Xayoliy hamjamiyatlar
|
Fayl:Imagined Communities.jpg Birinchi nashr muqovasi | |
| Asl nomi | Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism |
|---|---|
| Muallif(lar) | Benedict Anderson |
| Til | inglizcha |
| Nashr etilgan sanasi |
1983 (birinchi nashr) 1991 (ikkinchi nashr) 2006 (uchinchi nashr) |
| Nashriyot | Verso |
| Sahifalar soni | 160 |
| ISBN | 0860910598 |
Xayoliy hamjamiyatlar: Millatchilik asoslari va uning tarqalishi haqida mulohazalar (inglizcha: Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism) — Benedict Andersonning dunyoning turli davrlari va joylarida milliy tuygʻuning rivojlanishi haqidagi kitobi. Unda ijtimoiy guruhlarni, xususan, millatlarni tavsiflash uchun „xayoliy hamjamiyatlar“ atamasi fanga kiritildi. Ushbu atama oʻshandan beri siyosatshunoslik va sotsiologiyaning koʻplab sohalarida standart tushunchaga aylandi. Kitob ilk bor 1983-yilda nashr etilgan, 1991-yilda qoʻshimcha boblar bilan qayta nashr etilgan va 2006-yilda yanada kengaytirilgan talqini chop etilgan.
Ushbu asar ijtimoiy fanlarda keng taʼsirga ega deb hisoblanadi[1]. Erik G. E. Zuelow uni „millatchilik haqidagi eng koʻp oʻqilgan kitob boʻlishi mumkin“ deb taʼriflagan[2]. U ijtimoiy fanlar boʻyicha dunyodagi eng koʻp iqtibos keltiriladigan 10 ta nashrdan biri hisoblanadi[3].
Kitobning xitoycha nashrida tayvanlik tarjimon Wu Rwei-Ren soʻzboshida taʼkidlashicha, uzoq vaqt davomida Janubi-Sharqiy Osiyo masalalarini oʻrgangan Benedict Andersonni ushbu asarni yozishga undagan bevosita sabab 1978—1979-yillarda Xitoy, Vetnam va Kambodja oʻrtasida boshlangan Uchinchi Hindixitoy urushi boʻlgan[4].
Tarixiy dalillar
Andersonning xayoliy hamjamiyatlar nazariyasiga koʻra, millatchilikning kelib chiqishiga quyidagi asosiy tarixiy omillar sabab boʻlgan:
- Ommaviy xalq tilidagi savodxonlikning ortishi,
- Ilohiy huquq asosidagi boshqaruv va merosxoʻr monarxiya gʻoyalaridan voz kechish harakati („bu tushuncha Maʼrifatparvarlik va Inqiloblar ilohiy tartibga solingan, iyerarxik sulolaviy saltanatning qonuniyligini parchalayotgan bir davrda dunyoga keldi…. [M]illatlar ozod boʻlishni orzu qiladilar… Bu ozodlikning mezoni va timsoli esa suveren davlatdir…“, 1991, 7);".
- Matbaa kapitalizmining vujudga kelishi („kapitalizm va matbaa texnologiyasining birlashishi natijasida kitoblar va kundalik gazetalarning nashr etilishi milliy taqvimlar, soatlar va tilning standartlashuviga olib keldi“)[2].
Ushbu barcha hodisalar Sanoat inqilobi boshlanishi bilan bir vaqtga toʻgʻri keldi[2][5].
Tanqidlar
Anderson nazariyasiga nisbatan birinchi yirik tanqid Partha Chatterjee tomonidan bildirildi. U Yevropa mustamlakachiligi millatchilikka amalda cheklovlar qoʻyganini taʼkidlaydi: „Hatto bizning tasavvurlarimiz ham abadiy mustamlaka boʻlib qolishi kerak“ (Chatterjee, 1993: 5)[6]
Linda McDowell kabi feminist tarixchilar millatchilikning genderlashgan koʻrinishda qabul qilinishiga eʼtibor qaratganlar: "Aynan „gorizontal birodarlik“ atamasining oʻzi erkaklarga xos birdamlik maʼnosini tashiydi" (McDowell, 1999: 195). „Xayoliy hamjamiyatlar“ kitobi millatchilikning gender xususiyatlarini bevosita koʻrib chiqmagan[7].
