Kontent qismiga oʻtish

Vengriyadagi turklar

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Vengriyadagi turklar, shuningdek, turk vengerlari va vengriya turklari deb ataladi, (veng.: Magyarországi törökök , turkcha: Macaristan Türkleri) Vengriyada yashovchi etnik turklarni nazarda tutadi. Turk xalqi birinchi marta Usmonlilar Vengriya hukmronligi davrida (1541—1699) asosan Onadoʻludan koʻchib kela boshlagan. Usmonli-turk migratsiyasining ikkinchi toʻlqini XIX asr oxirida Usmonlilar imperiyasi va Avstriya-Vengriya imperiyasi oʻrtasidagi munosabatlar yaxshilanganda sodir boʻldi, buning natijasida esa muhojirlarning aksariyati Budapeshtga joylashdi.[1] Bundan tashqari, soʻnggi paytlarda Turkiya Respublikasidan, shuningdek, Usmonli imperiyasidan keyingi boshqa davlatlardan (masalan, Bolgariya) turklarning koʻchishi kuzatildi.[2]

Madaniyat

Tili

Vengriya turklarining aksariyati ikki tilli boʻlib, ular turk va venger tillarida gaplasha oladi. Bundan tashqari, XVI—XVII asrlarda Usmonlilar hukmronligi tufayli turk tili katta venger jamiyatiga ham taʼsir koʻrsatdi. Bugungi kunda venger tilida hali ham koʻplab turkiy soʻzlar mavjud.[3]

Dini

Vengriyada arablar bilan bir qatorda turk xalqi musulmon aholisining asosiy qismini tashkil qiladi.[4] Musulmon jamoasi tomonidan bir qancha tarixiy Usmonli-Turkiya masjidlari, jumladan Pechdagi Yakovali Hasan Posho masjidi va Siklosdagi Malkoch Bey masjidi ishlatiladi.[5]

Aholi

2001-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, 2711 nafar aholi „turk tillari oilasi“ ostida oʻz tillarini eʼlon qilgan, ularning aksariyati (57,73 %) „usmonli turkiy“ etnikiga mansubligini bildirgan (1565).[2] Bundan tashqari, 12 kishi „turk“ va 91 nafar kishi „bolgar-turk“ deb eʼlon qilingan (Bolgar turklari); qolganlari boshqa turkiy elatlarni eʼlon qilgan.[2] 2011-yilgi aholini roʻyxatga olishda 5209 kishi oʻzlarini „Török nyelvek“ („turk tillari“) deb eʼlon qildi; ammo nashrda turli turkiy guruhlar orasidagi farq koʻrsatilmagan.[6]

Bundan tashqari, Vengriyada Turkiyadan kelgan 2500 nafarga yaqin turk muhojirlari ham yashaydi.[7]

Tashkilotlar va uyushmalar

2005-yilda turk jamiyati etnik venger musulmonlari bilan birgalikda „Muloqot platformasi“ni tashkil qildi.[8] 2012-yilga kelib, Budapesht yaqinidagi Szentendre shahrida „ Gul Baba Turk-Vengriya Madaniyati Jamiyati“ yangi turk madaniyat birlashmasi tashkil etildi.[8]

Taniqli odamlar

  • Zakariya Erzinchliogʻlu, Britaniyaning yetakchi sud entomologi[9]
  • Dyordji Ekrem-Kemal, oʻta oʻng siyosatchi (otasi turk va onasi venger)[10]
  • Ibrohim Pechevi, Usmonli tarixchisi va yilnomachisi (otasi turk va onasi bosniyalik)
  • Can Togay, aktyor, rejissyor va Dunay qirgʻogʻidagi poyafzalning yaratuvchisi, Xolokost yodgorligi[11]

Manbalar

  1. ↑ Melek, Çolak (2007), „Macaristan'da Müslümanlık ve İmam Abdüllatif Efendi (1909—1946)“ (PDF), International Congress of Asian and North African Studies, 38: 1002, 2022-10-28da asl nusxadan (PDF) arxivlandi, qaraldi: 2022-10-28
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 Hungarian Central Statistical Office. „Factors of the nationality of the population based on affiliation with cultural values, knowledge of languages“. Qaraldi: 21-may 2013-yil.
  3. ↑ Medgyes, Péter; Miklósy, Katalin (2005), „The Language Situation in Hungary“, in Kaplan (muh.), Language Planning and Policy in Europe, Multilingual Matters, 29-bet, ISBN 1853598119
  4. ↑ Lederer, Gyorgy (2009), „Hungary“, in Nielsen (muh.), Yearbook of Muslims in Europe, Volume 1, BRILL, 161-bet, ISBN 9047428501
  5. ↑ Lederer 2009, 163.
  6. ↑ Központi Statisztikai Hivatal. „2011. ÉVI NÉPSZÁMLÁLÁS: 4. Demográfiai adatok“. Qaraldi: 22-noyabr 2017-yil.
  7. ↑ Hurriyet. „Macaristan Türk yatırımcı bekliyor“. Qaraldi: 22-iyun 2016-yil.
  8. ↑ 8,0 8,1 Pap, Norbet (2014), „Hungary“, in Nielsen (muh.), Yearbook of Muslims in Europe, Volume 6, BRILL, 303-bet, ISBN 9004283056
  9. ↑ „Zakaria Erzinçlioglu“. The Telegraph (2002). — „Zakaria Erzinçlioglu who has died of a heart attack aged 50, was Britain's leading forensic entomologist...Zakaria Erzinçlioglu was born on December 30 1951 in Hungary to parents of Turkish origin.“. Qaraldi: 22-noyabr 2017-yil.
  10. ↑ Sørensen, Lene Bøgh; Eliason, Leslie C. (2002), Fascism, Liberalism, and Social Democracy in Central Europe: Past and Present, Aarhus University Press, 304-bet, ISBN 8772887192, „Its leader Gyorgy Ekrem Kemál - a name inherited from the Turkish father executed in 1957“
  11. ↑ „A Holocaust Memorial in Hungary created by a Turk“. Salom (2002). — „Born to a Turkish refugee family living in Budapest, in 1955, Can Togay (János)...“. Qaraldi: 22-noyabr 2017-yil. 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Vengriyadagi_turklar&oldid=847004" dan olindi