Kontent qismiga oʻtish

Taʼlimiy film

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Taʼlimiy film — bu asosiy maqsadi taʼlim berish boʻlgan film yoki kinofilmdir. Taʼlimiy filmlardan sinfxonalarda boshqa oʻqitish usullariga muqobil ravishda foydalanilgan.

Tarixi

Qaysi filmlarni dastlabki taʼlimiy filmlar deb hisoblash kerakligini aniqlash bahsli hisoblanadi. Baʼzi tadqiqotchilar ilk taʼlimiy filmlar 1897-yilda Sankt-Peterburgda namoyish etilganini taxmin qilishsa, boshqa tadqiqotlar ilk taʼlimiy filmlar 1913-yilda xronika-hujjatli filmlardan (kinoxronika) ilhomlanib yaratilganini aniqlagan[1]. Taʼlimiy filmlar sonining ortib borayotgani bunday filmlarni ishlab chiqarish 1900-yillarning boshlarida boshlanganini isbotlaydi[2]. 1910 va 1920-yillarda taʼlimiy filmlarni ishlab chiqarish, tarqatish va namoyish etish asta-sekin institutsionallashdi, bu jarayon turli mamlakatlarda turlicha kechdi[3].

Taʼlimiy filmdan foydalanish

Taʼlimiy filmlar maqsadli auditoriyani belgilangan masalalar haqida xabardor qilishga qaratilgan mahsulotlardir[4]. Oʻrganish mavzusi turlicha boʻladi. Taʼlimiy film odatda uchta asosiy toifaga boʻlingan: oʻrgatuvchi, tarbiyaviy va maktab dasturiga oid[5].

Taʼlimiy filmlardan jamoatchilikni ijtimoiy muammolardan xabardor qilish va aholining xabardorligini oshirish uchun foydalanish mumkin. Masalan, 1959-yilda namoyish etilgan „What About Prejudice?“ nomli taʼlimiy film oq tanli oʻrta sinfning xurofotlarini muhokama qilgan[6]. 1960-yil oktyabr oyida chiqarilgan „Land and Space to Grow“ filmi yer sotib olish va orzularidagi uyni qurish kabi ulkan sarguzashtga kirishgan odatiy yosh amerikalik er-xotin haqidagi hikoya edi[7].

Taʼlimiy filmlarda mehnat islohoti, kommunizm, fuqarolik huquqlari va yadro qurolining tarqalishi kabi ijtimoiy masalalar boʻyicha munozarali savollar yoki bahslar ham oʻrtaga tashlanadi. Shulardan biri „Yer islohoti haqida taʼlimiy film“ boʻlib, unda „Hamma uning zarurligiga rozi boʻlgan bir paytda, nima uchun hamma uchun yetarli uy-joy qurish qiyin?“ degan savol oʻrganilgan. Film tomoshabinni ijtimoiy muammolar haqida fikr yuritishga undaydigan taʼsirchan va ohasta taqdim etilgan hikoya shaklida yaratilgan[7].

Taʼlimiy filmlar oʻqitishda kuchli yordamchi vosita boʻlishi mumkin, chunki ular oʻquvchilar bevosita his qila olmaydigan narsalarni sinfxonaga olib kiradi va shu orqali oʻqitish samaradorligini oshiradi. Masalan, taʼlimiy filmlardan arxitektura fanlarini oʻqitishda foydalanish mumkin, bunda oʻquvchilarni jismonan olib bormasdan turib, biror inshoot boʻylab sayohat qilish imkoniyati yaratiladi. Xuddi shuningdek, hujayra boʻlinishi kabi murakkab tamoyilni oʻrgatishda videorolik ushbu jarayonlarni oʻquvchilarga kerakli darajada koʻp marta namoyish etishi mumkin. Kimyoviy aralashmada zarrachalar hosil boʻlishini koʻrsatuvchi yirik plan kabi maxsus usullar, jonli namoyishda bir guruh oʻquvchilarning barchasi aniq koʻrishi qiyin boʻlgan jarayonning mayda detallarini koʻrsatib bera oladi[8].

Hujjatli filmlar taʼlimga oid resurs sifatida foydalanilib, taʼlimiy filmlarning asosiy toifasi hisoblanadi. Ular asosan maktablarda oʻquv maqsadlarida namoyish etilgan va bolalarga turli mavzularni tanishtirish uchun foydalanilgan. Biroq, hujjatli filmlardan oʻqituvchilarni tayyorlashda ham foydalanilgan. 1950-yilga kelib, Nyu-York universitetining Taʼlimiy filmlar kutubxonasi, Kolumbiya oʻqituvchilar kolleji va Zamonaviy sanʼat muzeyi kabi nufuzli taʼlimiy film muassasalari bolalar uchun moʻljallangan „A Better Tomorrow“ (1945), „Tomorrow’s a Wonderful Day“ (1948) va „The Childrenʼs Republic“ (1947) kabi hujjatli filmlar oʻqituvchilar tayyorlash, bolalar parvarishi va rivojlanishi, hatto „huquqbuzar“ deb ataluvchilarni reabilitatsiya qilish bilan qiziquvchi kattalar auditoriyasi uchun ham mos keladi, deb hisoblashgan[9].

Yana qarang

Manbalar

  1. ↑ Ferster, Bill. Sage on the screen : education, media, and how we learn. JHU Press, 2016-11-15. ISBN 9781421421261. OCLC 965172146. 
  2. ↑ Wehberg, Hilla. „Some Recent Developments in the Educational Film Field.“ The Journal of Educational Sociology 12.3 (1938): 163-66. Web.
  3. ↑ Dahlquist, Marina; Frykholm, Joel. The Institutionalization of Educational Cinema: North America and Europe in the 1910s and 1920s. Indiana University Press, 2020. ISBN 9780253045201. 
  4. ↑ McClusky, F. Dean. „The nature of the educational film.“ Hollywood Quarterly 2.4 (1947): 371-380.
  5. ↑ Bloom, Peter J.. French colonial documentary mythologies of humanitarianism. University of Minnesota Press, 2008. OCLC 748876217. 
  6. ↑ Centron Corporation (1959), What About Prejudice?, qaraldi: 2019-03-03
  7. ↑ 7,0 7,1 Peterson, V. G. „An Educational Film on Land Reform.“ American Journal of Economics and Sociology 20.4 (1961): 410. Web.
  8. ↑ Hancock, C.V, and G.E Bone. „Producing 8mm Teaching Films.“ Education Training 6.11 (1964): 555. Web.
  9. ↑ Lisa M. Rabin (2017). "A Social History of US Educational Documentary: The Travels of Three Shorts, 1945–1958". Film History 29 (3): 1. doi:10.2979/filmhistory.29.3.01. ISSN 0892-2160. 

Qoʻshimcha oʻqish uchun

  • Devin Orgeron, Marsha Orgeron, and Dan Streible (eds.), Learning with the Lights Off: Educational Film in the United States. New York: Oxford University Press, 2012.

Havolalar

Vikiomborda „Taʼlimiy film“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor. 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Taʼlimiy_film&oldid=807510" dan olindi