Toʻqchilik (shaharcha)

Toʻqchilik ruscha: Тукчилик
Shaharcha
40°07′53″N 67°51′15″E
Mamlakat	Oʻzbekiston
viloyat	Jizzax viloyati
tuman	Jizzax tumani
Qachondan beri shaharcha	2009
Vaqt mintaqasi	UTC+5
Toʻqchilik ruscha: Тукчилик

Toqchilik (ruscha: Тукчилик) — Oʻzbekiston Respublikasi Jizzax viloyati Sharof Rashidov tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Nomining etimologiyasi

Toqchilik toponimi „toqchi“ urugʻi vakillari yashaydigan joy maʼnosini anglatadi. Etnonimning kelib chiqishi boʻyicha quyidagi ilmiy taxminlar mavjud:

1. „Togʻliklar“ maʼnosida: Mutaxassislarning fikricha, etnonimning asli „togʻchi“ boʻlib, „togʻlik“, „togʻda yashovchi“ degan maʼnolarni bildiradi. Ushbu etnonim qirgʻiz qabilalari tarkibida ham uchraydi va mashhur „Manas“ eposida tilga olingan. Shuningdek, oʻzbeklarning saroy va qutchi qabilalari tarkibidagi „toqchi“ (togʻchi) tarmoqlari ham mazkur qadimiy urugʻning inʼikosidir.
2. „Tugʻchi“ (Bayroqdor) maʼnosida: Tarixchi M. Pardayevning (2010) maʼlumotlariga koʻra, etnonimning boshqa bir shakli „tugʻchi“ boʻlgan. Oʻrta asr hukmdorlari qoʻshinida tugʻ (bayroq) koʻtarib turgan harbiy shaxslar „tugʻchi“ deb atalgan. Keyinchalik bu atama urugʻ nomiga aylanib ketgan boʻlishi mumkin.

Tarixi va Etnografiyasi

Toqchilar Dashti Qipchoqdan kelgan yirik oʻzbek qabilalaridan biri hisoblanadi (ayrim manbalarda tuxsi deb ham atalgan).

• Migratsiya: Ular dastlab Janubiy Oʻzbekiston hududlariga kelib oʻrnashganlar, keyinchalik mintaqa boʻylab tarqalganlar.
• Tarqalishi: Toqchi urugʻi vakillari Jizzax vohasining turli hududlarida istiqomat qiladilar. Xususan, viloyatning Zomin tumanida ham „Toqchi“ nomli qishloq mavjud. Sharof Rashidov tumanidagi „Toqchilik“ mahallasi esa aynan shu etnik guruh vakillari tomonidan barpo etilgan va ularning nomi bilan atalgan.

Joylashuvi

Toqchilik mahallasi Sharof Rashidov tumanining maʼmuriy hududida joylashgan boʻlib, tumanning demografik va etnik xilma-xilligini belgilovchi qadimiy aholi punktlaridan biri sanaladi.

Adabiyotlar

• M. Pardayev, „Etnonimlar va tarix“, 2010-yil.
• Jizzax viloyati aholi punktlari va toponimlari boʻyicha ilmiy-statistik maʼlumotlar toʻplami (340-341-betlar).
• „Manas“ eposi materiallari.
• A. A. Zakirov, B. S. Mavlyanov „Jizzax viloyati joy nomlarining izohli lugʻati“ 340-341 bet Kamalak-PRESS
• Eshonqulov Umurzoq, „Jizzax vohasi etnik guruhlari oʻrganilishi tarixidan“, Ilmiy-onlayn konferensiya materiallari.