Tushita

Tushita jannatining tosh relyef oʻymasi, Kushon podsholigi davrida oʻyilgan

Toʻshita jannatidagi Maitreya bodhisattva. Palmaleaf qo‘lyozma. Nalanda, Bihar, Hindiston

Tuṣita (sanskrit va pali) yoki Tushita – Buddizmning xohishlar olami (Kāmadhātu)dagi olti deva dunyosidan biridir. U Yāma jannati va Nirmāṇarati jannati orasida joylashgan. Boshqa jannatlar kabi, Tushitaga ham meditatsiya orqali yetib borish mumkinligi aytiladi. Bu – tarixiy toʻrtinchi Budda Gautama Budda sifatida yerga qayta tugʻilmasidan oldin Śvetaketu („Oq bayroq“) nomli bodhisattva yashagan jannatdir. Xuddi shuningdek, kelajakda beshinchi Budda – Maitreya sifatida tugʻiladigan hozirgi Nātha („Himoyachi“) bodhisattva ham aynan shu yerda istiqomat qiladi.

Koʻpchilik Buddist matnlarida aytilishicha, qirolicha Mayadevi Lumbinida oʻgʻli – shahzoda Siddhartha (keyinchalik Gautama Budda) tugʻilgach, yetti kundan keyin vafot etgan va Tushita jannatida qayta tugʻilgan. Budda maʼrifatga erishganidan yetti yil oʻtgach, Mayadevi Tāvatimsa jannatiga tushgan va u yerda Budda unga maxsus Abhidharmani oʻqigan, shuningdek, oʻsha hududda yashovchi boshqa xudolarga ham taʼlim bergan.

Hinduizmda esa, tushitalar toʻqqizta gana ilohiy guruhlardan biri sifatida tilga olinadi: adityalar, visvedevalar, vasular, tushitalar, abhasvaralar, anilalar, maharajikalar, sadhyalar va rudralar.

Tavsiflar

Buddizmda barcha jannat olamlari kabi, Tuṣita jannati ham ilohiy mavjudotlar – devalarning yashash joyi hisoblanadi. Pali kanonidagi Visakhuposatha Suttaga koʻra, u yerda vaqt Yerga nisbatan ancha boshqacha oʻtadi:

Visaxa, odamlar orasida to‘rt yuz yil bo‘ladigan narsa — Tushita devalari uchun bir kun va tun hisoblanadi. Ularning oyi o‘sha kundan o‘ttiz kun davom etadi, yili esa o‘n ikki oyga teng; Tushita devalarining umri to‘rt mingta shunday samoviy yilga teng...

Buddist qarashlari

Mahayana buddist tafakkuriga koʻra, Tuṣita jannati – bu kelgusi hayotida toʻliq maʼrifatga erishishga tayyor boʻlgan barcha bodhisattvalar vaqtincha yashaydigan joydir. Bunga Cheksiz hayotning katta sutrasi (Mahayana matni)da misol keltiriladi:

Ushbu bodhisattvalarning har biri, Mahasattva Samantabhadraning fazilatlarini davom ettirib, Bodhisattva yo‘lining behisob amaliyotlari va qasamyodlarini qilgach, barcha ezgu ishlarda mustahkam turadi. U o‘n yo‘nalishning hammasida erkin sayr qiladi va ozodlikning mohirona yo‘llaridan foydalanadi. U Buddalarning Dharma xazinasiga kiradi va „U boshqa darajaga yetadi“ (ya’ni, qirg‘oqdan oʻtadi). U behisob dunyolarda maʼrifatga erishadi. Avvalo, Tushita jannatida turib, u haqiqiy Dharmani targ‘ib qiladi. Keyin, osmon saroyini tark etib, onasining bachadoniga tushadi.

Shu sababli, Tuṣita jannati Maitreya bilan chambarchas bogʻlangan, va koʻplab Mahayana buddistlari aynan shu yerda qayta tugʻilish uchun qasam ichishadi, shunda ular Bodhisattvaning taʼlimotlarini tinglab, oxir-oqibat Budda boʻlganlarida birga qayta tugʻilishadi. Boshqa bodhisattvalar ham vaqti-vaqti bilan ushbu jannat olamida yashashadi. Tuṣita yer bilan bir xil dunyo tizimiga kiradi, shuning uchun u nisbatan yaqin hisoblanadi; holbuki, Amitabha Buddaning olami esa butunlay alohida dunyo tizimi sifatida qaraladi.