The Secret Life of Saeed: The Pessoptimist
| Muallif(lar) | Emil Habibi |
|---|---|
| Tarjimon(lar) | Trevor LeGassick va Salma Xadra Jayyusi |
| Til | arabcha |
| Janr(lar)i | Satira |
| Nashr etilgan sanasi | 1974 |
The Secret Life of Saeed, The Ill-Fated Pessoptimist: A Palestinian Who Became a Citizen of Israel (arabcha: الوقائع الغريبة في اختفاء سعيد أبي النحس المتشائل, tarjjimasi: „Baxti qaro pessoptimist Saidning sirli hayoti: Isroil fuqarosiga aylangan falastinlik“) — falastinlik yozuvchi Emil Habibi qalamiga mansub, 1974-yilda yozilgan satirik epistolyar roman[1].
Asarning nomi arab tilidagi „pessimist“ (al-mutashoim) va „optimist“ (al-mutofail) soʻzlarining oʻzaro birikishidan hosil boʻlgan boʻlib, u bosh qahramon Saidning dunyoga oʻziga xos qarashini ifodalaydi[2]. Romanning hikoyachisi boʻlgan Said oʻz oilasi va falastinliklar boshiga tushgan fojiali voqealarni tez-tez yodga oladi, biroq oʻzining „optimistik“ tomonini koʻrsatish uchun bu hikoyalarga hajviy boʻyoqlar va kulgili elementlarni singdirib yuboradi.
Syujet va badiiy uslub
Emil Habibi Isroildagi hayotining ogʻir va shafqatsiz voqeligini yumshatish hamda voqeani oʻquvchiga tushunarliroq tarzda yetkazish uchun hajviy uslubdan foydalangan[2]. Agarda u tarixiy bayon yoʻlini tanlaganida, buni amalga oshirish ancha qiyin kechar edi. Muallif arab adabiy ifodalari va anʼanalarini mahorat bilan qoʻllash orqali Isroilning zulmkor siyosatiga qarshi oʻziga xos qarshilik koʻrsatgan[3].
Voqealar Said ismli falastinlik kishining ismi oshkor qilinmagan maktub oluvchiga yozgan xati bilan boshlanadi. Unda Saidning huzuriga oʻzga sayyoraliklar kelgani va uni kosmik kemaga olib ketishgani bayon qilinadi. Said u yerdan turib oʻz hayotini maktublar orqali soʻzlab beradi. Xatlarda Saidning 1948-yilgi Arab-Isroil urushi paytida bolalik uyini tashlab qochishga majbur boʻlganidan keyingi Isroildagi hayoti tasvirlanadi. Keyinchalik u Isroil razvedkasining maxfiy aygʻoqchisiga aylanadi. Said va uning rafiqasi Boqiya (arabchada باقية — „qolgan ayol“maʼnosini bildiradi) Valo ismli oʻgʻil koʻrishadi. Otasidan farqli oʻlaroq, Valo qarshilik koʻrsatish harakatiga qoʻshiladi. Keyinchalik Valo va uning onasi Boqiya Isroil kuchlari tomonidan oʻldiriladi. Said Isroil bilan hamkorlik qilganiga qaramay, bir necha bor qamoqqa tashlanadi va u yerda soqchilar tomonidan kaltaklanadi. Romanning soʻnggida hikoyachi Said va u soʻzlab bergan voqealarning haqiqat ekaniga nisbatan ikkilanishini bildiradi. U ruhiy xastaxonada yotgan Saʼdiy ismli bemorning izidan tushadi, chunki aynan oʻsha inson maktublarning haqiqiy muallifi boʻlishi mumkin edi.
Kitobxonlar tomonidan qabul qilinishi
Roman arab adabiyotining klassik namunasi hisoblanadi va Arab yozuvchilari uyushmasi tomonidan 20-asrning eng sara 15 ta arab romanlari roʻyxatida 6-oʻringa loyiq koʻrilgan[4]. Adabiyotshunos Nancy Coffinning yozishicha, kitobning muvaffaqiyati „uning ham maqbul siyosiy qarashlar, ham yuksak adabiyot talablariga javob bera olganida, eng muhimi esa harbiy javob va siyosiy yechim oʻrtasidagi nozik chegarani koʻrsatib bera olganida“ namoyon boʻladi[3].
Salma Xadra Jayyusiy kitobning inglizcha tarjimasiga yozgan soʻzboshisida asarning bir ovozdan yuksak eʼtirof etilganini quyidagicha izohlaydi: „Bu asar gʻoyat original, yangicha nafasga ega va hajviy nasrning sof piching uslubida yozilgani sababli arab dunyosidagi mavjud qolipga tushgan roman janrlariga oʻziga xos jiddiy chorlov edi“[5].
Manbalar
- ↑ „ar:إميل حبيبي وصورة الباقين بأرضهم بعد النكبة“ (Arabic).
- ↑ 2,0 2,1 Saloul, Ihab (2008). ""Performative Narrativity": Palestinian Identity and the Performance of Catastrophe". Cultural Analysis 7.
- ↑ 3,0 3,1 Ouyang, Wen-Chin. Poetics of Love in the Arabic Novel: Nation-State, Modernity and Tradition. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2012 — 98-bet.
- ↑ „What are the best 105 Arabic books of the 20th century?“. Arablit & Arablit Quarterly. Arablit. Qaraldi: 2022-yil 21-dekabr.
- ↑ Habiby, Emile. The Secret Life of Saeed: The Pessoptimist (English translation). Readers International, 1989 — x-xi-bet.