Toʻqnashuv oilasi

Toʻqnashuv oilasi (Collisional family)
Turi	Astronomik jismlar guruhi
Kelib chiqishi	Yirik osmon jismining toʻqnashuv natijasida parchalanishi
Asosiy joylashuvi	Asteroidlar belbogʻi, Koyper belbogʻi, sayyoralar atrofi
Tarkibi	Asteroidlar, yoʻldoshlar, muzli kometalar
Turlari	Asteroidlar oilasi, Noto'g'ri shakldagi yo'ldoshlar guruhi
Mashhur vakillari	Xeaumea oilasi, Koronida oilasi, Flora oilasi

Toʻqnashuv oilasi (inglizcha: Collisional family) — astronomiyada kelib chiqishi bitta umumiy jismning (ona jismning) o'tmishdagi ulkan toʻqnashuv natijasida parchalanib ketishi bilan bogʻliq boʻlgan va oʻxshash orbital parametrlarga ega boʻlgan osmon jismlari guruhidir . Ushbu oila a'zolari bir xil (yoki juda o'xshash) spektral va kimyoviy tarkibga, shuningdek, koinotda o'xshash harakat trayektoriyasiga ega bo'lishadi.

Turlari va koinotdagi joylashuvi

To'qnashuv oilalari Quyosh tizimining turli mintaqalarida kuzatiladi. Ularning eng asosiy va mashhur turlari quyidagilardir:

• Asteroidlar oilasi: Asosan Mars va Yupiter orbitalari orasidagi Asteroidlar belbogʻida joylashgan jinslar guruhlari. Bunday oilalarni birinchi bo'lib 1918-yilda yapon astronomi Kiyotsugu Xirayama (Kiyotsugu Hirayama) kashf etgan. Eng mashhur misollar qatoriga Flora, Eos, Koronida, Femida va Vesta oilalari kiradi.
• Noto'g'ri shakldagi yo'ldoshlar: Gigant sayyoralar (Yupiter, Saturn, Uran va Neptun) atrofida aylanuvchi ko'plab kichik, uzoq orbitadagi yo'ldoshlar (masalan, Yupiterning Pasife yoki Karme guruhlari) ham aslida qachonlardir sayyora tortishish maydoniga tushib qolgan va to'qnashuv oqibatida maydalanib ketgan bitta yirik jismning qoldiqlari hisoblanadi.
• Koyper belbogʻi oilalari: Quyosh tizimining chekka, muzli hududida aniqlangan eng mashhur va hozircha yagona tasdiqlangan to'qnashuv oilasi — Xeaumea oilasidir. U mitti sayyora Xeaumea va unga o'xshash tuzilishga ega muzli obyektlarni o'z ichiga oladi. Odatda bunday jismlarning yuzasi toza suv muzi bilan qoplangan bo'ladi.

Aniqlash usullari

Astronomlar biron-bir jism ma'lum bir to'qnashuv oilasiga tegishli yoki yo'qligini aniqlash uchun ularning xos orbital elementlarini (proper orbital elements) — orbitaning katta yarim o'qi, ekssentrisiteti va og'ish burchagini tahlil qiladilar. Agar bir guruh jismlar kosmik bo'shliqning bitta hududida to'planib turgani klaster tahlili (hierarchical clustering method) orqali tasdiqlansa, ular qachonlardir bitta jism bo'lgan deb xulosa qilinadi.

Bundan tashqari, ularning yuzasidan qaytayotgan yorug'lik spektri ham tahlil qilinib, bitta mineral materialdan (tosh, metall yoki muz) tashkil topganligi isbotlanishi kerak.

Shuningdek qarang

• Asteroidlar oilasi
• Asteroidlar belbogʻi
• Koyper belbogʻi
• Xeaumea (mitti sayyora)
• Osmon mexanikasi
• Tabiiy yo'ldosh