Vadim Chaykin

Vadim Afanasyevich Chaykin (1886, Kursk gubernyasining Novo-Oskol uyezdi — 1941-yil, 9-avgust) — tarixchi va jamoat arbobi. Ufa gimnaziyasida oʻqigan. 1904-yildan eserlar partiyasining aʼzosi. 1908—15 yillarda qamoq va surgunda boʻlgan. Turkistonda podsho Rossiyasi hukmronligiga qarshi kurashlarda faol qatnashgan. 1916-yil yozidan Andijonda yashagan. Mirkomilboy taklifi bilan Andijon aholisi nomidan Chaykin Ubaydullaxoʻja Asadullaxoʻjayev bilan mardikorlikka safarbarlik ishini tekshirish uchun Petrogradga borgan (1916-yil iyul). Chaykin, U. Asadullaxoʻjayev, Mustafo Choʻqay hamroxdigida A.F.Kerenskiy va Q.B.Tavakkalovdan iborat komissiya Turkistonga keladi. 1917-yilda u siyosiy faoliyatini yanada jonlantirgan. Eserlar partiyasining Turkistondagi rahbarlaridan biri boʻlgan. Butun Rossiya Sovetlarining 1-sʼyezdi (Petrograd, 1917-yil iyun)da Chaykin U. Asadullaxoʻjayev bilan birgalikda qatnashgan. Rossiya Muvaqqat hukumati Turkiston qoʻmitasi raisi (1917-yil iyul—sentyabr). oktyabr toʻntarishitsj soʻng Chaykin oʻng eser sifatida bolsheviklarga qarshi chiqadi. Rossiya Taʼsis Majlisi aʼzosi (1917—1918).

Chaykin tarixchi olim sifatida XX asr boshlarida Rossiyada inqilobiy jarayonlar va milliy munosabatlar, narodniklar tarixi, Ukraina va Turkistondagi siyosiy ahvol toʻgʻrisida asarlar yozgan. Uning qoʻlyozmalari 1933-yilda 5 jiddli kitob shakliga keltirilgan.

1922-yildan boshlab sovet rejimi tomonidan bir necha marta qamalgan va surgun qilingan. SSSR Oliy Sudi harbiy kollegiyasi qarori bilan Chaykin otib tashlangan (1941-yil 8-sentyabr).

Adabiyot

• Germanov V.V., Istoriki Turkestana v usloviyax politicheskogo terrora 20—30x godov, T., 2000; Aʼzamxoʻjayev S, Turkiston muxtoriyati, T., 2000; Shamsutdinov R., Istiqlol yoʻlida shahid ketganlar, T., 2001.