Kontent qismiga oʻtish

Turkmanistonda taʼlim

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Turkmaniston Taʼlim vazirligi mamlakatdagi barcha bosqichdagi Turkmanistondagi taʼlim uchun mas’ul hisoblanadi.

Tarixi

Tasvir yaratishda xatolik:
Turkman liboslari aks etgan Sovet pochtasi markasi (1963); ayollar qoʻllarida kitob ushlab turgan holda tasvirlangan, bu ayollar taʼlimini nozik targʻib qilishdir

Turkmanistonda 12 yillik rasmiy oʻrta taʼlim mavjud[1]. Hozirgi kunda oliy taʼlim 5 yil davom etadi [2]. 2007-yilda umumtaʼlim maktablarida 1 million nafar bola tahsil olgan boʻlsa, 100 mingga yaqini 1-sinfga qabul qilingan [3]. 2010–2011-oʻquv yilida umumtaʼlim muassasalariga jami 931 272 nafar oʻquvchi qabul qilindi: shahar joylarda 373 160 nafar va qishloq joylarda 558 112 nafar. Jami 1730 ta maktab faoliyat yuritgan — shundan 1232 tasi qishloq va 498 tasi shahar hududlarida (Davlat statistika qoʻmitasi). Taxminan 69 437 nafar oʻqituvchi ishlagan[4]. Turkmanistonda 2012-yilda „12 yillik oʻrta taʼlim dasturi“ joriy qilingan boʻlib, u 2013–2014-oʻquv yilidan boshlab amalga oshirilmoqda[5].

2019–2020-oʻquv yili yakunlariga koʻra, deyarli 80 000 nafar turkman oʻquvchilari oʻrta maktabni bitirgan[6]. 2019–2020-oʻquv yiliga kelib, ushbu oʻquvchilarning 12 242 nafari Turkmanistondagi oliy oʻquv yurtlariga qabul qilingan. Yana qoʻshimcha 9 063 nafari mamlakatdagi 42 ta kasb-hunar kollejiga qabul qilingan[7].

Oʻquv markazlari

1996-yilda Turkmaniston Taʼlim vazirligi [en] davlat va xususiy sub’ektlarga qisqa muddatli kurslar ochish va yuritish imkoniyatini berdi.

Hozirgi kunda Turkmanistonda bir qator davlat va xususiy oʻquv markazlari faoliyat yuritmoqda. Ular asosan til, kompyuter savodxonligi, matematika va buxgalteriya boʻyicha kurslarni taqdim etadi. Ular Turkmaniston Taʼlim vazirligi [en] tomonidan berilgan litsenziya asosida ishlaydi.

Oʻndan ortiq til oʻquv markazlari mavjud boʻlib, ular orasida Hemaýat, Diller dünýäsi, Dil merkezi, Gözleg ylym-bilim merkezi, Bagtyýar Ýaşlar, Gujurly Nesil, Päk Nesil, Hukuk, biznes we tehnologiýalar merkezi, Dalçyn, Daýan, Zehinli Nesil, Altyn Göreç, Erenler, Dilkom, Günbatar şapagy, Altyn Sarpa va boshqalar bor.

Universitetlar

Asosiy maqola: Turkmanistondagi universitetlar roʻyxati

Turkmanistonda 23 ta oliy oʻquv yurti mavjud. Ulardan 18 tasi fuqarolik va 5 tasi harbiy oliy oʻquv yurtlaridir[8].

Oliy oʻquv yurtlarining baʼzilari: Maxtumquli nomidagi Turkman davlat universiteti, Döwletmämmet Azady nomidagi Jahon tillari davlat instituti, Saparmurat Niyazov nomidagi Qishloq xoʻjaligi universiteti, Davlat iqtisodiyot va boshqaruv instituti, Seyitnazar Seydi nomidagi Taʼlim instituti (Turkmenabat), Elektr texnologiyalari instituti (Mary, Mary, Turkmaniston), Davlat tibbiyot universiteti.

