Yaponcha kiberpank
Yaponcha kiberpank Yaponiyada yaratilgan kiberpank asarlariga ishora qiladi. Yaponcha kiberpankning ikkita alohida janri mavjud: badiiy yapon kiberpank filmlari hamda kiberpank manga va anime asarlari[1].
Yaponcha kiberpank kinosi (shuningdek, Ekstremal yapon kiberpanki deb ham ataladi) 1980-yillardan boshlab Yaponiyada yaratilgan andergraund filmlar janriga ishora qiladi. U Gʻarbda tushuniladigan „past turmush darajasi, yuqori texnologiyalar“ kiberpankiga biroz oʻxshab ketsa-da, sanoat va metall tasvirlarini ifodalashi hamda noodatiy hikoya uslubi bilan ajralib turadi. Yapon kiberpank harakati bilan bogʻliq asosiy rejissyorlar Shinya Tsukamoto, Shozin Fukui va Sogo Ishiidir[2]. Janrning kelib chiqishi 1982-yilda suratga olingan „Burst City“ filmiga borib taqaladi, biroq janr asosan 1989-yilgi „Tetsuo: The Iron Man“ filmi orqali shakllangan[3]. Uning ildizlari 1970-yillardagi yapon pank-musiqa muhitidan kelib chiqqan yapon pank submadaniyatiga borib taqaladi; Sogo Ishiining 1970-yillar oxiri va 1980-yillar boshidagi pank filmlari ushbu submadaniyatni yapon kinosiga olib kirdi va yaponcha kiberpankga yoʻl ochib berdi.
Yaponcha kiberpank, shuningdek, kiberpank mavzularidagi manga va anime asarlarining kichik janriga ham tegishlidir. Ushbu kichik janr 1982-yilda Katsuhiro Otomoning „Akira“ manga seriyasining debyuti bilan boshlangan boʻlib, keyinchalik uning 1988-yildagi anime film adaptatsiyasi (bunga Otomo rejissyorlik qilgan) ushbu janrni ommalashtirdi. „Akira“ yapon kiberpank asarlarining yangi toʻlqinini ilhomlantirdi, ular qatoriga „Ghost in the Shell“, „Battle Angel Alita“, „Cowboy Bebop“ va „Serial Experiments Lain“ kabi manga va anime seriyalari kiradi[4]. Kiberpank anime va mangalari global ommaviy madaniyatga katta taʼsir koʻrsatdi va multiplikatsiya, komikslar, kino, musiqa, televideniye hamda videooʻyinlardagi koʻplab asarlarga ilhom bagʻishladi[5][6].
Yaponcha kiberpank filmlari
Uslub
Yaponcha kiberpank odatda sanoat muhitida qahramonlarning, ayniqsa, bosh qahramonning daxshatli va aql bovar qilmas metamorfozalarni boshdan kechirishini oʻz ichiga oladi. Ushbu filmlarning koʻpchiligida eksperimental film janriga mansub sahnalar mavjud; ular koʻpincha qahramonlar va syujetga aloqador boʻlishi yoki boʻlmasligi mumkin boʻlgan mutlaqo mavhum yoki vizual ketma-ketliklarni qamrab oladi. Takrorlanuvchi mavzular sirasiga quyidagilar kiradi: mutatsiya, texnologiya, gumanizatsiyadan mahrum boʻlish (insoniylikni yoʻqotish), repressiya va jinsiy ogʻishlar[7].
Dastlabki koʻrinishlari
Gʻarb kiberpankidan farqli oʻlaroq, qaysiki ildizlari „Yangi toʻlqin“ ilmiy-fantastik adabiyotiga borib taqalsa, yapon kiberpanki oʻz ildizlariga koʻra anderground musiqa madaniyatiga, xususan, 1970-yillardagi yapon pank-musiqa sahnasidan oʻsib chiqqan yapon pank submadaniyatiga borib taqaladi. Kinorejissyor Sogo Ishii oʻzining „Panic High School“ (1978) va „Crazy Thunder Road“ (1980) nomli pank janridagi filmlari orqali ushbu submadaniyatni yapon kinosiga olib kirdi. Bu filmlarda pankka xos boʻlgan isyonkorlik va anarxiya tasvirlangan boʻlib, ular keyinchalik anderground kino doiralarida katta taʼsirga ega boʻldi. Ayniqsa, „Crazy Thunder Road“ filmi pank baykerlar toʻdasi estetikasi bilan ajralib turuvchi taʼsirchan baykerlar filmi boʻldi va u Katsuhiro Otomoning „Akira“ asariga yoʻl ochib berdi. Ishiining navbatdagi filmi esa Otomoning komiks-manga asariga norasmiy qisqa metrajli film moslashuvi boʻlgan joʻshqin „Shuffle“ (1981) filmi edi[8]. Paul Gravettning soʻzlariga koʻra, „Akira“ nashr etila boshlanganida, kiberpank adabiyoti hali yapon tiliga tarjima qilinmagan edi; Otomo esa Mitsuteru Yokoyamaning „Tetsujin 28-go“ (1956–1966) manga seriyasi va Myobius kabi alohida ilhom manbalariga ega boʻlgan[9].
Yana qarang
Manbalar
- ↑ „Where to begin with Japanese cyberpunk“. British Film Institute (2019-yil 1-aprel). 2021-yil 30-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 15-iyun.
- ↑ Dazed „A guide to Japanese cyberpunk cinema with three of its visionary directors“ (en). Dazed (2020-yil 8-may). 2020-yil 26-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 27-noyabr.
- ↑ „Extreme Japanese Cyberpunk“. 2008-yil 1-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2008-yil 1-sentyabr.
- ↑ „What is cyberpunk?“. Polygon (2018-yil 30-avgust). 2018-yil 14-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 16-oktyabr.
- ↑ „How 'Akira' Has Influenced All Your Favourite TV, Film and Music“. VICE (2016-yil 21-sentyabr). 2017-yil 30-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 16-oktyabr.
- ↑ „'Akira' Is Frequently Cited as Influential. Why Is That?“. Film School Rejects (2017-yil 3-aprel). 2018-yil 7-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 16-oktyabr.
- ↑ Player, Mark „Post-Human Nightmares: The World of Japanese Cyberpunk Cinema“. Midnight Eye. 2011-yil 6-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 31-oktyabr.
- ↑ Player, Mark „Post-Human Nightmares – The World of Japanese Cyberpunk Cinema“. Midnight Eye (2011-yil 13-may). 2021-yil 12-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 23-aprel.
- ↑ „Katsuhiro Otomo | PAUL GRAVETT“. www.paulgravett.com. Qaraldi: 2023-yil 3-dekabr.