Xalach

Xalach — Qashqadaryo viloyati, Shahrisabz tumanidagi qishloq. M. Koshg‘ariy xalachlarni turkiy qabila sifatida hisoblagan, ammo ularni o‘g‘uzlar qatoriga kiritmagan; xalq izohiga ko‘ra, nom "qoloch" (ochqolinglar) birikmasidan kelib chiqqan. XVI asr olimi Hofiz Tanish Buxoriy «Abdullanoma» asarida xalachlarni o‘g‘uzxon avlodi deb ta’riflagan va qoloch birikmasidan tashkil topgan deb yozgan. Tarixiy manbalarda xalach ~ xalaj ~ kalach ~ qalach shakllarida etnonimlar uchraydi.

M. Mamedovning tadqiqotlariga ko‘ra, xalajlar eroniy tilida so‘zlashuvchi xalq bo‘lib, ularning asosiy yashash hududlari Ozarbayjon va Erondir. Pushtu tilida xalachi ~ kalachi ~ kalazi so‘zlari “tog‘ o‘g‘li” yoki “tog‘da tug‘ilgan” degan ma’noni anglatadi (gar — tog‘, zi — tug‘ilish). Arab va fors tillarida xallaj so‘zi paxta tozalovchi yoki jun tituvchi ma’nosida ishlatilgan bo‘lib, ozarbayjon tilidagi xallaj ham shunday vazifani bildiradi. Shu tarzda, turkiy va eroniy etnonimlar qishloq nomiga (oykonimga) aylangan.