Xon al-Franj
Xon al-Franj (arabcha:خان الفرنج) – Livanning Saydo shahrida joylashgan Usmonliylar davriga oid karvonsaroy. Inshootning barpo etilishi odatda Darziylar amiri Fakhr al-Din II nomi bilan bogʻlanadi, biroq uning qurilishi aslida XVI asr oxirida buyuk vazir Sokullu Mehmed Pasha tomonidan buyurtma qilingan. Inshoot nomi XVII asrda bu yerda yashab, savdo qilgan fransuz (arab tilida al-Franj deb atalgan) savdogarlar bilan bogʻliq. Hozirgi kunda u madaniyat markazi sifatida faoliyat yuritadi va Fransiya hukumati mulki hisoblanadi; bino Hariri Foundationga ijaraga berilgan.
Tarixi
Xon al-Franj qurilishi odatda, ammo notoʻgʻri ravishda, Saydo eyaleti hokimi va druz amiri Fakhr al-Din II nomi bilan bogʻlanadi. Aslida majmuaning haqiqiy bunyodkori – buyuk vazir Sokullu Mehmed Pasha (vafoti 1579) hisoblanadi. Inshoot hozirgi nomini – „Franklar karvonsaroyi“ maʼnosini anglatadigan Xon al-Franj – XVII asrda bu yerda faoliyat yuritgan fransuz savdogarlari sababli olgan. Taxminan 1616-yillarda bu yerda Fransiya konsuli joylashgan boʻlib, u 1630-yillarda konsullikni Dar al-Musilmani nomli qoʻshni binoga (ilgari Fakhr al-Din II ning Maʼnlar oilasiga tegishli boʻlgan mulk) koʻchirgan[1].
Meʼmorchiligi
Xon (karvonsaroy) katta toʻrtburchak hovliga ega boʻlib, uning markazida favvora joylashgan va hovli atrofi yopiq galeriyalar bilan oʻralgan. Bunday meʼmoriy tuzilish oʻsha davrdagi koʻplab xonlarga xos boʻlib, ular savdogarlar va sayohatchilar uchun mehmonxona vazifasini bajargan[2].
Qayta tiklash va joriy foydalanishi
Xon al-Franj hozirda Fransiya hukumati tasarrufidagi madaniy markaz hisoblanadi. Soʻnggi yillarda Hariri Foundation xonni 35 yil muddatga ijaraga olib, uni restavratsiya qilish majburiyatini zimmasiga olgan. Jamgʻarma tomonidan olib borilayotgan ishlar bino saqlanib qolishiga xizmat qilgan boʻlsa-da, taʼmirlash jarayonlari hali ham davom etmoqda. Inshoot asosan madaniy markaz sifatida faoliyat yuritib, uning tuzilmasini katta oʻzgartirishlardan himoya qiladi. Restavratsiya loyihasi, shuningdek, Saydo shahridagi boshqa tarixiy yodgorliklarni tiklashga qaratilgan yangi tashabbuslarga ham turtki boʻlgan[2].
Manbalar
- ↑ Weber 2010, ss. 191–192.
- ↑ 2,0 2,1 Al-hagla 2010, ss. 239, 241.
Adabiyotlar
- Al-hagla, Khalid S. (2010). "Sustainable Urban Development in Historical Areas using the Tourist Trail Approach: A Case Study of the Cultural Heritage and Urban Development (CHUD) project in Saida, Lebanon". Cities 27 (4): 234–248. doi:10.1016/j.cities.2010.02.001.
- Weber, S. „The Making of an Ottoman Harbour Town: Sidon/Saida from the Sixteenth to the Eighteenth Centuries“, . Syria and Bilad al-Sham under Ottoman rule: Essays in Honour of Abdul-Karim Rafeq. Leiden and Boston: Brill, 2010 — 179–240-bet. ISBN 978-90-04-18193-9.