Usmoniylar imperiyasida islom

Usmoniylar imperiyasining ilk poytaxtida joylashgan Bursa Katta masjidi

Bursa Katta masjidi mehrobi

Shodirvon va uning gumbazi

1396–1400-yillar oralig‘ida Usmoniylar sultoni Boyazid I tomonidan qurilgan. Bursa shahrining markazida joylashgan. Turk tilida ‘Ulu’ so‘zi ‘eng ulug‘’ degan ma’noni anglatadi. Ushbu masjid Bursa shahridagi eng buyuk, ya’ni eng katta masjid hisoblanadi.

Budapesht, Vengriyadagi Hurufiy-Bektoshiy Darvesh Gul Babaning maqbarasi

Sunniy islom Usmoniylar imperiyasining rasmiy dini boʼlgan. Mamluklar magʻlubiyatga uchratilganidan soʻng sulton islomdagi eng oliy maqom hisoblanmish xalifalikka daʼvo qilgan va imperiya Usmoniylar xalifaligi sifatida shakllangan. Sulton taqvodor musulmon boʻlishi va xalifaning soʻzma-soʻz huquqiy vakolatiga ega boʻlishi lozim edi^{[oydinlashtirilsin]}. Bundan tashqari, sunniy ulamolar hukumat ustidan nihoyatda katta taʼsirga ega boʻlib, ularning vakolati iqtisodiyotning tartibga solinishi uchun markaziy ahamiyat kasb etardi. Bularning barchasiga qaramay, sulton ham farmon chiqarish huquqiga ega boʻlib, qonun deb atalgan majmuani kuchga kiritar edi. Bundan tashqari, shayx ul-islom deb atalgan lavozim ham mavjud edi. Ozchilik, xususan, nasroniylar va yahudiylar, shuningdek, ayrim boshqa guruhlar islom dinida belgilanganidek, bosh soliq boʻlgan jizya toʻlashga majbur edilar^{[manba kerak]}.

Boshqaruv

Tanzimotdan avval, hukmron institut Bob-i Mashihat deb atalib, u shayx ul-islom devoni edi. Yana boshqa ishlatilgan nomlar Bob-i Fatvo, Mashihat doirasi yoki Shayxulislom darvozasi boʻlgan.

Izohlar

• Lewis, Raphaela. Everyday Life in Ottoman Turkey (Usmoniylar Turkiyasida kundalik hayot). Dorset Press, 1971 — 208-bet. 

Adabiyotlar

• Shaw, Stanford; Shaw, Ezel. Usmonli imperiyasi va zamonaviy Turkiya tarixi. Cambridge University Press, 1977. ISBN 0-521-29166-6. 
• Usmonli imperiyasida sunniy islomni tarixiylashtirish, taxminan 1450–taxminan 1750. Tahr. Tiyana Krstich va Derin Terziogʻlu. Islamic History and Civilization 177. Leyden: Brill, 2021. xvi + 530 bet.