Vellington (Yangi Janubiy Uels)
Vellington inglizcha: Wellington | |
|---|---|
| Shaharcha | |
.jpg) | |
| 32°33′0″S 148°56′0″E / 32.55000°S 148.93333°E | |
| Mamlakat | Avstraliya |
| Shtat | Yangi Janubiy Uels |
| Maydon | 305 km2 (118 kv mi) |
| Aholisi (2021) |
5 011 |
| Pochta indeks(lar)i | 2820 |
|
| |
Vellington (inglizcha: Wellington) – Avstraliyaning Yangi Janubiy Uels shtatining Markaziy gʻarbiy nishablar mintaqasidagi shaharcha, Wambuul Macquarie va Bell daryolari tutashgan joyida joylashgan. Maʼmuriy jihatdan Dubbo mintaqaviy kengashining mahalliy hokimiyat hududiga boʻysunadi. Shahar Sidneydan 362 kilometr (225 mi) shimoli-gʻarbda Mitchell shossesi va Asosiy gʻarbiy temir yoʻlda va Markaziy gʻarbiy nishablar mintaqasining asosiy markazi boʻlgan Dubbodan 50 km janubi-sharqda joylashgan.
Vellington Moviy togʻlarning gʻarbiy qismidagi ikkinchi yevropacha aholi punkti boʻlib, birinchi marta 1823-yilda mahkumlar muassasasi sifatida tashkil etilgan.
Tarixi
Aborigen tarixi
Hozirda Vellington deb ataladigan hudud Wiradjuri qabilasining anʼanaviy yerlarida joylashgan[1].
„Wambuul“ (Macquarie daryosi) qarindoshlik va umumiy til bilan birlashgan bu keng tarqalgan aborigenlar guruhi uchun muhim oziq-ovqat manbai edi. Wiradjuri xalqi tomonidan Yevropa bilan aloqa qilishdan oldin Vellington hududidagi ishgʻolning omon qolgan dalillari orasida arxeologik konlari boʻlgan qoya boshpanalari, oʻyilgan daraxt, chandiqli daraxtlar, ochiq lager joylari, silliqlash joylari va bora (tantanali) maydonchalari kiradi[2].
Shaharda hanuzgacha kuchli aborigenlar nufusi mavjud, bu asosan u yerda tashkil etilgan dastlabki missionerlik aholi punktlari, Vellington Common va 1910-yildan boshlab Nanima aborigen qoʻriqxonasi kabi boshqa aborigen lagerlari tufaylidir. Bularning barchasi mahalliy aholini ushbu shaharda istiqomat qilishga undagan.
2007-yilda bir guruh Wiradjuri aholisi Vellington Common deb nomlanuvchi, koʻplab wiradjurilar istiqomat qilgan hudud boʻyicha „Native Title“ daʼvosida gʻolib chiqdi va bu yer oʻzining anʼanaviy egalariga qaytarildi[3].
Yevropaliklar tadqiqoti
Yevropaliklarning Vellington vodiysini kashf qilishi 1817-yil John Oxleyning Lachlan daryosi ekspeditsiyasidan qaytishi vaqtida roʻy beradi. 1817-yil avgust oyida Oxley va uning partiyasi Bogan daryosidan Macquarie daryosiga oʻtayotganda Bell daryosi oqib oʻtadigan Vellington vodiysiga duch kelishdi. Ular daryoni Macquarie bilan tutashgan joyigacha kuzatib borishdi. Oxley vodiydan hayratlanib, uni „goʻzalligi bilan hayratga soluvchi“ va „tuproqda mayda daraxtlar bilan oʻralgan, teng boʻlishi mumkin, lekin hech qachon ustun boʻlmaydi“ deb taʼrifladi. Bell daryosi 48-polkdan Brevet Major Bell sharafiga nomlangan, Vellington vodiysi esa Vellington gersogining nomi bilan atalgan[4][5].
