Taxtaqal'a hammomi
| Taxtaqal’a hammomi | |
|---|---|
Tahtakale Hamamı | |
 Taxtaqal’a hammomining bugungi kundagi asosiy kirish qismi | |
  | |
| Muqobil nomlari | Tahtakale Hamamı Çarşısı (Taxtaqal’a hammom bozori) |
| Umumiy maʼlumot | |
| Maqomi | Tarixiy yodgorlik |
| Turi | Turk hammomi |
| Tasnifi | Usmonli |
| Joylashuvi | Taxtaqal’a mahallasi |
| Manzili | Uzun Çarşı Cd. 329/2, Sarıdemir, 34134 Fatih/İstanbul |
| Shahar | Istanbul |
| Mamlakat | Turkiya |
| Koordinatalar | 41°01′3.7″N 28°58′4.8″E / 41.017694°N 28.968000°E |
| Qurilishi tugagan | 1454 va 1471-yillar oraligʻida |
| Mijoz | Sulton Mehmed Fotih |
| Balandligi | |
| Tomi | Gumbazli |
 Taxtaqal'a hammomi Vikiomborda | |
Taxtaqal’a hammomi (turkcha: Tahtakale Hamamı) – Turkiyaning Istanbul shahridagi tarixiy Usmonli hammomi. Bino Fatih tumanidagi Taxtaqal’a mahallasida, Katta bozor (turkcha: Kapalıçarşı) va Eminönü oraligʻida, Rustam posho masjidi yaqinida joylashgan. Sulton Mehmed Fotih davrida qurilgan ushbu bino shahardagi saqlanib qolgan eng qadimgi hammomlardan biri hisoblanadi. XX asrda bino ombor sifatida foydalanilishi natijasida jiddiy zarar koʻrgan boʻlsa-da, 1980-yillar oxirida qayta tiklandi va hozirda savdo markazi hamda kafe sifatida xizmat qilmoqda.
Tarixi
Hammom 1470–1471-yillarga (hijriy 875-yil) oid Fotih masjidining vaqf hujjatlarida tilga olingan. Bu esa bino 1453-yil (Konstantinopolning fathi) va 1471-yillar oraligʻida qurilganidan dalolat beradi.[1] Turk olimi Doʻgʻan Kubanning taʼkidlashicha, hammom Mehmed II tomonidan fathi ortidan qurilgan „Eski Saroy“ (Eski Saray) bilan bir vaqtda barpo etilgan boʻlishi mumkin. Agar shunday boʻlsa, bu bino shahardagi eng qadimgi hammom inshootiga aylanadi.[1] Mehmed II davriga oid boshqa hujjatlashtirilgan hammomlar – 1466-yilda qurilgan Mahmud posho hammomi[1][2] va 1475-yilda qurilgan Gedik Ahmad posho hammomidir.[3]
Taxtaqal’a hammomi taxminan 1900-yillarning boshlarigacha oʻz vazifasini bajargan.[4] Bino 1894-yildagi zilzila va 1911-yildagi yirik yongʻindan zarar koʻrgan boʻlishi mumkin. Keyinchalik bino muzlatkichli ombor va pishloq saqlash joyi sifatida foydalanildi, bu esa uning tarixiy tuzilishiga zarar yetkazdi.[4][5] Ichki qismining katta qismi buzilib, beton polli zamonaviy konstruksiya bilan almashtirilgan.[1][4]
1988–1992-yillarda binoda yirik restavratsiya ishlari olib borildi.[4] Beton toʻsiqlar olib tashlanib, hammomning asl loyihasi tiklandi. Iqtisodiy jihatdan oʻzini oqlashi uchun bino savdo markaziga aylantirildi.[5] Bugungi kunda u „Tahtakale Hamamı Çarşısı“ nomi bilan mahalliy savdo markazi sifatida faoliyat yuritmoqda.[3]
Meʼmorchiligi
Bino erkaklar va ayollar uchun alohida boʻlimlarga ega boʻlgan yirik „qoʻsh hammom“ edi.[3][4][1] Janubiy tomondagi ayollar boʻlimi erkaklar boʻlimiga nisbatan biroz kichikroq va torroq boʻlgan.[1] Har bir boʻlimda kiyim almashtirish xonasi, soʻngra iliq xona (tepidarium) va issiq xona (kaldarium) boʻlgan.[4]
Erkaklar boʻlimining kiyim almashtirish xonasi (hozirgi asosiy kirish) eng katta gumbazga ega boʻlib, uning diametri qariyb 17 metrni tashkil qiladi.[1][3] Gumbaz burchaklarida oʻsha davrning Edirne va Bursa hammomlariga xos boʻlgan muqarnasli bagʻallar qoʻllangan.[1] Binoning tashqi koʻrinishi koʻplab yorugʻlik darchalari boʻlgan oʻziga xos gumbazlar silueti bilan ajralib turadi.[1]
Yana qarang
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 Kuban, Doğan. Ottoman Architecture. Antique Collectors' Club, 2010 — 190, 227–228-bet.
- ↑ Goodwin, Godfrey. A History of Ottoman Architecture. New York: Thames & Hudson, 1971 — 113-bet. ISBN 0500274290.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Sumner-Boyd, Hilary; Freely, John. Strolling Through Istanbul: The Classic Guide to the City, Revised, Tauris Parke Paperbacks, 2010.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Büyükdigan, Ilter (2003). "A critical look at the new functions of Ottoman baths". Building and Environment 38 (4): 617–633. https://archive.org/details/sim_building-and-environment_2003-04_38_4/page/616.
- ↑ 5,0 5,1 „Tahtakale Baths Conversion“. Archnet. 2020-yil 13-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 12-oktyabr.