Xoriston jangi
| Xoriston jangi | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||
| Qoʻmondonlar | |||||||
| Umaviylar xalifaligi Guzgon knyazligi |
Turkash xoqonligi Movarounnahrning soʻgʻd viloyatlari
| ||||||
| Kuchlar | |||||||
| taxminan 7000 nafar erkaklar | taxminan 4000 nafar erkaklar | ||||||
Xoriston jangi 737-yil dekabr oyida Xurosonning sharqiy qismi (hozirgi Afgʻonistonning shimoliy qismi)da joylashgan Juzjan viloyatining Xoriston shahri yaqinida Umaviylar xalifaligi kuchlari hamda turkiy Turk xoqonligi oʻrtasida boʻlib oʻtgan jang. Xuroson hokimi Asad ibn Abdulloh al-Qasriy boshchiligidagi Umaviylar turk xoqoni Suluk va uning ittifoqchisi, dindan chiqqan arab Horis ibn Surayjning kuchlariga kutilmaganda hujum uyushtirib, ularni magʻlubiyatga uchratgan.
Umaviylar xalifaligining arab lashkarlari musulmonlarning fathlari doirasida VIII asrning dastlabki yillarida Movarounnahrning katta qismini bosib oldilar. Taxminan 720-yillardan boshlab, Umaviylar hukmronligi shimoldan uyushtirilgan turkash koʻchmanchilarining hujumlari va Movarounnahrda mahalliy hukmdorlar tomonidan koʻtarilgan qoʻzgʻolonlar natijasida tobora kuchliroq tahdid ostida qoldi. 731-yilda boʻlib oʻtgan Taxtaqoracha dovonidagi jangdagi yirik magʻlubiyatdan soʻng Umaviylar Movarounnahrning katta qismi ustidan nazoratni yoʻqotdilar. 734–736-yillarda esa Horis ibn Surayj Xurosondagi xalifalik noiblari hukmronligiga qarshi katta isyon koʻtardi. Tajribali sarkarda Asad ibn Abdallah al-Qasriyning Xuroson noibi etib tayinlanishi esa Ibn Surayjni magʻlub etish imkonini berdi. Biroq 737-yilda Asad Movarounnahrning Xuttal viloyatida Umaviylar nazoratini tiklashga uringanida Turkashlar uning qoʻshiniga hujum qilib, bu harakatni toʻxtatib qoldilar. Asad oʻz qoʻshinining asosiy qismini qutqarishga muvaffaq boʻldi, biroq uning lashkari katta talafot koʻrdi. 30-sentabr kuni sodir boʻlgan Yuklar jangida qoʻshinining yuk ortilgan karvoni va uning muhofaza qilib turgan askarlarining deyarli baridan ayrildi. Shundan soʻng Asad Balx shahriga chekinishga majbur boʻldi.
Jang
Bu harbiy yurish Asad va uning, asosan, suriyaliklardan iborat qoʻshini uchun katta falokat bilan yakunlandi. Umaviylar Amudaryo shimolidagi nazoratini butunlay yoʻqotdilar. Garchi Asad qirgʻindan qutulib qolishga muvaffaq boʻlgan boʻlsa-da, jiddiy talafotlar koʻrdi. U oʻz qoʻshinlarini Balx shahriga qaytardi, biroq Turkashlar Toxariston hududida qoldi va ularga Ibn Surayj ham qoʻshildi[1]. Qish mavsumida arablar odatiga koʻra oʻz yurishlarini amalga oshirmas edilar, shu sababli Asad oʻz askarlarini tarqatib yubordi. Boshqa tomondan, Ibn Surayjning daʼvati bilan Turkash xoqoni mahalliy aholining Umaviylarga qarshi qoʻzgʻolon koʻtarishiga umid bogʻlab qish faslida Quyi Toxaristonga hujum uyushtirishga qaror qildi. Bu harakatga nafaqat Ibn Surayj va uning tarafdorlari, balki Soʻgʻdiyona va Toxaristonning koʻplab mahalliy hukmdorlari ham qoʻshildilar[2].