Mahbuslar yashash joyi
1823-yil yanvarda leytenant Percy Simpson mustamlaka hukumati tomonidan Bell va Macquarie daryolarining tutashgan Vellington vodiysida aholi punkti tashkil etish uchun tayinlandi. Simpson va uning qoʻshin hamda mahbuslardan iborat guruhi Bathurst orqali kelib, oʻzi bilan 12 sigir, 40 qoʻy va bugʻdoy zaxirasini olib keldi. Simpson aholi punkti joyini Bell daryosining yuqori qismidagi yerda (hozirgi shahar markazidan taxminan uch kilometr janubda) tanladi. Dastlab mahbuslarning qochishi va chorva oʻgʻriligi kabi muammolar yuzaga keldi, ammo vaqt oʻtishi bilan bugʻdoy va boshqa asosiy ekinlar ekila boshlandi. 1826-yilda tuzilgan roʻyxatda Vellingtonda 85 erkak yashagani qayd etilgan. Bu davrga kelib, aholi punkti atrofida va Macquarie daryosi boʻylab bir nechta chorvachilik xoʻjaliklari tashkil etilgan edi. 1831-yilda Vellington mahbuslar punkti yopilib, „bu hudud bir muddat davlat chorvachilik stansiyasi sifatida foydalanilgan“[6][7]. 1832-yilda bu yerga kelgan sayyoh uni „tashlab ketilgan“ deb tasvirlagan, faqat „binolarni mahalliy aholining buzib tashlashidan himoya qilish uchun oʻnlab chorvadorlar va askarlar“ qolgan edi[8].
Missionerlik joyi
1831-yil dekabr oyida mustamlakalar ishlari boʻyicha davlat kotibi gubernator Bourkega Angliyadagi Cherkov missionerlik jamiyati bilan shartnoma tuzilganini xabar qildi. Bu tashkilot mahalliy aholiga missionerlik qilish uchun Vellington vodiysida joylashish ruxsatini soʻradi va gubernator bunga rozilik berdi, ularga „davlat binolaridan foydalanish va yaylov uchun istalgan yer maydonidan foydalanish“ huquqi berildi. 1832-yilda Vellingtonga yuborilgan missionerlar ruhoniy William Watson va lyuteran ruhoniysi James Handt edi.
1835-yilda kvakerlar Backhouse va Walter missionerlik joyiga tashrif buyurdi. Backhouse oʻz hisobotida „stansiyadagi mahalliy aholi koʻp emas, odatda 30 kishi yashaydi“ deb yozgan. Mahalliy aholi „judayam oʻzgaruvchan“ va „oʻqishga qiziqmaydi“ deb taʼriflangan. Ular „missionerlik joyidagi oziq-ovqatga jalb qilingan“ va „ishlashni istashmagan“. 1836-yilgi missionerlik hisobotiga koʻra, „mahalliy tilning lugʻati kengaytirilib, ibodatlar shu tilda oʻtkazilgan“.
Ruhoniy Handt 1836-yilda rafiqasi kasalligi sababli Vellingtonni tark etgan. Uning oʻrniga avgust oyida ruhoniy James Gunther va rafiqasi yetib kelgan[9].
Manbalar
- ↑ Studies, Australian Institute of Aboriginal and Torres Strait Islander „Map of Indigenous Australia“ (en). aiatsis.gov.au (2021-yil 8-iyun). Qaraldi: 2021-yil 14-avgust.
- ↑ „Blacks Camp“. Office of Environment and Heritage. NSW Department of Planning, Industry and Environment. Qaraldi: 2021-yil 29-mart.
- ↑ Reporter, Joel Gibson Indigenous Affairs „Traditional owners win 13-year fight for native title“ (en). The Sydney Morning Herald (2007-yil 15-noyabr). Qaraldi: 2021-yil 15-avgust.
- ↑ The Discovery and Occupation of Wellington Valley (part one) by James Jervis (Senior Research Officer of the Royal Historical Society), Wellington Times, 16 October 1950, page 3.
- ↑ „John Oxley discovers Wellington Valley“. Oxley Museum, Wellington NSW. 2023-yil 30-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 27-aprel.
- ↑ The Discovery and Occupation of Wellington Valley (part two) by James Jervis (Senior Research Officer of the Royal Historical Society), Wellington Times, 23 October 1950, page 8.
- ↑ „Wellington“. Sydney Morning Herald (2004-yil 8-fevral). Qaraldi: 2019-yil 13-mart.
- ↑ Wellington as a Missionary Settlement (part one), Wellington Times, 4 December 1952, page 3.
- ↑ Wellington as a Missionary Settlement (part two), Wellington Times, 11 December 1952, page 7.
Havolalar
 |
Vikiomborda „Vellington (Yangi Janubiy Uels)“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor. |
- About Wellington and District (Wayback Machine saytida 2004-08-27 sanasida arxivlangan)
- VisitNSW.com - Wellington