Toldoshlar

Toldoshlar (Salicaceae) — ikki uyli oʻsimliklar oilasi. Daraxt, buta va baʼzan yarimbuta. Bargi oddiy, spiralsimon joylashgan; gullari bir jinsli, toʻpguli kuchala. Barg yozilguncha yoki yozilgandan keyin kuchala hosil qiladi. Gullari yon bargchalar qoʻltigʻida. Changchisi 8 tagacha. Shamol va hasharotlar yordamida changlanadi. Mevasi bir uyali, koʻp urugʻli koʻsakcha, ikkiuch pallaga boʻlinadi, urugʻining tubida kumush rang tuklari bor. Urugʻlari shu tuklar yordamida, havo va suv orqali tarqaladi. Urugʻidan va qalamchasidan koʻpayadi. Shimoliy yarim sharning moʻʼtadil zonasidagi dare, koʻl boʻylarida nam yerlarda usadi. T.ning 3 turkumi, 400 dan ortiq turi bor. Oʻrta Osiyoda 70 turi boʻlib, 40 tasi mahalliy, 30 tasi introduksiya qilingan. Melioratsiya maqsadlarida va dekorativ oʻsimlik sifatida oʻstiriladi. Yogʻochidan mebel, taxta, gugurt i. ch., uyjoy kurilishida foydalaniladi.

Tollar avlodi (salix)

Bu avlod vakillaribarglari butun qisqa bandli daraxt, buta va butachalardir. Ularning kurtaklari odatda bitta tangacha bargli boʻladi.

Odatda barg chiqarishiga qadar gullaydi. Gulyonbargchalari butun va tukli boʻladi. Gulqoʻrgʻoni bokalsimon yoki oʻyilgan, sharsimon shiradonga aylanga. Erkak guldagi otaligi ikkita, bazan uchta, beshta, oʻn ikkita. Mevasi koʻsakcha(1-rasm). Urugʻida ipaksimon tuki bor. Hashoratlar vositasi bilan, bazan shamol vositasi bilan changlanadi. Chetdan changlanish natijasida osonlik bilan yangi duragaylar hosil boʻladi. Tollar bir-biriga juda oʻxshash va ularni tashqi uzilishidan ajratish juda qiyin. Yer yuzida toldoshlar oilasining 200 dan ortiq turi bor. MDH davlatlarida 167ta turi oʻsadi. Oʻzbekiston oʻsimliklar dunyosida esa 30 dan ortiq turi tarqalgan. Tollar har xil ekologik sharoitlarda koʻproq daryo, kanal, ariq va xovuzlar boʻyida oʻsuvchi yorugʻsevar oʻsimliklar xisoblanadi. Vegetativ yoʻl bilan yaxshi koʻpayadi. Urugʻining unib chiqish muddati ancha qisqa boʻlib, ikki haftadan soʻng unib chiqish qobilyatini yoʻqotadi. Oʻzbekistonda yovvoyi xolda echkitol (salix sangarica), suv tol (salix nilhelmsiana), blok toli (salix blaskii), sariq tol (S. euapiculata), Olga toli (Salix Olgae Regel), nedzveski toli (salix wedz weckii), Velgelms toli (S.Welhelmsiana Bieb), koʻk tol (salix coerullea), qirchin tol (salix tenuijulis), sambittol (salix tenuijulis) lar daryo qirgoqlarida oʻsib toʻqaylar hosil qiladi. Shaxarlarda anxor va xovuzlar boʻyida, bogʻ va parklarda amudaryo toli (salix oxika), qora tol(salix avstralior), oq tol (salix alba), yaltiroq tol (salix mikans), majnuntol (salix bebylonica) kabi turlarini ekib oʻstirilishini koʻrishimiz mumkin.