Vashgird

Vashgird, Vashjird — ilk oʻrta asrlarda Shimoliy Toxaristondagi shahar va viloyat. Dastlab Avestoda Visagird, soʻngra Firdavsiyning "Shohnoma"sida Afrosiyob podsholigi davridagi voqealar bayopida Visa, Visagird shaklida qayd etilgan. Afrosiyobning vaziri Piron Visa nomi bilan bogliq boʻlishi yoxud "Vaxsh" va "Kard" — "maʼbud Vaxsh gomonidan yaratilgan" maʼnopi anglatgan boʻlishi ham ehtimol. XIX asrla Oʻrga Osiyoda "vashgird" soʻzi dars qumidan oltinni ajratib olish uchun ishlatiladigan asbobi anglatgan. VII asrning 1-yarmida Xuttalon viloyati rustoqlaridap biriping markazi boʻlgan. Xitoy yilnomasi "Tan-shu"ga koʻra, U-shs-ke, yani Vashgirl Xuttalonga tegishli Kumel rustogining maʼmuriy markachi boʻlgan. IX asrda V. musulmonlarning eng yirik chegara sha\ri \isoblangan, unign atrofida 700 ga yaqin mustahkam iste\komlar ("hisp") boʻlgan. 826 — 827 yillarda Vashgird viloyati xalifalikka 1000 dirham soliq toʻlagan. V. shahri toglar orasila joylashgan. X asrda V. sha\ri Shumandap kagta va Tsrmich b-i deyarli barobar boʻlgan. XII asrla Vashgirda mashhur rabotlar, islom dini kirib kelishidan avvalgi alifboda bitilgan ajoyib yozma yodyurliklar boʻlgan. V.ga turli xorijiy oʻlkalarlan say-shlar kslishgan.

V.V.Bartold V.pi oz. Fayyubodoʻrnida boʻlgan deb hisoblaydi. Biroq A.M. Bedepinkiyning fikricha, V.Faychoboldan biroch uchoqlikdagi Sari Mochor qishlogʻi chetida joylashgai Talli Voch-ljur sh. xarobasi (80 ga maydonga ega) oʻrpida boʻlgan. Shahar xarobasi yaqini-lagi qabristonla IX asrdan Balxda yasha-gap mashhur sufny av.tiyo X.OJI Abu Abduraqmon Xatim mozori bor. Xotim xt-Asomm maqbarasi XVII asr manbalarida qayd etilgan. U balxlik mashhur sufiy Shaqiq Balxiyning shogirdi (851 yilda Balxda vafot etgan) boʻlgan. Shaqiq Balxiy mozori Vashgirdda X asrda maʼlum boʻlgan. Keyinchalik u Balxga qayta dafn etilgan.

L: Kamaliddiiov Sh. S.. Istori-cheskaya geografiya Yujioyu Sogda va Toxaris-tana po araboyazichtlm istochnikam IX — iachala XIII vv., T„ 19%.