Xolid Bagʻdodiy
Xolid Bagʻdodiy | |
|---|---|
| Shaxsiy maʼlumotlar | |
| Tavalludi | tax. 1779 |
| Vafoti |
5-iyun 1827-yil/11-zulqada, hijriy 1242-yil (48 yoshida) Damashq, Usmonli Suriyasi |
| Dini | Islom |
| Mazhab | Sunni |
| Yurisprudensiya | Shofiʼiylik |
| Imom | Ash’ariylik |
| Kasbi | Islomiy ulamo, Soʻfiy |
Mavlono Xolid Shahrazuriy shuningdek Xolid Bagʻdodiy va Mavlono Xolid[1][2] (kurdcha: مەولانا خالیدی نەقشبەندی; 1779–1827) kurd soʻfisi[3] va Shayx Ziyovuddin Xolid ash-Shahrazuriy nomi bilan tanilgan shoiri edi[4]. U Naqshbandiya soʻfiy tariqatining keyinchalik uning sharafiga Xolidiya deb atalgan bir tarmogʻiga asos solgan boʻlib, bu tarmoq nafaqat uning vatani boʻlgan kurd yurtlariga, balki gʻarbiy islom olamining koʻplab mintaqalariga ham chuqur taʼsir koʻrsatgan[5]. Uning asarlari markaziy kurd tilidagi nasr va sheʼriyatning eng dastlabki namunalaridan hisoblanadi[2][6]. Uning toʻliq ismi odatda Abu al-Baho Ziyovuddin Xolid ibn Ahmad ibn Husayn ash-Shahrazuriy al-Kurdiy tarzida keltiriladi.
Shahrazuriy tez-tez Bagʻdodga borib turishi tufayli Bagʻdodiy taxallusini olgan, chunki u 1779-yilda Shahrizur mintaqasidagi Sulaymoniyadan taxminan 5 mil uzoqlikda joylashgan Karadağ (Qaradagʻ) qishlogʻida[7] tugʻilgan edi.
Hayoti
U 1779-yilda, hozirgi Iroq Kurdistoni hududiga kiradigan, Sulaymoniya shahri yaqinidagi Qaradagʻ qishlogʻida tugʻilgan. Uning oilasi 3-xalifa Usmon avlodidan ekanini daʼvo qilgan Jaff qabilasiga mansub edi. Shu bois, baʼzan uning ismiga al-Usmoniy nisbasi ham qoʻshib aytiladi. U oʻz davrining asosiy ilmiy markazi hisoblangan, koʻplab maktab va masjidlarga ega boʻlgan Sulaymoniya shahrida tarbiya va taʼlim olgan. Yosh Xolid oʻz davrining ikki buyuk olimi — shayx Abdul Karom al-Barzinjiy va shayx Abdurahim al-Barzinjiyda tahsil olgan hamda Mulla Muhammad Ali bilan darslarga qatnagan[8]. U oʻzining mashhur Hindiston safariga otlanishidan avval Sulaymoniyada obroʻli mudarrisga aylandi. U yerda Xolid Dehli shahrida mashhur naqshbandiya-mujaddidiya shayxi Shah Valilulloh Dehlaviy bilan uchrashgan. Xolid taxminan bir yil uning huzurida boʻlib, undan Naqshbandiya tariqatiga bayʼat olgan[9].
Xolid Bagʻdodiyning xalifalaridan biri, Ismoil Sirajuddin Shirvoniy tariqatning Xolidiya tarmogʻining Kavkazga tarqalishiga koʻmaklashdi va bu esa Muridi urushini boshlanishiga turkti boʻldi[10].
U 1827-yilda, vabodan kasalligiga chalinib, Damashqda vafot etgan va Qosyunning togʻiga dafn qilingan[9].
Manbalar
- ↑ „Özdalga, E. (1999). Naqshbandis in western and central Asia. Istanbul: Numune Matbaasi.“. 2019-yil 30-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 1-mart.
- ↑ 2,0 2,1 Bush, J. Andrew. Between Muslims : religious difference in Iraqi Kurdistan, 2020. ISBN 978-1-5036-1143-6. OCLC 1138673345.
- ↑ Sadık Albayrak, Meşrutiyetten Cumhuriyete Meşihat Şeriat Tarikat Kavgası, Mizan Yayınevi, 1994, p. 323. (turkcha).
- ↑ Gammer, Moshe. Muslim Resistance to the Tsar: Shamil and the Conquest of Chechnia and Daghestan. Portland, OR: Frank Cass, 1994
- ↑ Martin van Bruinessen, Julia Day Howell, Sufism and the 'Modernʼ in Islam, I. B. Tauris, 2007, ISBN 978-1-85043-854-0, p. 44.
- ↑ قەرەداغی، م. ع. (٢٠٠٨)، دەقنامە: بەیت و ھۆنراوە کوردییەکان، دەزگای ئاراس، ھەولێر.
- ↑ Richard Tapper, Islam in Modern Turkey: Religion, Politics, and Literature in a Secular State, I. B. Tauris, 1991, ISBN 978-1-85043-321-7, p. 129..
- ↑ Abu-Manneh, Butrus (1982). "The Naqshbandiyya-Mujaddidiyya in the Ottoman Lands in the Early 19th Century". Die Welt des Islams 22 (1/4): 1–36. doi:10.2307/1569796. ISSN 0043-2539. https://www.jstor.org/stable/1569796.
- ↑ 9,0 9,1 „BAḠDĀDĪ, ḴĀLED ŻĪĀʾ-AL-DĪN“ (en-US). Encyclopaedia Iranica. Qaraldi: 2026-yil 17-avgust.
- ↑ Weismann, Itzchak. The Naqshbandiyya: Orthodoxy and Activism in a Worldwide Sufi Tradition (en). Routledge, 2007-06-25 — 106-108-bet. ISBN 978-1-134-35305-7.