Adrian Hastings va boshqa marksist tarixchi Eric Hobsbawmning modernistik talqinlarini tanqid qildi. Uning fikricha, ular millatchilikning paydo boʻlishini faqat zamonaviy davr va XVIII asr bilan cheklab, oʻrta asrlardagi milliy tuygʻularni hamda Muqaddas kitob va xristian ilohiyotidagi milliy hamjihatlik asoslarini eʼtiborsiz qoldirganlar[8].
Dean Kostantarasning taʼkidlashicha, Andersonning millatchilik boʻyicha tadqiqoti juda keng qamrovli boʻlib, bu mavzu yanada chuqurroq va batafsil oʻrganishni talab qiladi[9].
2024-yilda The New Republic nashri uchun yozilgan retrospektiv maqolada Samuel Clowes Huneke kitobning marksistik tizimida nuqsonlar borligini taʼkidladi. Uning fikricha, kitob „millatlar uygʻotgan va uygʻotishda davom etayotgan fidoyilikni tushuntirib bera olmaydi“. Huneke shuni qoʻshimcha qiladiki, Andersonning „millatlar muhabbat uygʻotishi“ga urgʻu berishi millatchilik yuksalishidagi irqchilik tarixini eʼtiborsiz qoldiradi. U shunday yakunlaydi: „kitob millatchilikning kelib chiqishi haqida jozibali maʼlumotlar bersa-da, millatchilikning XXI asrda qanday qiyofalarda qayta namoyon boʻlayotgani haqida juda kam gapiradi; shu bilan birga, mustamlakachilik bilan chambarchas bogʻliq boʻlgan kapitalizm va millatchilikning birgalikda tarqalishi irqchilikka aloqador emas degan tushuncha kulgilidir“ (Huneke, 2024)[10].
Manbalar
- ↑ Mylonas, Harris; Tudor, Maya (2021-05-11). "Nationalism: What We Know and What We Still Need to Know" (en). Annual Review of Political Science 24 (1): 109–132. doi:10.1146/annurev-polisci-041719-101841. ISSN 1094-2939.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 „The Nationalism Project: Books by Author A-B“. nationalismproject.org. 2006-yil 7-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2026-yil 14-iyul.
- ↑ Van Noorden, Richard; Maher, Brendan; Nuzzo, Regina (2021-07-28). "The top 100 papers: Nature News & Comment". Nature News 514 (7524): An alternative ranking. doi:10.1038/514550a. PMID 25355343.
- ↑ Benedict Anderson, 想象的共同体：民族主义的起源与散布 [Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism], trans. Wu Rwei-Ren, Shanghai: Shanghai Century Publishing Group, August 2011, pp. 5–6. ISBN 978-7-208-09795-7.
- ↑ Anderson, Benedict R. O'G. (Benedict Richard O'Gorman). Imagined communities: reflections on the origin and spread of nationalism, Rev. and extended, London: Verso, 1991 — 39–40-bet. ISBN 0860913295. OCLC 23356022.
- ↑ Nationalist Thought and the Colonial World: A Derivative Discourse. University of Minnesota Press, 1993.
- ↑ Gender, Identity and Place: Understanding Feminist Geographies. Polity Press, 1999.
- ↑ Page 8, The Construction of Nationhood, Hastings
- ↑ „Of "Discrete Forces" and "Spontaneous Distillations": Reconsidering Some More General Aspects of Benedict Anderson's Historical Imagination“ (2021-yil 16-avgust).
- ↑ Huneke, Samuel Clowes „Reading Imagined Communities Amid a Resurgence of Nationalism“. The New Republic (2024-yil 10-aprel). Qaraldi: 2024-yil 12-aprel.
Havolalar
- "In a Pomegranate Chandelier". London Review of Books 28 (18): 6–8. 21 September 2006. ISSN 0260-9592. http://www.lrb.co.uk/v28/n18/tj-clark/in-a-pomegranate-chandelier. (Review of the 2006 Edition)
- "Reviewed Work: Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism". Pacific Affairs 58 (3): 497–499. Autumn 1985. doi:10.2307/2759245. https://www.jstor.org/stable/2759245. (Review of the 1983 Edition)