Tafsir al-Ayyoshiy
| Asl nomi | تفسير العياشي |
|---|---|
| Muallif(lar) | Muhammad ibn Masud al-Ayyoshiy |
| Til | arabcha |
| Janr(lar)i | Diniy |
Ayyoshiy tafsiri (arabcha: تفسیر العیاشي) – Muhammad ibn Masud Ayyoshiy tomonidan yozilgan Qur’onning imomiy shia tafsiri, shuningdek al-Ayyoshi (arabcha: العيّاشي: 320 hijriy / 932 yil) nomi bilan ham tanilgan.
Saqlanib qolgan matn faqatgina 18-suraga – yaʼni „Kahf“ surasining oxirigacha boʻlgan qismini oʻz ichiga oladi; koʻproq maʼlumotni keyingi imomiy olimlar[1] keltirganlar, masalan Tabriziy[2]. 18-asrda al-Majlisiy va Al-Hurr al-Omiliy Ayyoshiy asarining toʻliq matnidan xabardor emas edi.
Tafsir Furat Kufiy va Tafsir Qummiyga oʻxshab, bu asar butun matnning birlashgan sharhi emas, balki tanlangan misralarga qilingan sharhlar toʻplamidir. Uning bir baytdan iborat koʻplab sharhlari Ayyoshiydan mustaqil ravishda al-Kulayniyning al-kofiy va al-Hakim al-Hasakoniyning Shavohid al-tanzil asarlarida ham mavjud[3]. Bu hadislarning aksariyati as-Sayyoriyning Kitob al-Qiroat asaridan olingan, boshqalar, Jobir ibn Yazid al-Ju’fiy va Abul-Jarud Ziyod ibn al-Munzir (texnik jihatdan Zaydiy, Jarudiya asoschisi)ning yoʻqolgan tafsirlaridan. Shavohidlar bilan oʻzaro bogʻliqlik sunniylarga ham ishora qiladi[4][5][6].
Ayyoshiy Qur’onning Usmoniy mushafida oʻzgartirish (tahrif) boʻlganligi haqidagi hadislarni qabul qilgan[7]. U, shuningdek, qiyomat bilan bogʻliq materiallarga qiziqib, uni Q. 2:148, 155 ga keltirgan (lekin 243 emas); 3:83; 6:158 (65 emas); 8:39; 9:33; 11:8; 16:1; 17:4–8[8]. Biroq uning faoliyatining asosiy mavzusi fiqh, yaʼni ahkom oyatlariga qaratilgan[7].
„Tafsir al-Ayyoshiy“ning ingliz tiliga birinchi toʻliq tarjimasi 2020-yilda AMI Press tomonidan ikki tilli ilmiy matn nashri sifatida chop etilgan[9].
Manbalar
- ↑ Muhammad Khazim Rahmati „Tafsir al-Ayyashi“, . Encyclopaedia of the World of Islam.
- ↑ Ethan Kohlberg. Revelation and Falsification. Brill, 2009. , 190 #390 on Q. 26:224.
- ↑ Tabahabaei S. K.; Razi T. (Spring 2006). "Tafsir al-Ayyashi and Recovery of the Chain Transmitters of Traditions of Asanid Al-Ahadith in the Shawahid Al-Tanzil". Maqalat Wa Barrasiha (Quranic Sciences and Hadith) 39 (79): 129–148.
- ↑ Muhammad Khazim Rahmati „Tafsir al-Ayyashi“, . Encyclopaedia of the World of Islam.
- ↑ A. F. L. Beeston. Arabic Literature to the End of the Umayyad Period. p. 306.
- ↑ Clifford Edmund Bosworth, Moukhamed Saïfitdinovitch Asimov. History of Civilizations of Central Asia. vol.4, part 2 p. 108
- ↑ 7,0 7,1 Muhammad Khazim Rahmati „Tafsir al-Ayyashi“, . Encyclopaedia of the World of Islam.
- ↑ David Cook. Studies in Muslim Apocalyptic. Darwin Press, 2002. , 296.
- ↑ Tafsīr al-ʿAyyāshī: A Fourth/Tenth Century Shiʿi Commentary on the Qurʾan Amin: . Birmingham: AMI Press, 2020. ISBN 978-1838032074.