Toshkent jangi (1586)
Toshkent janggi — 1586-yilda Tavakkal va Abdullaxon II oʻrtasidagi nizolar doirasida boʻlib oʻtgan jang.
Tarixi
1580-yilda Buxoro xoni Abdullaxon II ning qarindoshi shayboniy Bobo Sultonga qarshi kurashda qozoq chingiziylari Shigʻayxon va uning oʻgʻli Tavakkal Abdullaxon II ning ittifoqchisi sifatida chiqish qildilar. Abdullaxon II yosh Tavakkalni Buxoroga olib ketib, u yerda unga harbiy sanʼatdan saboq berdiradi[1].
1582-yil 7-avgustda Tavakkal Bobo Sultonning kalasini Abdullaxonga keltirib berdi va saxiylik bilan mukofotlandi. U Abdullaxon armiyasida yuqori lavozimga koʻtarildi, unga pul va qimmatbaho liboslar berildi hamda hatto Samarqand yaqinidagi Afarinkent viloyati mulk sifatida topshirildi[1].
1582-yilda Shigʻayxon vafot etganidan soʻng hokimiyat Tavakkalga oʻtdi, u ilgari boʻlganidek Abdullaxon II ning vassali boʻlib qolaverdi[2].
Biroq 1583-yilda Fargʻonaga qilingan birgalikdagi yurish paytida Abdullaxon II bilan Tavakkal oʻrtasidagi munosabatlar yomonlashdi. 1583-yil may oyida Tavakkal Abdullaxon II tomonida turib jangda qatnashdi hamda uning qarindoshi Mehdi Sultonni, Bobo Sultonning oʻgʻli Abd al-Gʻaffor bilan birga asirga olib, ularning ikkalasini ham qatl etdi. Tavakkal xuddi Bobo Sultonning kallasini keltirganda mukofotlangani kabi, ularning ham kallalarini Abdullaxonga keltirsa, mukofot olaman deb oʻylagan edi. Ammo Abdullaxon II bundan juda noriz boʻldi. Chunki Bobo Sulton bevosita jangda oʻldirilgan boʻlsa, bu safar Tavakkal ikki nafar asirni qatl qilgan edi. Tavakkal hech qanday tahsinga sazovor boʻlmadi va qasos olish imkoniyatini poylash uchun qipchoq dashtlariga joʻnab ketdi[1].
Biroq allaqachon 1583-yilning boshida, Andijon va Fargʻonaga qilingan yurishdan qaytayotganda, Tavakkal hukmdorning oʻziga nisbatan dushmanlik kayfiyatida ekanidan shubhalanib, Dashti qipchoqqa joʻnab ketdi[1]. Manbalarda ushbu qadamning aniq sabablari tilga olinmagan boʻlsada, Abuseyitova bir qancha xulosalar chiqargan. Abdullaxon II taxtni vorislik huquqi boʻyicha emas, balki barcha raqiblarini yoʻq qilib, kuch va diplomatiya evaziga egallagan edi. Ularning koʻpchiligini aynan Tavakkalning qoʻli bilan bartaraf etdi. Abdullaxon II Movarounnahrni birlashtirgach, Tavakkalning oʻzining mavqeyi xavfli boʻlib qoldi. Joʻji avlodidan boʻlgani sababli ham mintaqada hokimiyatga daʼvogarlik qilishi mumkin edi va 1598-yilgi voqealar buni tasdiqladi. Uning xavotirlari oʻrinli edi. Buning ustiga, Abdullaxon II dushmanlar ustidan qozonilgan gʻalabadan soʻng Turkistondagi toʻrtta shaharni qozoqlarga topshirish haqidagi vaʼdasini bajarmagan boʻlishi ham mumkin[3].