Umaid Bhawan Palace
| Umaid Bhawan Palace | |
|---|---|
| Umaid Bhawan Palace | |
|
Umaid Bhawan Palace ning old fasadi | |
| Joylashuvi | Jodhpur, Rajaston, Hindiston |
| Koordinatalar | 26°16′51″N 73°02′49″E / 26.28083°N 73.04694°E |
| Turi | Saroy, mehmonxona, muzey |
| Arxitektura uslubi | Hind-saratsin meʼmorligi, Beaux-Arts |
| Arxitektor | Henry Vaughan Lanchester |
| Asoschi | Maharoja Umaid Singx |
| Asos solinishi | 1929-yil 18-noyabr |
| Asosiy sanalar | 1943-yil; 1971-yil |
| Qurilish boshlanishi | 1929-yil |
| Qurilish yakunlanishi | 1943-yil |
| Mashhur kishilari | Umaid Singx, Xanvant Singx, Gaj Singx II |
| Qarovchi | Taj Hotels |
| Holati | Mehmonxona, muzey va qirollik qarorgohi |
| Qurilish materiali | Tillarang-sariq qumtosh, marmar, tik daraxti yogʻochi |
Umaid Bhawan Palace (hindcha: उम्मैद भवन पैलेस) — Hindistonning Rajaston shtati Jodhpur shahrida joylashgan boʻlib, dunyodagi eng yirik xususiy qarorgohlardan biridir. Saroyning bir qismi „Taj Hotels“ mehmonxonalar tarmogʻi tomonidan boshqariladi. U hozirgi egasi Gaj Singxning bobosi Maharoja Umaid Singx sharafiga shunday nomlangan. Saroy 347 ta xonadan iborat boʻlib, sobiq Jodxpur qirollik oilasining asosiy qarorgohi hisoblanadi. Saroyning bir qismi muzey sifatida faoliyat yuritadi.
Bino poydevoriga 1929-yil 18-noyabrda Maharoja Umaid Singx tomonidan tamal toshi qoʻyilgan boʻlib, qurilish ishlari 1943-yilda yakunlangan[1].
Tarixi


Umaid Bhawan Palace ning qurilish tarixi bir avliyoning qargʻishi bilan bogʻliq boʻlib, u Rathorlar sulolasining farovon hukmronligidan keyin qurgʻoqchilik davri kelishini bashorat qilgan edi. Shu tariqa, Pratap Singxning qariyb 50 yillik hukmronligi yakunlangach, 1920-yillarda Jodxpur ketma-ket uch yil davom etgan qattiq qurgʻoqchilik va ocharchilikka duch keldi. Bunday qiyin ahvolda qolgan mahalliy dehqonlar Jodxpurdagi Marvar oʻlkasining 37-Rathor hukmdori boʻlgan oʻsha paytdagi maharoja Umaid Singxdan yordam soʻrashdi[2][3]. Maharoja dehqonlarga yordam berish maqsadida hashamatli saroy qurishga qaror qildi. U saroy loyihasini tayyorlash uchun meʼmor sifatida Henry Vaughan Lanchesterni yolladi. Lanchester Nyu-Dehlidagi hukumat majmuasi binolarini loyihalashtirgan Edvin Lutyensning zamondoshi edi. Lanchester Umaid Bhawan Palace loyihasini Nyu-Dehlidagi binolar majmuasi uslubiga moslab, gumbaz va ustunlar uygʻunligida tayyorladi[2]. Saroy Gʻarb texnologiyalari va hind meʼmoriy anʼanalari uygʻunligida bunyod etildi[3].
Saroy qurilishi sekin surʼatlarda olib borildi, chunki undan koʻzlangan dastlabki maqsad hududdagi ocharchilikdan aziyat chekayotgan dehqonlarni ish bilan taʼminlash edi. Tamal toshi 1929-yilda qoʻyildi. Uning qurilishiga 2 000 dan 3 000 gacha odam jalb qilingan[4]. Maharoja saroyga u 1943-yilda qurib bitkazilganidan soʻng, Hindiston mustaqilligi arafasida koʻchib oʻtdi. Bunday qimmatbaho loyihaga qoʻl urilgani uchun ayrim tanqidlar ham boʻldi, biroq u oʻzining asosiy vazifasini — Jodxpur aholisiga ocharchilikni yengib oʻtishda yordam berish maqsadini bajardi[2]. Saroy qurilishiga taxminan 11 million rupiya sarflandi[5]. 1943-yilda foydalanishga topshirilganda, u dunyodagi eng yirik qirollik qarorgohlaridan biri hisoblangan[3].

