Taraori jangi (1759)
| Tarori jangi (1759) | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Afg‘onlar va Maratxalar to‘qnashuvlari | |||||||
| |||||||
| Raqiblar | |||||||
| Qoʻmondonlar | |||||||
Sardor Jahon Xon Shoh Pasand Xon |
|||||||
| Kuchlar | |||||||
| 5 000 dan ortiq kishi | Noma’lum | ||||||
| Yoʻqotishlar | |||||||
| Noma’lum | 400 halok bo‘lgan | ||||||
Taraori jangi — 1759-yilda Durroniylar imperiyasi hamda Maratxa imperiyasi va Boburiylar qo‘shinlari o‘rtasida Taraori dalalarida bo‘lib o‘tgan harbiy to‘qnashuv. Jang afg‘onlarning g‘alabasi bilan yakunlangan.
Jangoldi voqealar
Hindistonning shimoli-g‘arbiy qismidagi hududlarni boy berganidan so‘ng, Ahmadshoh Durroniy mag‘lubiyat uchun qasos olish, yo‘qotilgan yerlarni qaytarib olish va maratxalarni jazolashga qaror qildi. Oktabr oyida u Shoh Valilulloh Dehlaviy, Madho Singh I va Vijay Singh of Marwar kabi Boburiylar imperiyasi vakillarining taklifiga binoan Hindistonga bostirib kirdi[2]. Durroniy o‘z qo‘mondoni Jahon Xon bilan birgalikda Qandahordan 60 000 kishilik birlashgan qo‘shin bilan yo‘lga chiqdi[3]. 25-oktabr kuni afg‘onlar Hind daryosidan o‘tdilar. Ularning kelishi maratxalar orasida vahima uyg‘otdi. Maratxalar tezda Mo‘ltonni tark etdilar va shahar qarshiliksiz afg‘onlar qo‘liga o‘tdi. Peshovar ham tashlab ketildi. Jahon Xon Rohtas qal’asi yaqinida maratxalarni mag‘lubiyatga uchratdi[4]. Lahor yaqinida joylashgan maratxalarning yana bir otryadi ham xuddi shunday mag‘lubiyatga uchrab, Batalaga chekinishga majbur bo‘ldi[5]. Lahordagi sikhlar afg‘onlar yurishiga qattiq qarshilik ko‘rsatdilar, biroq oxir-oqibat mag‘lubiyatga uchradilar va shahar afg‘onlar tomonidan egallandi. Sirhind ham tashlab ketildi va 27-noyabr kuni afg‘onlar tomonidan bosib olindi[6].
Jang
Abdali Ambalaga yetib kelgan va maratxalarning harakatlari haqida muntazam xabardor qilib turilgan edi. Maratxa qo‘mondoni Dattaji Rao Scindia Dehliga boradigan yo‘lni to‘sish maqsadida Yamuna daryosidan o‘tdi. Shu sababli Abdali maratxalarga qarshi jang qilish va ularni Dehlidan siqib chiqarish uchun yurish boshladi. Bu orada Boburiylar vaziri Imod ul-Mulk ham qo‘shinlari bilan Dehlidan chiqib, Karnalda maratxalarga qo‘shildi. Ikki qo‘shin 24-dekabr kuni Taraorida to‘qnashdi[7].
Dastlab Boburiylar va maratxalardan iborat birlashgan qo‘shin ustunlikni qo‘lga kiritdi. Ular afg‘onlarni tor-mor keltirib, chekinayotgan dushmanni ta’qib qildilar. O‘zining oldingi qo‘shinlari bilan yaqin aloqada bo‘lgan Abdali esa 5 000 nafar qo‘shimcha askar bilan sarkardasi Shoh Pasand Xonni kutilmaganda ta’qibchilarga qarshi yubordi. Shu paytda Boburiy askarlari jangdan chiqib ketib, jang maydonini tashlab qochdilar. Afg‘onlar qarshi hujumga o‘tib, maratxalarga qarata miltiqlardan kuchli o‘t ochdilar[8]. Afg‘onlar o‘z qanotlarini himoya qilish uchun yana ikkita qo‘shimcha otryad yubordilar. Maratxalar mardonavor qarshilik ko‘rsatdilar, biroq ularning safi buzilib, uch tomondan — old va ikki qanotdan qurshab olingach hamda son jihatdan ustun dushman bosimi ostida qolgach, maratxa qo‘riqchi qismlari qirib tashlandi[9]. Jang maydonida 400 nafar maratha askarining jasadi qoldi[10].
Oqibatlari
Abdali g‘alaba qozongan bo‘lsa-da, yana bir keraksiz to‘qnashuvga yo‘l qo‘ymaslik uchun tun qorong‘usida ortga chekindi. U Yamuna daryosidan o‘tib, Dehli tomon yurishini davom ettirdi. Biroq yo‘lda yana bir maratxa qo‘shiniga duch kelib, ular bilan Barari Ghat jangiga kirishdi[11].
Manbalar
- ↑ Mikaberidze, Alexander. Conflict and Conquest in the Islamic World: 2 volumes [2 volumes] (en). Bloomsbury Publishing USA, 2011-07-22 — 43-bet. ISBN 978-1-59884-337-8.
- ↑ Jaswant Lal Mehta, Advanced Study in the History of Modern India 1707-1813, p. 263 [1]
- ↑ Jaswant Lal Mehta, p. 264
- ↑ Jaswant Lal Mehta, p. 264
- ↑ Jaswant Lal Mehta, p. 265
- ↑ Jaswant Lal Mehta, p. 266
- ↑ Jaswant Lal Mehta, p. 266
- ↑ Jaswant Lal Mehta, p. 266
- ↑ Jaswant Lal Mehta, p. 267
- ↑ Jaswant Lal Mehta, p. 30
- ↑ Jaswant Lal Mehta, p. 267