The Caves of Steel
|
Fayl:The-caves-of-steel-doubleday-cover.jpg Birinchi nashr (qattiq muqovali) muqovasi | |
| Muallif(lar) | Ayzek Azimov |
|---|---|
| Muqova artist(lar)i | Ruth Ray[1] |
| Mamlakat | Amerika Qoʻshma Shtatlari |
| Til | inglizcha |
| Qismlar | Robot turkumi |
| Janr(lar)i | Detektiv Ilmiy fantastika |
| Nashr etilgan sanasi | 1953-yil (jurnalda), 1954-yil 4-fevral (kitob shaklida)[2] |
| Nashriyot | Doubleday |
| Sahifalar soni | 224 |
| Avvalgisi | Mother Earth |
| Keyingisi | The Naked Sun |
The Caves of Steel — amerikalik yozuvchi Ayzek Azimov qalamiga mansub ilmiy-fantastik roman. Asar detektiv janrda yozilgan boʻlib, Azimov ilgari surgan bir gʻoyani, yaʼni ilmiy fantastika shunchaki tor doiradagi janr emas, balki uni har qanday adabiy janrga tatbiq etish mumkinligini amalda isbotlab beradi.
Kitob dastlab 1953-yilning oktabridan dekabrigacha „Galaxy“ jurnalida qismlarga boʻlingan holda chop etilgan. 1954-yilda esa „Doubleday“ nashriyotida qattiq muqovada kitob holida nashr qilingan.
Azimov ushbu romanni yozayotgan paytida uni bir necha yil avval chop etilgan „Foundation“ trilogiyasiga umuman aloqasi boʻlmagan mustaqil asar deb hisoblagan. Biroq oradan oʻnlab yillar oʻtib, adib bu ikki olamni oʻzaro bogʻlaydi. Natijada, „The caves of Steel“ voqealari kelajak tarixining eng dastlabki davrini tashkil etishi maʼlum boʻladi. Bu ulkan tarix keyinchalik Galaktika imperiyasining ravnaqi, tanazzuli va uning oʻrnini egallagan ikki Jamgʻarmaning qad rostlashini qamrab oladi. Asarda kitobxonlarga ilk bor tanishtirilgan robot R. Daneel Olivaw esa oʻn minglab yillar davomida yashab, ham Imperiya, ham Jamgʻarmalar davrida hal qiluvchi rol oʻynagan persona boʻlib xizmat qiladi.
Kirish
Ayzek Azimov bu asarda oʻzining sevimli qahramonlariga aylanadigan Elijah Baley va R. Daneel Olivaw bilan kitobxonni tanishtiradi. Voqealar Yerdagi kelajakning taxminan uchinchi mingyilligida kechadi. Bu davrda giperfazo boʻylab sayohat qilish kashf etilgan va Yerga nisbatan yaqin boʻlgan bir nechta olamlar — „Koinotchilar olamlari“ deb ataluvchi 50 ta planeta oʻzlashtirib boʻlingan edi. Koinotchilar olamlari boy, aholi zichligi past (har birida oʻrtacha 100 million kishi) boʻlib, ular robotlar mehnatidan keng foydalanishadi.
Ayni paytda Yer aholisi 8 milliardga yetgan va oʻta zich joylashgan edi. Bu koʻrsatkich Azimov romanni yozgan 1950-yillardagidan uch baravar koʻp boʻlib, bu yerda robotlarga qarshi qatʼiy taqiqlar oʻrnatilgandi. „The caves of Steel“ va uning davomi boʻlmish „The Naked Sun“ romanlarida Azimov ikki qarama-qarshi munosabatni tasvirlaydi: bir tomonda oʻta tirband va ogʻir ahvoldagi Yer, ikkinchi tomonda esa katta boylik hamda shaxsiy daxlsizlikni saqlash uchun tugʻilishni cheklab, kashfiyotu dabdabada yashayotgan Koinotchilar.
Ayzek Azimov klastrofil, yaʼni berk va yopiq joylarni yaxshi koʻradigan inson boʻlgan. U bu haqda shunday deb yozgan edi: "1953-yilda bir roman yozdim. Unda hamma ochiq havodan yiroqda, yerosti shaharlarida shinamgina yashaydigan olamni tasvirlagandim. Odamlar menga: „Shunday daxshatli vaziyatni qanday tasavvur qila oldingiz?“ deyishardi. Men esa hayron boʻlib: „ Qanaqa daxshatli vaziyat?“ deb javob berardim"[3].
„The caves of Steel“ har biri oʻnlab million kishini bagʻriga sigʻdira oladigan, ulkan metall gumbazlar bilan oʻralgan shahar majmualaridir. Voqealarning asosiy qismi kechadigan oʻsha davrdagi Nyu-York shahri hozirgi Nyu-Yorkni hamda Nyu-Jersining katta hududlarini oʻz ichiga olgan. Azimov oʻsha davrdagi yerosti transport yoʻllarini savdo markazlari va turar joy binolari bilan tutashgan holda tasavvur qiladi. Oqibatda hech kim gumbaz tashqarisiga chiqmay qoʻygan va aholining aksariyati ochiq havoga chiqishdan dahshatli darajada qoʻrqadigan boʻlib qolgan. „Robot“ va „Jamgʻarma“ turkumlari oradan ancha vaqt oʻtibgina yagona olamga birlashtirilgan boʻlsa-da, „The caves of Steel“ Trantor sayyorasini juda eslatib yuboradi.
Romanning markaziy syujeti asar boshlanishidan avval sodir boʻlgan qotillik atrofida quriladi. Bu Azimovning oʻziga xos uslubi boʻlib, adib buni oʻzining noziktabiatligi hamda John Campbellning „voqealarni iloji boricha kechroq nuqtadan boshlash kerak“ degan maslahati bilan izohlagan. Qurbon — Nyu-York shahrining yonginasida joylashgan Koinotchilar shaharchasida yashovchi Koinotchilar elchisi Roj Nemmenuh Sarton edi. U birmuncha vaqtdan beri Yer hukumatini robotlarga qoʻyilgan cheklovlarni yumshatishga koʻndirishga urinib kelayotgan boʻladi.
Manbalar
- ↑ Publication Listing. Isfdb.org. Retrieved on 2013-11-02.
- ↑ "Books Published Today". The New York Times: 23. 4 February 1954.
- ↑ Asimov, Isaac. Nightfall, and other stories. Doubleday, 1969 — 244-bet.
Adabiyotlar
- Cutler, Colin „Story Parade: The Caves of Steel“. 625.org (1999). 2006-yil 2-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2007-yil 16-yanvar.
- Ward, Mark. Out of the Unknown: A Guide to the legendary BBC series. Bristol: Kaleidoscope, 2004. ISBN 1-900203-10-3.
Havolalar
- Story Parade – The Caves of Steel IMDbda
- The Caves of Steel as serialized in Galaxy, parts 1, 2, and 3 at the Internet Archive