Saroy qurilishi uchun Jodxpur chekkasidagi Chittar tepaligi deb nomlanuvchi joy tanlandi[6]. Saroyning oʻzi ham shu nom bilan ataladi[7]. U yerda yaqin atrofda suv manbai yoʻq, tepalik yonbagʻirlari toshloq boʻlgani sababli deyarli hech qanday oʻsimlik oʻsmas edi. Zarur qurilish materiallari ham yaqin emas, qumtosh konlari ancha uzoqda joylashgan edi. Maharoja loyihasini oxirigacha yetkazish maqsadida qurilish materiallarini tashish uchun kon joylashgan hududgacha temir yoʻl qurdirdi. Qurilish maydoniga tuproq tashish uchun eshaklardan foydalanildi. Temir yoʻl orqali keltirilgan qumtoshlarga shu yerning oʻzida ishlov berilib, qorishma ishlatmasdan terish imkonini beruvchi bir-biriga kirishib turadigan yirik bloklar holiga keltirildi[2].
Ikki qanotli ushbu saroy tillarang-sariq qumtoshdan bunyod etildi. Shuningdek, qurilishda Makrana marmari, ichki yogʻoch bezaklari uchun esa Birma tik daraxti yogʻochidan foydalanildi[2][5]. Saroy qurib bitkazilganda unda 347 ta xona, bir nechta ichki hovli va 300 kishiga moʻljallangan katta bazm zali mavjud edi. Inshootning meʼmoriy uslubi oʻsha davrda urf boʻlgan va „Indo-Deko“ nomi bilan ham tanilgan Beaux-Arts meʼmorchiligi yoʻnalishini oʻzida aks ettiradi. Biroq qirollik oilasida yuz bergan fojiali voqealar tufayli saroy koʻp yillar davomida toʻliq faoliyat koʻrsatmadi. Bu yerda atigi toʻrt yil yashagan Umaid Singx 1947-yilda vafot etdi. Uning oʻrniga taxtga oʻtirgan Xanvant Singx ham yosh vafot etdi. U 1952-yilgi Hindiston umumiy saylovlarida gʻalaba qozonib, uyiga qaytayotganida samolyoti halokatga uchrashi oqibatida hayotdan koʻz yumdi. Otasining oʻrnini egallagan Gaj Singx II 1971-yilda saroyning bir qismini mehmonxonaga aylantirishga qaror qildi[2].
Xususiyatlari
Saroy vazifasiga koʻra uch qismga boʻlingan: qirollik oilasining qarorgohi, hashamatli „Taj Palace“ mehmonxonasi hamda Jodxpur qirollik oilasining XX asr tarixiga bagʻishlangan muzey[2].
Saroy


Saroy majmuasi 26 akr (11 gektar) maydonni egallagan boʻlib, shundan 15 akr (6,1 gektar) qismini bogʻlar tashkil etadi. Saroyda taxt zali, xususiy majlislar zali, xalq bilan uchrashish uchun Durbar zali, gumbazli bazm zali, xususiy tamaddixonalar, raqs zali, kutubxona, yopiq suzish havzasi va spa-markaz, bilyard xonasi, toʻrtta tennis korti, ikkita marmar skvosh korti[3] hamda uzun yoʻlaklar mavjud[8].
