Kontent qismiga oʻtish

Vanand masjidi

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Masjid
Vanand masjidi
Mamlakat  Ozarbayjon
Joylashuvi Vanand qishlogʻi, Ordubod tumani
Binokorlik 1324—1325
Balandligi 7 m

Vanand masjidi, shuningdek, Vanand jome masjidi – Ozarbayjonning Ordubod tumanidagi Vanand qishlogʻida joylashgan XIV asrga oid tarixiy va meʼmoriy yodgorlik.

Masjid 2001-yil 2-avgustdagi Ozarbayjon Vazirlar Mahkamasining 132-sonli qarori bilan mahalliy ahamiyatga ega koʻchmas tarixiy va madaniy yodgorliklar roʻyxatiga kiritilgan. Keyinchalik, 2007-yil 21-noyabrdagi Naxchivon Avtonom Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 98-sonli qarori bilan Vanand masjidiga respublika ahamiyatiga ega yodgorlik maqomi berilgan.

Maʼlumot

Masjid Ordubod tumanining Vanand qishlogʻida joylashgan[1]. Kirish qismidagi yirik nasx yozuvidagi bitikka koʻra, masjid 1324–1325-yillarda qurilgan[2][3]. Binoning shakli toʻgʻri toʻrtburchak. Kirish qismi shimoliy tomonda. Masjidning balandligi 7 metr, ichki maydoni 375 m2 (4,040 kv ft)ni tashkil etadi[4]. Janubiy devorda turli ranglarda naqsh va bezaklar bilan bezatilgan katta mehrob joylashgan. Ichkarida ayollar ibodati uchun balkon koʻrinishida 2-qavat qurilgan. Masjid yillar davomida bir necha bor taʼmirlangan[3]. XVII asr boshlarida masjid maydoni kengaytirilgan[5]. Dastlabki bino hozirgi kunda inshootning shimoli-gʻarbiy burchagini tashkil etadi[3][6]. Bu qismga gʻarbiy peshtoqdagi eshik orqali kiriladi[6]. Kengaytirish ishlari chogʻida masjidning gʻarbiy tomonida taxminan 2 metr ichkariga devor qurilib, bitik yozilgan devor masjid ichida qolib ketgan[7].

Masjiddagi ikkinchi bitikda 1732-yilda vanandlik Muhammad Rezo ismli shaxs tomonidan bino taʼmir qilinganligi qayd etilgan[3][8]. Bu bitik masjid ichida, shimoliy tomondagi markaziy ustunlarni bogʻlovchi kamarning ustida joylashgan[9]. 348 x 26,5 sm oʻlchamdagi bu bitik nasx va shekaste yozuvida, suls unsurlari bilan yozilgan[9]. Fors va arab tillarida bitilgan bu yozuv XVIII asrning birinchi yarmida Vanand va Naxchivonning iqtisodiy hayoti haqida maʼlumot beradi[3][8]. Yozuv birinchi bor rus sharqshunosi, tarixchi, etnograf va diplomat Nikolay Xanikov tomonidan fransuz tiliga tarjima qilingan[3][10].

Uchinchi bitik masjidning janubiy devorida suvoq ustiga qora rangda yozilgan[11][12]. Bu bitikka koʻra, masjid 1890-yilda taʼmirlangan[11]. Taʼmir davomida mehrob bezatilgan va boshqa boʻyash ishlari amalga oshirilgan. Taʼmirlash ishlarini Mirzo Sulaymon Marandiy olib borgan va bitik ham u tomonidan yozilgan[12].

Sovet bosqini davrida

Ozarbayjon sovetlar tomonidan bosib olinishidan soʻng, 1928-yilda mamlakatda dinlarga qarshi rasmiy kampaniya boshlandi[13]. Oʻsha yil dekabr oyida Ozarbayjon Kommunistik partiyasi Markaziy Qoʻmitasi koʻplab masjidlar, cherkovlar va sinagogalarni maʼrifiy maqsadlarda madaniyat uylari tasarrufiga oʻtkazdi[14]. 1917-yilda Ozarbayjonda 3000 ta masjid mavjud boʻlgan boʻlsa, bu raqam 1927-yilda 1700 ta, 1928-yilda 1369 ta va 1933-yilga kelib atigi 17 tani tashkil qilgan[14][15]. Vanand masjidi ham shu davrda faoliyatini toʻxtatgan.

Mustaqillikdan soʻng

Ozarbayjon mustaqillikka erishgach, masjid 2001-yil 2-avgustdagi Ozarbayjon Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 132-sonli qarori bilan mahalliy ahamiyatga ega koʻchmas tarixiy va madaniy yodgorliklar roʻyxatiga kiritildi[16]. 2007-yil 21-noyabrdagi Naxchivon Avtonom Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 98-sonli qaroriga koʻra, Vanand masjidi respublikadagi ahamiyatiga ega meʼmoriy yodgorlik sifatida tasniflandi[17].

Manbalar

  1. ↑ Naxçıvan abidələri ensiklopediyası 2008, s. 461.
  2. ↑ Nemətova 1963, s. 143.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Naxçıvan abidələri ensiklopediyası 2008, s. 462.
  4. ↑ „Vənənd məscidi“. anl.az. 2023-yil 28-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2025-yil 16-yanvar.
  5. ↑ „Ordubad rayonu Vənənd kənd məscidi“. sirat.az (2022-yil 24-sentyabr). 2023-yil 27-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2025-yil 16-yanvar.
  6. ↑ 6,0 6,1 Naxçıvan ensiklopediyası: II cild 2005, s. 349.
  7. ↑ Səfərli 2018, s. 46.
  8. ↑ 8,0 8,1 Nemətova 1963, s. 140.
  9. ↑ 9,0 9,1 Nemətova 1963, s. 139.
  10. ↑ Nemətova 1963, s. 141.
  11. ↑ 11,0 11,1 Naxçıvan tarixi: II cild 2014, s. 200.
  12. ↑ 12,0 12,1 Səfərli 2018, s. 47.
  13. ↑ Yunusov. Azərbaycanda İslam (az). Bakı: Zaman, 2004 — 140-bet. ISBN 9952-8052-2-5. Qaraldi: 2022-yil 14-dekabr (2023-yil 5-iyulda asl nusxadan arxivlangan). 
  14. ↑ 14,0 14,1 Yunusov. Azərbaycanda İslam (az). Bakı: Zaman, 2004 — 141-bet. ISBN 9952-8052-2-5. Qaraldi: 2022-yil 14-dekabr (2023-yil 5-iyulda asl nusxadan arxivlangan). 
  15. ↑ Ələsgərova, Nəsrin „Ислам в Азербайджане: история и современность | Heinrich Böll Stiftung | Tbilisi – South Caucasus Region“ (ru). ge.boell.org (2005-yil 15-yanvar). 2019-yil 13-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 4-sentyabr.
  16. ↑ „Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust Tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmişdir“ (az). mct.gov.az (2001-yil 2-avgust). 2021-yil 7-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 14-dekabr.
  17. ↑ Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisindəki dünya, ölkə və yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri (az). Naxçıvan: Qızıl dağ nəşriyyatı, 2009 — 37-bet. 

Adabiyotlar

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Vanand_masjidi&oldid=843415" dan olindi