Kontent qismiga oʻtish

Verishe Moradiy

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Verishe Moradiy
Fuqaroligi  Eron
Kasbi aktivist
Mashhur ishlari ayollar huquqlari faoli
Boshqa nomlari Virishe Moradi

Verishe Moradiy (Virishe Moradi yoki Varisha Moradi tarzida ham transliteratsiya qilinadi; kurdcha: Werîşe Mûradî, forscha: وریشه مرادی‎‎) kurd siyosiy mahbusi va ayollar huquqlari faoli boʻlib, Eron davlati tomonidan oʻlim jazosiga hukm qilingan. U Razvedka vazirligi tomonidan Sanandaj shahrida 2023-yil 1-avgust kuni hibsga olingan va Tehrondagi Evin qamoqxonasiga qamalgan. 2024-yil fevral oyida Moradiyga kurd muxolif guruhlari bilan aloqasi tufayli davlatga qarshi qurolli qoʻzgʻolon — baghi ayblovi rasmiy qoʻyildi. 2024-yil noyabr oyida Tehron Islom inqilobiy sudining Oʻn beshinchi boʻlimi Moradiyni oʻlim jazosiga hukm qildi[1][2][3].

Hibsdan oldin

2014-yilda Moradiy IShID qurolli guruhlari va kurd qurolli guruhlari oʻrtasidagi qurolli toʻqnashuvda, kurdlar koʻpchilikni tashkil etadigan, Suriya hududidagi Kobani shahrida jarohat olgan[1]. U Sharqiy Kurdiston Erkin Ayollar Jamiyati yoki KJAR (Komelgeha Jinên Azad a Rojhelatê Kurdistanê) deb nomlanuvchi kurd va ayollar huquqlari faollar guruhi taʼsischi aʼzolaridan biri boʻlgan[4][5][6].

Hibs va saqlanishi

Moradiy 2023-yil 1-avgust kuni avtomobilda Sanandajga kirib kelayotganida[1] va u siyosiy faoliyat olib borgan Kirmonshoh shahridan qaytayotgan paytda hibsga olingan[7]. Moradiy 2024-yil avgustida yozgan ochiq maktubida Razvedka vazirligi xodimlari uning ichida boʻlgan avtomobilga oʻq uzgani, soʻngra uni jismonan haqorat qilganini bayon qilgan[1]. Shundan soʻng Moradiy Sanandaj Razvedka boshqarmasi qamoqqa olish markazida ushlab turilib, u yerda soʻroq qilingan[5]. Oʻn uch kundan soʻng u Tehrondagi Evin qamoqxonasining 209-boʻlimiga oʻtkazilgan va u yerda besh oy davomida yakka kamerada qoldirilgan[8]. 2023-yil 26-dekabr kuni u yakka kameradan chiqarilib, oʻsha qamoqxonaning ayollar boʻlimiga oʻtkazilgan[7].

2024-yil noyabr oyida Inqilobiy sud Moradiyni „davlatga qarshi qurolli qoʻzgʻolon“ ayblovi boʻyicha oʻlim jazosiga hukm qildi[9]. Biroq uning oʻlim jazosi 2025-yil dekabr oyida bekor qilindi [10].

Hibsga olinishi va oʻlim jazosiga munosabatlar

Bir qator xalqaro faollik guruhlari va alohida shaxslar Moradiyni qoʻllab-quvvatlab chiqishdi. Amnesty International inson huquqlari tashkiloti Moradiyni ozod qilish uchun Eron oliy sudyasi Gʻulomhusayn Mohseni Ejeyiga yoʻllangan ochiq maktubni eʼlon qilish orqali kampaniya boshladi[1]. 2024-yil noyabr oyida Kurdiston Inson Huquqlari Tarmogʻi yana 17 ta inson huquqlari tashkiloti bilan birgalikda Verishe Moradiy va yana bir eronlik siyosiy mahbus Paxshan Aziziy oʻlim jazosini bekor qilishga chaqirgan qoʻshma bayonot chiqardi. Boshqa imzo qoʻyuvchilar qatorida United4Iran, PEN America, Mehrangiz Kar va Kurdiston Inson Huquqlari Assotsiatsiyasi–Jeneva (KMMK-G) ham bor[11].

Yana qarang

  • Zahro Tabariy, hozirda Moradiyga qoʻyilgan ayblovlar bilan bir xil ayblovlar boʻyicha oʻlim jazosi kutilayotgan inson huquqlari faoli.
  • Paxshan Aziziy, hozirda Moradiyga qoʻyilgan ayblovlar bilan bir xil ayblovlar boʻyicha oʻlim jazosi kutilayotgan inson huquqlari faoli.
  • Sharifa Muhammadiy, hozirda Moradiyga qoʻyilgan ayblovlar bilan bir xil ayblovlar boʻyicha oʻlim jazosi kutilayotgan inson huquqlari faoli.

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 „Iran: Kurdish dissident sentenced to death in Iran: Verisheh Moradi“ (en). Amnesty International (2024-yil 26-noyabr). Qaraldi: 2024-yil 27-dekabr.
  2. ↑ Earhart, Michael „Iran: Kurdish dissident sentenced to death in Iran: Verisheh Moradi“. Shabtabnews (2024-yil 27-noyabr). Qaraldi: 2025-yil 5-yanvar.
  3. ↑ Earhart, Michael „Thousands Protest Death Sentence for Kurdish Activist Verisheh Moradi“. Shabtabnews (2024-yil 14-noyabr). Qaraldi: 2025-yil 5-yanvar.
  4. ↑ Azeez, Hawzhin „Abducted in Rojhilat: Iran’s Kidnapping of Werîşe Muradî“ (en-US). The Kurdish Center for Studies (2023-yil 19-oktyabr). Qaraldi: 2024-yil 27-dekabr.
  5. ↑ 5,0 5,1 „Kurdish Political Activist Varisheh Moradi Sentenced to Death“ (en-US). Observer Diplomat (2024-yil 11-noyabr). Qaraldi: 2024-yil 27-dekabr.
  6. ↑ HRM, Iran „Where is Verishe Moradi, a women’s rights activist?“. Iran HRM (2023-yil 26-sentyabr). Qaraldi: 2025-yil 5-yanvar.
  7. ↑ 7,0 7,1 „Verisheh Moradi“ (en). KHRN. Qaraldi: 2024-yil 27-dekabr.
  8. ↑ „Kurdish Political Prisoner, Varisheh Moradi Stays in Abeyance in Evin Prison Amid Continued Deprivation of Visitation and Phone Call Rights“. Hengaw (hengaw.net) (2024-yil 27-avgust). Qaraldi: 2025-yil 5-yanvar.
  9. ↑ „Iran: Two Kurdish Women at Risk of Execution“ (en). Human Rights Watch (2025-yil 22-yanvar). 2025-yil 23-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2025-yil 25-yanvar.
  10. ↑ https://www.middleeasteye.net/news/iran-overturns-death-sentence-kurdish-leftist-leader-verisheh-moradi?
  11. ↑ „Rights groups call for annulment of death sentences for Verisheh Moradi, Pakhshan Azizi“ (en). KHRN (2024-yil 27-noyabr). Qaraldi: 2024-yil 27-dekabr. 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Verishe_Moradiy&oldid=847682" dan olindi