Vishtasb Jaloliy
Vishtasb Jaloliy (forscha: ویشتاسب جلالی) – Sarining Mozandarondagi mahalliy hukmdorlar oʻrtasida Bavandiylar hukmdori Hasan II vafotidan keyin yuzaga kelgan kurash davrida eroniy mahalliy hukmdori boʻlgan. U mozandaronlik boʻlgan, Bovandiylar tomonidan Sari hokimlari sifatida hukmronlik qilgan Jaloliylar oilasidan edi.
Tarjimai holi
1349-yilda Hasan II oʻzining eng qudratli amaldorlaridan biri boʻlmish Jaloliylar oilasidan boʻlgan va shu bois Vishtasbning qarindoshi sanalgan Jalol ibn Ahmad Jalni qatl ettirishni buyurdi. Qatl Mozandaron zodagonlarining qoʻzgʻoloniga sabab boʻldi. Shundan soʻng Hasan Chulobiylar deb atalgan boshqa bir eroniy oiladan yordam olishga urindi. Biroq Chulobiy Kiya Afrosiyobning ikki oʻgʻli Hasan hammomda boʻlganida uni oʻldirdi. Afrosiyob shundan keyin Bovandiylar hududlari ustidan nazoratni qoʻlga kiritdi. Bu Bovandiylar sulolasining yakuni va Afrosiyobiylar sulolasining boshlanishi boʻldi. U soʻng Sari mustaqil hukmdorlariga aylangan Jaloliylar oilasi bilan sulh tuzdi. Ammo oʻz fuqarolari nazarida taxtni noqonuniy egallagan shaxs (uzurpator) deb hisoblandi va 1359-yilda Mar’ashiy Mir-i Buzurg tomonidan agʻdarildi.
Miri Buzurg keyin Jaloliylar oilasiga qarshi chiqdi; tez orada Miri Buzurg bilan Vishtasb Jaloliy hamda Jaloliy zodagonlaridan yana biri Faxriddin Jaloliy oʻrtasida jang boʻlib, unda Miri Buzurg gʻalaba qozondi. Kiya Afrosiyobning sobiq sodiqlari yordami bilan Vishtasb Miri Buzurgning bir oʻgʻlini oʻldirdi. Xuddi shu davrda Faxriddin Jaloliy va uning toʻrt oʻgʻli Miri Buzurg uyushtirgan jangda tez orada oʻldirildi, Miri Buzurg esa koʻp oʻtmay Sariga kirib keldi. Shundan keyin Vishtasb Saridan qochib, oilasi bilan bir qal’aga panoh topdi. Biroq Miri Buzurg tez orada qal’ani qamal qilib, uni egallashga muvaffaq boʻldi. U soʻng Vishtasb va uning yetti oʻgʻlini qatl ettirdi. Keyin Miri Buzurgning oʻgʻli Kamoliddin I Vishtasbning qiziga uylandi.
Manbalar
- Bosworth, C. E. (1984). "ĀL-E AFRĀSĪĀB (1) – Encyclopaedia Iranica". Encyclopaedia Iranica, Vol. I, Fasc. 7. London u.a.: Routledge & Kegan Paul. 742–743 b. http://www.iranicaonline.org/articles/al-e-afrasiab-a-minor-iranian-shiite-dynasty-of-mazandaran-in-the-caspian-coastlands-that-flourished-in-the-late-medi.<!--->
- Bosworth, C. E. (1989). "The Encyclopedia of Islam". The Encyclopaedia of Islam, Vol. 6, Fasc. 107-108. 513–640 b. ISBN 9789004090828. https://books.google.com/books?id=tPsUAAAAIAAJ&q=Mir-i+Buzurg.