Turkmanistonda sogʻliqni saqlash
Turkmanistonda sogʻliqni saqlash Turkmaniston mamlakati boʻylab turli muassasalar va amaliyotlarni oʻz ichiga oladi. Sovetdan keyingi davrda moliyalashtirishning qisqarishi sogʻliqni saqlash tizimini yomon ahvolga solib qoʻydi. 2002-yilda Turkmanistonda har 10 000 aholiga 50 ta kasalxona oʻrni toʻgʻri kelgan, bu 1996-yildagiga nisbatan ikki baravardan kam. Umumiy siyosat asosiy ambulator yordam hisobiga ixtisoslashgan statsionar muassasalarga ustuvorlik berdi. 1990-yillarning oxiridan boshlab koʻplab qishloq tibbiyot muassasalari yopildi, natijada tibbiy yordam asosan shaharlarda mavjud boʻlib qoldi. Prezident Niyazovning 2005-yilda Ashxoboddan tashqaridagi barcha kasalxonalarni yopish taklifi bu tendensiyani yanada kuchaytirdi. Shifokorlar yetarlicha tayyorlanmagan, zamonaviy tibbiy texnikalar kam qoʻllaniladi, dori vositalari esa yetishmaydi. Shifokorlar va farmatsevtlar Abu Ali ibn Sino asarlarini oʻrganishga majbur qilingan va Saparmurod Niyozovning ruhiy asari — Ruhnoma boʻyicha bilimlari sinovdan oʻtkazilgan[1]. 2004-yilda Niyazov 15 000 nafar tibbiyot xodimini ishdan boʻshatdi, bu esa kadrlar tanqisligini yanada kuchaytirdi. Baʼzi hollarda mutaxassislar oʻrniga harbiy chaqiriluvchilar jalb qilindi. Xususiy sogʻliqni saqlash deyarli mavjud emas, chunki davlat deyarli toʻliq monopoliyani saqlab qolgan. Bepul davlat sogʻliqni saqlash tizimi 2004-yilda bekor qilindi[2].
Niyazovning vorisi, Gurbanguli Berdimuhamedov, stomatolog boʻlib, sogʻliqni saqlashga nisbatan ancha ijobiy yondashuvni tanladi. Sogʻliqni saqlash sektorini modernizatsiya qilish uchun mablagʻ ajratilib, yangi, zamonaviy tibbiyot muassasalari qurildi[3]. U har yili oʻtkaziladigan „Sogʻliq va sport oyligi“ni yoʻlga qoʻydi, unda butun mamlakat boʻylab odamlar bogʻlarda uzoq yurishlar va ish joylarida majburiy jismoniy mashqlar bilan shugʻullanishdi. Ashxobodda oftalmologiya majmuasiga 56 million dollar, travmatologiya markaziga esa 47 million dollar sarflandi. Qishloq kasalxonalari qayta ochildi, biroq ular eng oddiy tibbiy uskunalar bilan ham yetarli taʼminlanmagan, gigiyena darajasi past edi. Nazariy jihatdan davlat tomonidan moliyalashtiriladigan tibbiy sugʻurta davlat tibbiyot muassasalarida davolanish va dori-darmon xarajatlarining bir qismini qoplaydi, ammo poraxoʻrlik va korrupsiya haqida keng tarqalgan xabarlar mavjud[4]. Klinik xodimlar yetishmovchiligi keskin boʻlib, siyosiy bosim mavjud — masalan, OIV tashxisini qoʻyishdan tiyilish kuzatiladi[5].
Tibbiy turizm
Yaxshiroq sogʻliqni saqlash tizimini izlayotgan bemorlar orasida tibbiy turizm keng tarqalgan[6]. Chet elda davolanish imkoniga ega boʻlgan Turkmaniston fuqarolari va rezidentlari koʻpincha Eron, Rossiya, Hindiston va Turkiyaga tibbiy turizm maqsadida boradilar[7][8][9][10][11].
Yana qarang
Manbalar
- ↑ „Turkmanistonda sog‘liqni saqlashning achchiq haqiqatlari“. BBC (2005-yil 16-noyabr). Qaraldi: 2018-yil 25-noyabr.
- ↑ Turkmaniston mamlakat profili. Kongress kutubxonasi Federal tadqiqotlar bo‘limi (February 2007). Ushbu maqola ushbu manbadan olingan matnni oʻz ichiga oladi, u ommaviy mulkda hisoblanadi.
- ↑ „Sog‘liq suratlari: Turkmanistonda tibbiy xizmatning haqiqiy holati rasmiy tasvirlardan keskin farq qiladi“. Radio Free Europe (2014-yil 2-aprel). Qaraldi: 2018-yil 25-noyabr.
- ↑ „Turkmanistonda tibbiy xizmatning haqiqiy holati rasmiy tasvirlardan farq qiladi“. Radio Free Europe (2014-yil 6-aprel). Qaraldi: 2018-yil 25-noyabr.
- ↑ „Turkmanistonda sog‘liq uchun umid bormi?“. Lancet (2009-yil 20-iyun). Qaraldi: 2018-yil 25-noyabr.
- ↑ „Turkmaniston sog‘liqni saqlash tizimi komada“. Fergana News (2017-yil 26-sentyabr). Qaraldi: 2018-yil 25-noyabr.
- ↑ Почти 800 граждан Туркменистана за три месяца прибыли на лечение в Иран (ruscha), Turkmen.News, 5 September 2023
- ↑ Mashhad expects travel boom as Iran relaxes COVID rules, Tehran Times, 3 September 2023
- ↑ Индия остается популярным направлением медицинского туризма для туркменистанцев (ruscha), RFE/RL, 26 October 2022
- ↑ Туркменистан: Преодолевая преграды, люди едут лечиться за рубеж (ruscha), Alternative News of Turkmenistan, 3 September 2018
- ↑ Healthcare in Turkmenistan, BEARR Trust, 24 February 2020