Vasvár shartnomasi

Vashvar tinchlik shartnomasi – Gabsburg monarxiyasi va Usmoniylar imperiyasi oʻrtasida tuzilgan shartnoma, 1664-yil 1-avgustdagi Saint Gotthard jangidan (Mogersdorf, Burgnland yaqinida) soʻng imzolangan hamda Avstriya–Turkiya urushiga (1663–64) yakun yasagan^[1]^[2]. Ushbu tinchlik shartnomasi 20 yilcha, yaʼni 1683-yilgacha amal qilgan. Shu davr ichida chegaraviy toʻqnashuvlar asta-sekin keng koʻlamli urushga aylangan.

Shartnoma imzolangan paytda Habsburgliklarning harbiy kuchi Usmoniylarnikidan ustun edi. Biroq tashabbusni davom ettirish oʻrniga muzokaralar boshlandi va janglar toʻxtatildi. Aslida, Muqaddas Rim imperatori Leopold I Fransiyaga qarshi yaxshiroq tayyorlanish maqsadida tinchlik tuzishni istagan edi^[3]. Ammo monarxiya ichidagi ayrim guruhlar, ayniqsa, xorvatlar va vengerlar, urushni davom ettirish tarafdori boʻlgan, ularning hududlarining katta qismi Usmoniylar qoʻl ostida edi va ular bu imkoniyatdan foydalanib oʻz yerlarini qaytarib olishni istashgan. Ayniqsa, xorvat zodagon oilalari Zrinski va Frankopanlar shartnomani Usmoniylarga haddan tashqari yon bosuvchi hujjat sifatida baholashgan, chunki ular ozod etilgan ayrim hududlarni yana Usmoniylarga topshirishga majbur boʻlishgan. Ushbu yerlarning bir qismi ilgari aynan ularning mulki boʻlgan. Shartnoma natijasida monarxiyada ichki ziddiyat va beqarorlik kuchaygan, bu esa oxir-oqibatda ikki xorvat zodagon oilasi hamda venger zodagonlari boshchiligidagi Ferenc Rákóczi I ning isyon koʻtarishiga sabab boʻlgan^{[manba kerak]}.

Shartnomaga koʻra, Usmoniylar Transilvaniya va Uyvar (imperiya tarkibidagi Uyvar viloyati) ustidan nazoratini saqlab qoldi. Har ikki imperiya bir-biriga moliyaviy toʻlov (rasman „sovgʻa“ shaklida) toʻlashga rozi boʻldi^[4]. Bu holat Fransiya monarxiyasining Usmoniylarga qarshi yagona jangi edi, chunki ular fransuz qiroli Francis I davridan beri Usmoniylarning anʼanaviy ittifoqchisi boʻlib kelgan. Fransiya tomonidan tahdid ostida qolgan Muqaddas Rim imperiyasi va Italiyadagi boy yerlar sabab Habsburgliklar tinchlikka rozi boʻlgan. Shartnoma avstriyaliklar uchun nisbatan kichik yon berishlarni oʻz ichiga olgan, biroq imperator endi gʻarbiy masalalarga eʼtibor qaratish imkoniga ega edi. Habsburgliklar Usmoniylar hududida ayrim iqtisodiy huquqlarga ega boʻlganlar va yiliga 200 000 florin miqdorida toʻlov toʻlashga kelishganlar^[5]^[6].

Manbalar

↑ The Habsburg Monarchy, 1618–1815, Charles W. Ingrao, 2nd ed, Cambridge University Press 2000, p. 67
↑ Arno Strohmeyer, Norbert Spannenberger (Hrsg.): Frieden und Konfliktmanagement in interkulturellen Räumen. Das Osmanische Reich und die Habsburgermonarchie in der Frühen Neuzeit (= Forschungen zur Geschichte und Kultur des östlichen Mitteleuropa. 45). Franz Steiner, Stuttgart 2013, ISBN 978-3-515-10434-0
↑ Die Habsburger, Eine Europäische Familiengeschichte, Brigitte Vacha, Sonderausgabe 1996, p. 245
↑ The Enemy at the Gate: Habsburgs, Ottomans, and the Battle for Europe, Andrew Wheatcroft, Random House, 2009
↑ "The New Cambridge Modern History. Volume V, The Ascendancy of France, 1648–88. Edited by F. L. Carsten (New York: Cambridge University Press. 1961. pp. xxiv, 630.)". The American Historical Review. April 1962. doi:10.1086/ahr/67.3.688. ISSN 1937-5239. http://dx.doi.org/10.1086/ahr/67.3.688.
↑ Nelson, Cynthia; Tucker, Judith (May 1988). "Women in 19th Century Egypt.". Middle East Report (152): 66. doi:10.2307/3012115. ISSN 0899-2851. http://dx.doi.org/10.2307/3012115.

[1] The Habsburg Monarchy, 1618–1815, Charles W. Ingrao, 2nd ed, Cambridge University Press 2000, p. 67

[2] Arno Strohmeyer, Norbert Spannenberger (Hrsg.): Frieden und Konfliktmanagement in interkulturellen Räumen. Das Osmanische Reich und die Habsburgermonarchie in der Frühen Neuzeit (= Forschungen zur Geschichte und Kultur des östlichen Mitteleuropa. 45). Franz Steiner, Stuttgart 2013, ISBN 978-3-515-10434-0

[3] Die Habsburger, Eine Europäische Familiengeschichte, Brigitte Vacha, Sonderausgabe 1996, p. 245

[4] The Enemy at the Gate: Habsburgs, Ottomans, and the Battle for Europe, Andrew Wheatcroft, Random House, 2009

[5] "The New Cambridge Modern History. Volume V, The Ascendancy of France, 1648–88. Edited by F. L. Carsten (New York: Cambridge University Press. 1961. pp. xxiv, 630.)". The American Historical Review. April 1962. doi:10.1086/ahr/67.3.688. ISSN 1937-5239. http://dx.doi.org/10.1086/ahr/67.3.688.

[6] Nelson, Cynthia; Tucker, Judith (May 1988). "Women in 19th Century Egypt.". Middle East Report (152): 66. doi:10.2307/3012115. ISSN 0899-2851. http://dx.doi.org/10.2307/3012115.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]