Binoning markaziy gumbazi moviy rangli ichki gumbaz ustida joylashgan. Saroyning asosiy diqqatga sazovor qismlaridan biri boʻlgan ushbu ichki gumbaz bino ichida 103 fut (31 m) balandlikkacha koʻtarilgan boʻlib, uning ustini 43 fut (13 m) balandlikdagi tashqi gumbaz qoplab turadi. Saroyning kirish qismida Rathorlar qirollik oilasining gerbi tasvirlangan bezaklar mavjud. Kirish qismidan sayqallangan qora granit pol bilan qoplangan foyega oʻtiladi. Mehmonlar dam oladigan qismning poli pushti qumtosh va marmardan ishlangan[2]. „Bapji“ nomi bilan tanilgan Maharoja Gaj Singx saroyning bir qismida istiqomat qiladi. Saroy meʼmorchiligi hind-saratsin, klassik uygʻonish va Gʻarbning Art Deco uslublari uygʻunligidan tashkil topgan. Shuningdek, maharoja va uning meʼmori Lanchester saroy loyihasini tayyorlashda Birma va Kambodjadagi buddaviylik hamda hindu inshootlari, xususan, Angkor Vat kabi ibodatxona-togʻ saroylarining xususiyatlarini ham hisobga olgani aytiladi[6]. Saroy interyeri Art Deco uslubida bezatilgan[7]. Ichki bezak ishlari Polshadan kelgan muhojir J. S. Norblinga tegishli boʻlib, u sharqiy qanotdagi taxt zalining devoriy rasmlarini yaratgan. Meʼmorchilik tarixchilaridan biri saroyni „Indo-Deko uslubining eng yaxshi namunasi“ deb taʼriflagan[9].
Mehmonxona
Saroyning mehmonxona qismi Taj Hotels mehmonxonalar guruhi tomonidan boshqariladi va „Taj Umaid Bhawan Palace Jodhpur“ deb nomlanadi[3][2][10].
Muzey
Muzeyda tulumlangan qoplonlar, 1877-yilda qirolicha Victoria tomonidan Maharoja Jasvant Singx IIga sovgʻa qilingan katta ramziy bayroq va mayoq shaklidagi buyumlar namoyish etiladi[5]. Mahorajalar kolleksiyasiga mansub klassik avtomobillar ham muzey oldidagi bogʻda namoyish etiladi[11].
Tashqi havolalar
Vikiomborda „Umaid Bhawan Palace“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor.
Manbalar
- ↑ „Explore the Umaid Bhawan Palace in Jodhpur“ (en). Incredible India. Qaraldi: 2026-yil 1-iyul.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 Bentley, Cheryl. A Guide to the Palace Hotels of India. Hunter Publishing, Inc, 2011 — 123-bet. ISBN 978-1-58843-970-3.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Katritzki, Freda. The World of Private Castles, Palaces and Estates. Chateaux Prives, 2005 — 107-bet. ISBN 978-2-9524142-1-0.
- ↑ Bentley, Cheryl. A Guide to the Palace Hotels of India. Hunter Publishing, Inc, 2011 — 123–124-bet. ISBN 978-1-58843-970-3.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 Brown, Lindsay; Thomas, Amelia. Rajasthan, Delhi & Agra. Ediz. Inglese. Lonely Planet, 2008 — 306-bet. ISBN 978-1-74104-690-8.
- ↑ 6,0 6,1 Vinnels, David; Skelly, Brent. Bollywood showplaces: cinema theatres in India. E & E Plumridge in collaboration with Decorum Books, 2002 — 245-bet. ISBN 9780951656358.
- ↑ 7,0 7,1 Singh, Sarina. Lonely Planet India. Lonely Planet, 2010 — 233-bet. ISBN 978-1-74220-347-8.
- ↑ Nath, Aman; Holmes, Fred R.; Holmes, Anna Newton; Paschira, Amit. Jodhpur's Umaid Bhawan: The Maharaja of Palaces: a Book. India Book House, 2008. ISBN 978-81-7508-511-4.
- ↑ Betts, Vanessa; McCulloch, Victoria. India – The North: Forts, Palaces, the Himalaya Dream Trip. Footprint Travel Guides, 2013 — 130-bet. ISBN 978-1-907263-74-3.
- ↑ BBC. „Priyanka Chopra and Nick Jonas marry in India“ (2018). Qaraldi: 2024-yil 31-avgust.
- ↑ From the personal collection of the Maharaja of Jodhpur- The Benz & The Yacht.