Taqdir
Taqdir (arabcha: — oldindan belgilangan hayot yoʻli), qismat — inson hayoti va faoliyatini hamda olamdagi barcha hodisalarni Alloh irodasiga bogʻliq deb hisoblovchi diniy tasavvur. Taqdirga ishonish barcha dinlarda bor. Lekin ularning har birida oʻziga xos xususiyatlar bilan talqin etiladi. Islomda rasman eʼtirof etilgan aqidalardan biri. Xristianlikda va islomda taqdir xudoning azaliy ilmi va qudrati tarzida izohlanadi[1].
Tarix davomida odamlar taqdir haqidagi qiziqarli va eskirmaydigan gʻoyaga maftun boʻlib kelgan. Bu bizning hayotimiz qatʼiy, muqarrar yoʻnalishda davom etishi haqidagi tushunchaga ishora qiladi. Taqdir gʻoyasi vaqt oʻtishi bilan oʻzgarib, koʻplab madaniyatlar va eʼtiqodlarga moslashgan boʻlsa-da, uning sir va sehr uygʻunligi inson tafakkuri va tasavvurini oʻziga jalb etishda davom etdi.
Dinlarda
Taqdir gʻoyasi vaqt oʻtishi bilan diniy va falsafiy gʻoyalar oʻzgarib bordi. Insonning bu hayotdagi va avvalgi hayotidagi qilmishlari ularning kelajagiga taʼsir qiladi, deb hisoblaydigan karma tushunchasi hinduizm va buddizm kabi bir qancha diniy tizimlarda paydo boʻlgan.
Taqdirga ishonish barcha dinlarda bor. Lekin ularning har birida oʻziga xos xususiyatlar bilan talqin etiladi. Xristianlikda va islomda taqdir xudoning azaliy ilmi va qudrati tarzida izoxlanadi. Islomda taqdir — Alloh irodasiga bogʻliq deb hisoblovchi diniy tasavvur, rasman eʼtirof etilgan aqidalardan biri.
Adabiyotlar
- Taqdirning rolini yaxshiroq tushunish uchun qadimgi tsivilizatsiyalar yunonlar va rimliklar kabi afsonalar va hikoyalar haqida tez-tez fanatizatsiya qilishgan. Ular Moirai kabi kuchli xudolar hayot toʻqimasini toʻqib, har bir inson hayotining hikoyalarini yozib, bizning taqdirimizni aniq belgilab qoʻygan degan fikrga ega edilar. Bunday sharoitda taqdir hamma narsani qamrab oluvchi kuch sifatida qaraldi, uni oʻzgartirishga urinishimizga qaramay, odamlar tomonidan nazorat qilib boʻlmaydi. Keyinchalik Shekspirning fojialari yoki turli odamlarning oldindan belgilab qoʻygan yoʻllarida bosib oʻtgan sinovlari va gʻalabalarini tadqiq etuvchi “Beovulf” dostoni kabi asarlar bilan taqdir ham adabiyot va sanʼatda takroriy mavzu boʻldi. Ushbu badiiy ijodlar koʻpincha taqdirga nisbatan kengroq madaniy nuqtai nazarni aks ettiradi, bu bizning insoniy tabiatimizga boʻlgan jozibadorlikni, hikoya qilishga jalb qilishni va kelajagimizni boshqarishga urinishdagi qiyinchiliklarni tasvirlaydi. Bugun biz taqdirni voqealarning oldindan belgilab qoʻyilgan ajralishi, shu jumladan oʻz hayotimiz qanday davom etishi va oxir-oqibat biz bosib oʻtadigan yoʻllar sifatida belgilaymiz.
Manbalar
- ↑ Fayl:National Encyclopedia of Uzbekistan logo.png „Taqdir“, Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (T-harfi). Toshkent: „Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi“ Davlat ilmiy nashriyoti, 2000–2006-yillar.
Havolalar
| Vikiiqtibosda Taqdirga tegishli iqtiboslar mavjud. |
| Ushbu maqola çaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berişingiz mumkin. Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
| Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |