Usmoniylar imperiyasining 1831-yilgi aholini roʻyxatga olish jarayoni
Usmoniylar imperiyasining 1831-yilgi aholini roʻyxatga olish jarayoni Gʻarbda mavjud boʻlgan birinchi demografik maʼlumot hisoblanadi[1]. Bu roʻyxatga olishdan avval yevropaliklar tomonidan tuzilgan baholar, masalanm William Eton[2], David Urquhart[3] va Georg Hassel[4] tomonidan keltirilgan raqamlar shaxsiy taxminlarga asoslangan boʻlib, ularning asarlarida bu maʼlumotlar goʻyoki Usmoniylar saroyidan olingani daʼvo qilingan[a].
Birinchi zamonaviy Usmoniy aholini roʻyxatga olish jarayoni 1828–1829-yillarda Yevropa va Onadoʻlida oʻtkazilgan. Bu tadbir 1826-yildagi Baxtli hodisa (yaʼni yangi armiya islohoti)dan soʻng zarurat sifatida amalga oshirila boshlangan. Ushbu roʻyxatga olish paytida eski urf-odatlar va tartiblar oʻzgartirilgan. Biroq 1828–1829-yillardagi Rus–Turk urushi bu jarayonlarni umumlashtirishga toʻsqinlik qilgan.
Roʻyxat natijalari
Faqat soliq toʻlovchi aholining soni aniqlangan, yaʼni 15 yoshdan katta sogʻlom erkaklar hisobga olingan.
| Viloyat[5][6] | Musulmonlat | Raya | Loʻlilar | Yahudiylar | Armanlar | Umumiy |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Rumelia viloyati | 513.448 | 811.456 | 29.532 | 11.674 | 3.566 | 1.369.766 |
| Silistre viloyati | 150.970 | 96.342 | 8.779 | 178 | 0 | 256.269 |
| Onadoʻli viloyati | 1.988.027 | 366.625 | 7.143 | 5.338 | 16.743 | 2.383.876 |
| Karaman viloyati | 229.242 | 34.461 | 0 | 0 | 0 | 263.703 |
| Sivas viloyati | 278.037 | 49.593 | 60 | 0 | 0 | 327.690 |
| Adana viloyati | 85.781 | 2.361 | 481 | 0 | 2.727 | 91.850 |
| Cezâir-i Bahr-i Sefîd viloyati | 109.419 | 121.719 | 816 | 127 | 773 | 232.224 |
| Trabzon viloyati | 125.121 | 11.431 | 0 | 0 | 0 | 136.552 |
| Çıldır viloyati | 73.282 | 0 | 191 | 0 | 4.887 | 78.360 |
| Kars viloyati | 17.580 | 0 | 0 | 0 | 2.161 | 19.741 |
| Umumiy | 3.570.907 | 1.493.988 | 47.002 | 17.139 | 30.857 | 5.159.871 |
Izohlar
- ↑ Bu yerda “Usmoniylar saroyi” deganda Usmoniylar imperiyasi hukumati nazarda tutiladi.
Manbalar
- ↑ (Karpat 1985, pp. 21)
- ↑ William Eton 1799, *Etonʼs A Survey of the Turkish Empire*, 2-nashr, London
- ↑ David Urquhart, 1833, *Turkey and Its Resources, Its Municipal Organization and Free Trade*, London
- ↑ Georg Hassel, 1805, *Statischer Umriss der Sämtlichen europäischen*, Braunschweig
- ↑ Kemal Karpat, Osmanlı Nüfusu 1830-1914, Sayfa 225-243
- ↑ Enver Ziya Karal,Osmanlı İmparatorluğunda ilk nüfus sayımı (Ankara 1943); Ahmet Lütfi,Târîh-i Lütfî (İstanbul, 1290/1873),II, Sayfa 175,III,Sayfa 142-146
Adabiyotlar
- Karpat, K.H.. Ottoman population, 1830–1914: demographic and social characteristics. Madison, Wis: University of Wisconsin Press, 1985.