–140-bet. ISBN 2213029830.
- ↑ Blair, Sheila S.; Bloom, Jonathan. The Art and Architecture of Islam: 1250–1800 (en). New Haven; London: Yale University Press, 1995 — 94-bet. ISBN 9780300064650.