Valeriy Marchenko
Valeriy Marchenko ( ukraincha: Валерій Марченко Valeriy; 1947-yil 16-sentyabr - 1984-yil 7-oktyabr) shoir, jurnalist, tarjimon va Ukraina Xelsinki guruhi a'zosi edi.
Marchenko oʻqimishli oilada tugʻilgan. Uning bobosi Mixaylo Marchenko Lviv universitetining birinchi sovet dekani boʻlgan[1]. Uning onasi adabiyot oʻqituvchisi edi[1]. Valeriy Marchenko Kyiv Badiiy akademiyasini tamomlagan va " Literary Ukraine " gazetasida tarjimon boʻlib ishlagan. Ozarbayjon va polyak tillaridan ukrain tiliga tarjima qilgan. Mutaxassisligi Ozarbayjon-Ukraina adabiy munosabatlari edi.
1973-yil 25-iyunda Marchenko hibsga olindi va unga antisovet tashviqoti hamda asosan oʻzi yozgan uchta maqolasi va shuningdek, Ivan Dziubaning " Internationalism or Russification? "ning targʻiboti ayblari qoʻyildi. 1973-yil 29-dekabrda Marchenko olti yil qamoq va ikki yil surgunga hukm qilindi[2].
Qamoqqa olish davridagi faoliyati
Sovet qamoqxonasida qamoqda boʻlganida, Marchenko koʻrgan hamma narsasini xuddi arxivchi kabi yozib borgan. U mahbuslarning kundalik hayoti, intervyular haqida insholar, shaxsiy hisoblarni toʻplagan va nashr etgan.
U, shuningdek, AQSh Mustaqillik Deklaratsiyasida ishlagan va koʻplab Robert Burns, Voltaire va Edgar Allan Poe asarlarini ukrain tiliga tarjima qilgan[3].
Ikkinchi hibsga olish
1983-yil 23-oktyabrda Marchenko ikkinchi marta hibsga olindi va yana UkSSR Jinoyat kodeksining 62-moddasi boʻyicha "Sovetlarga qarshi tashviqot"da ayblandi. Shunday qilib, xavfli jinoyatchi deb e'lon qilindi va u oʻn yil qamoq va besh yil surgunga hukm qilindi.
U kasal boʻlib qolganda ham dahshatli sharoitda ushlab turilgan. Jurnalistlar erkinligi uchun xalqaro bosim tufayli unga lagerdan kasalxonaga koʻchib oʻtishga ruxsat berildi. Biroq, allaqachon kech edi[3].
1984-yil 7-oktyabrda Valeriy Marchenko Leningrad kasalxonasida vafot etdi[4].
Dafn etish va xotirlash
Marchenko Kyiv viloyatining Hatne qishlogʻida dafn etilgan.
Bugungi kunda Kyivdagi 175-sonli maktabda Valeriy Marchenkoning hayoti va faoliyatiga bagʻishlangan muzey mavjud. 2017-yil oktabr oyida Ukraina poytaxti Kyivdagi Sovet davridagi “Xalqaro maydon” uning sharafiga Valeriy Marchenko deb nomlandi[5].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 Світ тримається на одержимих. Надія РОМАНЮК | Персоналії | Людина
- ↑ "The Death of Valery Marchenko", USSR News Update, 31 October 1984.
- ↑ 3,0 3,1 „Музей Дисидентського Руху“. 2010-yil 19-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 26-noyabr.
- ↑ "The death of two Ukrainian political prisoners", Vesti iz SSSR (Munich), 31 October 1984 [in Russian].
- ↑ Kyiv City Council Renames Internatsionalna Square As Valeriya Marchenka Square, Ukranews (12 OCTOBER 2017)