Uluqtogʻ jangi (1510)
Uluqtogʻ jangi — 1510-yilda taxminan hozirgi Ulytov viloyati hududida Moyunsiz-Hasan qoʻshinlari va Buxoro hukmdori Shayboniyxon qoʻshinlari oʻrtasida boʻlib oʻtgan jang.
Tarixi
1509-yilda Shayboniyxon qoʻshinlari toʻsatdan Tanish-sulton ulusiga bostirib kirib, uni vayron qildi va 10 minggacha oʻtov hamda chorvani qoʻlga kiritdi. Tanish-sulton oʻz odamlarining bir qismi bilan dashtga chekindi. Bosqin muvaffaqiyatli boʻlishiga qaramay, Qozoq xonligi boʻysundirilmadi[1]. 1509–1510-yillar qishida Muhammad Shayboniyxon yana Qosim xonga qarshi yurish qildi. Biroq bu safar ham u muvaffaqiyatga erisha olmadi. Sigʻnoq shahri atrofigacha yetib borgach, u oʻz qarorgohini Koʻk-Kashana hududiga joylashtirdi va qoʻshinining bir qismini oʻz oʻgʻli Timur va jiyani Ubaydulloh boshchiligida qozoq yerlarining ichkarisiga joʻnatdi[2].
Jangning borishi
Ulytov hududida Timur va Ubaydulloh qoʻshinlari Qosim xonning qarorgohiga yaqinlashdilar, biroq xonning oʻzi oʻsha paytda u yerda boʻlmagan[2]. Qosimxon razvedka uchun oʻz beklaridan biri boshchiligidagi kichik otryadni yubordi, uni manbalar turlicha ataydi. Abdulloh Balxiy uni Moyinsiz-Hasan deb tilga oladi, Mirzo Muhammad Haydar esa uni notoʻgʻri Buyun Pir Hasan deb atagan. Tunda Moyinsiz-Hasan otryadi toʻsatdan Shayboniylar qarorgohiga yaqinlashdi va qoʻriqchisiz qolgan buxoro qoʻshinini tezda magʻlub etdi[1].
Jangda Shayboniyxonning katta begi, Balx hukmdori Qambar-mirzo halok boʻldi. U buxoro zodagonlari orasida taniqli shaxs boʻlib, Shayboniylar sulolasi bilan qarindoshlik aloqalariga ega edi. Magʻlubiyatdan xabar topgan Shayboniyxon shoshilinch chekinishni boshladi. Qosim-sultonning asosiy kuchlari yetib kelib, buxoro qoʻshinining qoldiqlariga yangi zarba berdi[1].
Ahamiyati
1509-yilda Shayboniyxon Qosim xonga qarshi yurish qilib, Ulytov hududiga bostirib kirdi va qozoq qishlovlarini tor-mor qildi[3]. Biroq, dastlabki muvaffaqiyatga qaramay, bu yurish u uchun omadsiz yakunlandi. Magʻlubiyat Shayboniyxon hokimiyatining zaiflashishiga va uning Marv ostidagi jangda halok boʻlishiga olib kelgan sabablardan biri boʻldi[1].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Атыгаев 2023.
- ↑ 2,0 2,1 Агаджанов, Кумеков, Маргулан, Пищулина 1979.
- ↑ Абусеитова М. Х.. Казахское ханство во второй половине XVI века. Алматы: «Наука», 1985 — 43-bet.
Adabiyotlar
- Atyagayev N. A. Qozoq xonligi: XV—XVII asrlar tashqi siyosiy tarixi ocherklari. Olmaota, 2023.
- Klyashtorny S. G., Sultonov T. I. Qozogʻiston: Uch ming yillik yilnomasi. Olma-Ota, 1992.
- Agadjanov S. G. va boshqalar. Qozogʻiston SSR tarixi. Olmaota, 1979.
- Abuseitova M. X. Qozoq xonligi XVI asrning ikkinchi yarmida. Olmaota, 1985.