Takeo Arishima
Yoshlik davri
Arishima Yaponiyaning Tokio shahrida boy oilada tugʻilgan boʻlib, u Moliya vazirligida xizmat qiluvchi sobiq samurayning o‘g‘li edi. U avvaliga Yokogamadagi burch maktabiga yuborilgan, u yerda ingliz tilidan saboq olgan va shundan soʻng 10 yoshida nufuzli Gakushuin maktabining tayyorgarlik guruhiga oʻqishga kirdi.
19 yoshida Gakushuinni tugatgandan soʻng, Sapporo qishloq xoʻjaligi kolleji (hozirgi Xokkaydo universitetining qishloq xoʻjaligi fakulteti) ga oʻqishga kirdi. Universitetda oʻqiyotgan davrida, u doʻsti Kokichi Morimoto bilan oʻz joniga qasd qilishga uringan. Ammo, bu suiqasd amalga oshmadi. Arishima keyinchalik boshqa bir yozuvchi Uchimura Kanzoning ta'siri sababli,1901-yilda nasroniylik dinini qabul qildi. Morimoto esa, keyinroq Yaponiya boʻylab bir nechta ayollar maktablarini tashkil etish bilan shugʻullandi.
Oʻqishni tugatib, Yaponiya imperatorlik armiyasida majburiy qisqa muddatli xizmatni oʻtagandan soʻng, Arishima Inazo Nitobening rafiqasi Mary Elkinton Nitobedan ingliz tilini oʻrgandi va 1903-yil iyul oyida "Mainichi Shimbun" gazetasining AQShdagi xorijiy muxbiri lavozimini egalladi. Qoʻshma Shtatlarda u Haverford kollejiga ( Filadelfiya tashqarisidagi Quaker instituti) va keyinchalik Garvard universitetiga oʻqishga kirdi. Oʻqishni tugatgandan soʻng, u qisqa vaqt Quaker sektasi tomonidan boshqariladigan ruhiy kasallar boshpanasida ishladi. U Amerikaga qilgan sayohati davomida boshidan kechirganlarini kundaligida yozib qoldirgan.
Amerikada boʻlgan davrida u nasroniylikka tanqidiy munosabatda boʻldi, sotsializm bilan tanishdi va Walt Whitman, Henrik Ibsen va Peter Kropotkin kabi yozuvchilarning asarlariga qiziqish bildirdi. Uning Amerikada va undan keyin Yevropada yashagan davri va tajribasi ham uning yozish uslubi hamda dunyoqarashiga chuqur ta'sir koʻrsatdi, natijada Arishimada yapon jamiyatidan begonalashish hissi paydo boʻldi.
1907-yilda Yaponiyaga qaytib kelganidan soʻng, avvaliga qisqa muddat armiyada xizmat qildi. Keyin esa, 1909-yilda oʻzi oʻqigan maktabda ingliz tili va etika oʻqituvchisi boʻlib ishladi.
Adabiy faoliyati
Akasi Arishima Ikuma orqali u Gakushuinni tugatgan boshqa mashhur mualliflar, jumladan Naoya Shiga va Saneatsu Mushanokodji bilan ham tanishdi. Arishima bu yozuvchilar bilan birga jamoa tuzdi va uni birinchi marta 1911-yilda nashr etilgan adabiy jurnal sharafiga Shirakaba deb nomladi[1]. Takeo Arishima faoliyati doirasida romanlar va adabiy tanqidlar yozgan va Shirakaba guruhining muhim a'zolaridan biri sifatida tanilgan.
Arishima birinchi marta 1917-yilda The Descendents of Cain (yaponcha: カインの末裔, Kain no Matsuei) "Qobilning avlodlari” asari orqali shuhrat qozongan bo‘lib, bu asarda yozuvchi Xudoning insonga va tabiatga yuborgan la’natini tushkunlikdagi ijarachi dehqon obrazi orqali ifodalashga harakat qiladi. 1919-yilda u oʻzining eng mashhur asari "Ayol" (yaponcha 或る女, "Aru Onna") romanini yozdi. Asar ikkiyuzlamachi erkaklar hukmronlik qiluvchi jamiyatga qarshi kurashayotgan irodali ayol haqidagi axloqiy va psixologik melodrama hisoblanadi. Arishima asarlarining mavzulari va qahramonlari tanqidchilar tomonidan e'tirof etilgan boʻlsa-da, koʻplab zamonaviy yapon oʻquvchilari bu asarlarni yaxshi qabul qilmagan.
Keyingi hayoti
1922-yilda Arishima otasidan meros boʻlib qolgan Xokkaydodagi yirik fermasi egaligidan voz kechish orqali rivojlanayotgan sotsialistik falsafa gʻoyalarini amalga oshirishga urindi va yaqinlashib kelayotgan inqilobda kichik burjuaziyadan uzoqlashishni xohlayotganini ochiq aytdi.
Arishima 1910-yilda oila qurgan, lekin uning rafiqasi uch farzandni dunyoga keltirgach, 1916-yilda sil kasalligidan vafot etdi.1922-yilda Arishima oilali ayol, mashhur ayollar jurnali Fujin Koronda muharriri Akiko Hatano bilan tanishdi. Ularning yaqin munosabatlaridan Xatanoning eri xabar topgach, Arishima va Akiko Xatano Karuizava qishlogʻida oʻz jonlariga qasd qilishdi. Karuizava chekka hududda joylashgani sababli ularning jasadlari bir oydan koʻproq vaqt davomida topilmagan. Suiqasd hodisasi ular avvalroq yaqinlariga tashlab ketgan xat topilgachgina ma'lum boʻlgan. Arishima Tokiodagi Tama qabristoniga dafn qilingan.
Ijodiy merosi
Oʻlimidan soʻng, Arishima oʻzining hayoti, qoʻrquvlari va umidlari haqida samimiy fikrlari yozilgan yigirmadan ortiq jildni oʻz ichiga oluvchi kundaliklari bilan yanada mashhur boʻldi. Uning zamondoshlari Arishimani nafaqat romannavis, balki faylasuf va ijtimoiy tanqidchi sifatida ham tan olishgan. U nasroniylikka tanqidiy koʻz bilan qaragan, asarlariga Injil bitiklari, Tolstoy asarlari va anarxik sotsializmdagi hissiy jihatdan kuchli gumanistik gʻoyalar kuchli ta'sir qilgan.
Arishimaning yirik asarlari quyidagilardan iborat:
- Aru Onna ("Ayol"), 1919-yil
- Kain no Matsuei (Qobilning avlodlari"), 1917
Ingliz tilida mavjud asarlari
- A Certain Woman, tarjima. Kenneth Strong tomonidan,Tokio universiteti nashriyoti,1978, 382 bet,ISBN 0-86008-237-7 .
- Labyrinth. Madison Books (2000).ISBN 0-8191-8293-1 0-8191-8293-1
- The Descendants of Cain, tarjima. John Morrison, University of Utah Press, 1955-yil.
- The Agony of Coming Into the World. Hokuseido Press (1955). ASIN: B0006AV8GE
- Death (Pyesa), tarjima. Yozan Iwasaki and Glenn Hughes, D. Appleton and Company, Nyu-York, 1930-yil.
Havolalar
- ↑ „A Japanese literary magazine launched in 1910, called 'White Birch', was probably the most culturally influential magazine of Japan's Taisho Period“. Red Circle Authors. Qaraldi: 2021-yil 2-fevral.