Turkmanistonda 3 ta xalqaro oliy oʻquv yurti faoliyat yuritmoqda: Xalqaro neft va gaz universiteti, Turkmaniston Tashqi ishlar vazirligining Xalqaro munosabatlar instituti, Xalqaro gumanitar fanlar va taraqqiyot universiteti. Ularning „xalqaro“ nomiga qaramay, u yerda faqat turkman talabalari tahsil oladi.

Harbiy oliy oʻquv yurtlari: Mudofaa vazirligi instituti, Ichki ishlar vazirligi instituti (taxallusi Politsiya akademiyasi), Milliy xavfsizlik vazirligi instituti, Davlat chegara xavfsizligi instituti.

2021-yil iyun oyida Taʼlim toʻgʻrisidagi yangi Qonun qabul qilindi, unga koʻra oliy oʻquv yurtlariga oʻqish uchun toʻlov olish ruxsat etildi. Turkmaniston hukumati muassasalarning bepul taʼlimdan pullik taʼlimga oʻtishining aniq sanasini eʼlon qilmadi, ammo baʼzi kuzatuvchilar bepul universitet taʼlimi 2024-yilga borib bekor qilinishini kutishmoqda[9][10][11]. 2020-yilgi milliy taʼlim rejasi „oliy oʻquv yurtlarini pullik taʼlim asosida oʻzini oʻzi moliyalashtirishga bosqichma-bosqich oʻtkazishga“ chaqirgan edi[12].

Oliy taʼlimdan keyingi taʼlim

Turkmanistonda oliy taʼlimdan keyingi taʼlim 2007-yilda tiklangan Turkmaniston Fanlar akademiyasi [en]da mavjud. Oliy taʼlimdan keyingi taʼlim kvotasi Turkmaniston Prezidenti tomonidan tasdiqlanadi. 2013-yilda aspirantura milliy universitetlarning 55 nafar bitiruvchisini qabul qiladi. Doktoranturada yana ikkita byudjet oʻrni paydo boʻladi, klinik ordinaturada qirq ikkita, „fan nomzodi“ ilmiy darajasiga 241 nafar nomzoddan biri uchun bitta oʻrin, doktorlik darajasi uchun toʻqqizta oʻrin ajratiladi.

Manbalar

  1. ↑ V@DIM. „Туркменистан: золотой век“. Turkmenistan.gov.tm. 2016-yil 24-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 22-may.
  2. ↑ „Archived copy“. 2016-yil 4-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 8-aprel.
  3. ↑ „1709 secondary schools to receive students in new academic year“. turkmenistan.ru. 2015-yil 2-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 8-aprel.
  4. ↑ http://www.etf.europa.eu/webatt.nsf/0/9896C88E7CF4DEB7C1257A71002A8666/$file/Turkmenistan%20VET%20&%20labour%20market.pdf [sayt ishlamaydi]
  5. ↑ „Turkmenistan introduces twelve-year schooling“. turkmenistan.ru. 2015-yil 2-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 8-aprel.
  6. ↑ „Состоялись мероприятия по случаю окончания учебного года“ (ru). Государственное информационное агентство Туркменистана (TDH) - Туркменистан сегодня (2020-yil 25-may).
  7. ↑ „ОБРАЗОВАНИЕ“ (ru).
  8. ↑ „National Tempus Office in Turkmenistan“. in.tm. 2013-yil 19-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 8-aprel.
  9. ↑ Кадырова, Эльвира. „В Туркменистане вступил в силу Закон об образовании в новой редакции“ (ru). News Central Asia (2021-yil 11-iyun).
  10. ↑ „Слухи подтвердились: Новый закон «Об образовании» сделал спецшколы Туркменистана платными“ (ru). Turkmen.News (2021-yil 14-iyun).
  11. ↑ „В Туркменистане спецшколы и гимназии решили сделать платными“ (ru). MediaZona (2021-yil 14-iyun).
  12. ↑ „В Туркменистане гимназии сделали платными и обязали учителей школ воспитывать "духовно и нравственно зрелую творческую личность"“ (ru). Настоящее Время (2021-yil 14-iyun). 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Turkmanistonda_taʼlim&oldid=832612" dan olindi