Ummu al-Banin bintu Abdulaziz
| Ummu al-Banin bintu Abdulaziz | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Xalifaning xotini | |||||
| Umaviy xalifasining xotini (konsorti) | |||||
| Lavozim muddati | 705 – 715 | ||||
| Vafoti | 720-yillar | ||||
| Turmush oʻrtogʻi | al-Volid I | ||||
| Farzandlar |
| ||||
| |||||
| Sulola | Umaviylar | ||||
| Otasi | Abdulaziz ibn Marvon | ||||
| Onasi | Laylo bintu Suhayl | ||||
| Dini | Islom | ||||
Ummu al-Banin bintu Abdulaziz (arabcha: أم البنين بنت عبد العزيز) — Umaviylar sulolasi malikasi, Umaviylar xalifasi al-Volid Ining asosiy xotini hamda Umaviy xalifasi Umar ibn Abdulazizning sakkiz nafar farzandidan biri.
Hayoti
Ummu al-Banin Umaviylar shahzodasi va Misrning qudratli noibi Abdulaziz ibn Marvon hamda uning uchinchi xotini Laylo binti Suhaylning qizi edi[1].
Uning bobosi Marvon Abdulazizni Abdulmalikdan keyin ikkinchi valiahd etib tayinlagan edi. Biroq Abdulmalik taxtga oʻz oʻgʻli al-Volid I (h. 705–715) voris boʻlishini istagan va Abdulaziz bu oʻzgarishga qarshi chiqmaslikka koʻndirilgan[2]. Natijada Abdulaziz milodiy 705-yil 12-mayda (hijriy 86-yil Jumoda al-avval oyining 13-kuni) vafot etgan, bu esa Abdulmalikdan toʻrt oy oldin sodir boʻlgan[3]. Otasi vafotidan koʻp oʻtmay Abdulmalik oʻz oʻgʻlini valiahd etib tayinlgan.
Ummu al-Banin amakivachchasi al-Volidga turmushga chiqdi. Tarixchi Marsham qayd etishicha, al-Volidning birinchi amakivachchasi Ummu al-Baningga uylanishi Abdulmalik va uning otasi Abdulaziz ibn Marvonning „taqdirini bogʻlab qoʻygan“[4]. Al-Voliddan uning Abdulaziz, Muhammad, Marvon va Anbasa ismli oʻgʻillari hamda Oisha ismli qizi boʻlgan[5]. Tarixchi C. E. Bosvortga koʻra, otasi katta oʻgʻli Abdulazizni „oʻgʻillari orasidagi sayyid, eng kuchli feʼl-atvorli shaxs“ deb bilgan[6].
Ummu al-Baninning eri 715-yilda vafot etgan va undan keyin tayinlangan voris Sulaymon ibn Abdulmalik taxtga oʻtirgan. Sulaymon vafotidan soʻng esa Ummu al-Baninning akasi xalifa boʻldi, chunki qayinogʻasi (Sulaymon) oʻlim toʻshagida uning akasini oʻziga voris etib tayinlagan.
Ummu al-Banin oʻn toʻrt Umaviy xalifasidan oʻn bir nafari bilan qarindosh boʻlgani bilan tanilgan.
Qarindosh xalifalar
Ummu al-Banin Umaviylar hukmron xonadoni bilan ham ota tomondan, ham ona tomondan bogʻliq edi. U bir necha qudratli Umaviy xalifalari zamondoshi va qarindoshi boʻlgan.
| No. | Umaviy xalifalari | Qarindoshlik |
|---|---|---|
| 1 | Marvon I | Bobo |
| 2 | Abdulmalik | Amaki va qaynota |
| 3 | al-Volid I | Eri |
| 4 | Sulaymon ibn Abdulmalik | Amakivachcha va qayinogʻa |
| 5 | Umar ibn Abdulaziz | Aka |
| 6 | Yazid II | Amakivachcha va qayinogʻa |
| 7 | Hishom ibn Abdulmalik | Amakivachcha va qayinogʻa |
| 8 | al-Volid II | Jiyan |
| 9 | Yazid III | Jiyan |
| 10 | Ibrohim ibn al-Volid | Jiyan |
| 11 | Marvon II | Amakivachcha |
Manbalar
- ↑ Bewley 2000, s. 153.
- ↑ Zetterstéen 1960, s. 58.
- ↑ Blankinship, Khalid Yahya (2009). "ʿAbd al-ʿAzīz b. Marwān". in Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis et al.. Encyclopaedia of Islam (3- nashri). Brill Online. doi:10.1163/1573-3912_ei3_COM_22584. ISSN 1873-9830. https://doi.org/10.1163/1573-3912_ei3_COM_22584.
- ↑ Marsham 2022, s. 38.
- ↑ Marsham 2022, s. 39.
- ↑ Bosworth 1982, s. 119.
Adabiyotlar
- Bewley, Aisha. Muhammad Ibn Sa'dning "Madina kishilari", 2-jild. Ta-Ha Publishers, 2000. ISBN 9781897940907.
- Blankinship, Khalid Yahya (2009). "ʿAbd al-ʿAzīz b. Marwān". in Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis et al.. Encyclopaedia of Islam (3- nashri). Brill Online. ISSN 1873-9830. http://dx.doi.org/10.1163/1573-3912_ei3_COM_22584.
- Bosworth, C. E.. O‘rta asrlar arab madaniyati va boshqaruvi. Variorum Reprints, 1982. ISBN 0-86078-113-5.
- El-Azhari, Taef. Islom tarixida malikalar, xojalar va kanizaklar, 661–1257. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2019. ISBN 978-1-4744-2319-9.
- Marsham, Andrew „Qarindoshlik, sulola va Umaviylar“, . Islom tarixchisi ish jarayonida: Hugh N. Kennedy sharfiga maqolalar. Leiden: Brill, 2022 — 12–45-bet. ISBN 978-90-04-52523-8.
- Zetterstéen, K.V. (1960). "ʿAbd al-ʿAzīz b. Marwān". in Gibb, H. A. R.. Encyclopaedia of Islam. Volume I: A–B (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. OCLC 495469456. https://referenceworks.brillonline.com/search?s.q=%CA%BFAbd+al-%CA%BFAz%C4%ABz+b.+Marw%C4%81n&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&search-go=Search.